खरम् तु विरथम् रामो गदा पाणिम् अवस्थितम् । मृदु पूर्वम् महातेजाः परुषम् वाक्यम् अब्रवीत् ॥१॥
त्रिंश सर्गः 3.29
Press ▶ below to listen to the whole sarga, ▶ beside a verse for that verse alone, or a word to hear it from there.
गज अश्व रथ संबाधे बले महति तिष्ठता । कृतम् सुदारुणम् कर्म सर्व लोक जुगुप्सितम् ॥२॥
उद्वेजनीयो भूतानाम् नृशंसः पाप कर्मकृत् । त्रयाणाम् अपि लोकानाम् ईश्वरो अपि न तिष्ठति ॥३॥
कर्म लोक विरुद्धम् तु कुर्वाणम् क्षणदा चर । तीक्ष्णम् सर्व जनो हन्ति सर्पम् दुष्टम् इव आगतम् ॥४॥
लोभात् पापानि कुर्वाणः कामात् वा यो न बुध्यते । हृष्टः पश्यति तस्य अन्तम् ब्राह्मणी करकात् इव ॥५॥
वसतो दण्डकारण्ये तापसान् धर्म चारिणः । किम् नु हत्वा महाभागान् फलम् प्राप्स्यसि राक्षस ॥६॥
न चिरम् पाप कर्माणः क्रूरा लोक जुगुप्सिताः । ऐश्वर्यम् प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्ण मूला इव द्रुमाः ॥७॥
अवश्यम् लभते कर्ता फलम् पापस्य कर्मणः । घोरम् पर्यागते काले द्रुमः पुष्पम् इव आर्तवम् ॥८॥
न चिरात् प्राप्यते लोके पापानाम् कर्मणाम् फलम् । स विषाणाम् इव अन्नानाम् भुक्तानाम् क्षणदाचर ॥९॥
पापम् आचरताम् घोरम् लोकस्य अप्रियम् इच्छ्हताम् । अहम् आसादितो राज्ञा प्राणान् हन्तुम् निशाचर ॥१०॥
अद्य भित्वा मया मुक्ताः शराः कांचन भूषणाः । विदार्य अतिपतिष्यन्ति वल्मीकम् इव पन्नगाः ॥११॥
ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्म चारिणः । तान् अद्य निहतः संख्ये स सैन्यो अनुगमिष्यसि ॥१२॥
अद्य त्वाम् निहतम् बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः । निरयस्थम् विमानस्था ये त्वया निहता पुरा ॥१३॥
प्रहरस्व यथा कामम् कुरु यत्नम् कुलाधम । अद्य ते पातयिष्यामि शिरः ताल फलम् यथा ॥१४॥
एवम् उक्तः तु रामेण क्रुद्धः संरक्त लोचनः । प्रति उवाच ततो रामम् प्रहसन् क्रोध मूर्चितः ॥१५॥
प्राकृतान् राक्षसान् हत्वा युद्धे दशरथ आत्मज । आत्मना कथम् आत्मानम् अप्रशस्यम् प्रशंससि ॥१६॥
विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः । कथयन्ति न ते किंचित् तेजसा स्वेन गर्विताः ॥१७॥
प्राकृताः तु अकृत आत्मानो लोके क्षत्रिय पांसनाः । निरर्थकम् विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे ॥१८॥
कुलम् व्यपदिशन् वीरः समरे को अभिधास्यति । मृत्यु काले हि संप्राप्ते स्वयम् अप्रस्तवे स्तवम् ॥१९॥
सर्वथा तु लघुत्वम् ते कत्थनेन विदर्शितम् । सुवर्ण प्रतिरूपेण तप्तेन इव कुश अग्निना ॥२०॥
न तु माम् इह तिष्ठंतम् पश्यसि त्वम् गदा धरम् । धराधरम् इव अकंप्यम् पर्वतम् धातुभिः चितम् ॥२१॥
पर्याप्तो अहम् गदा पाणिर् हन्तुम् प्राणान् रणे तव । त्रयाणाम् अपि लोकानाम् पाश हस्त इव अंतकः ॥२२॥
कामम् बहु अपि वक्तव्यम् त्वयि वक्ष्यामि न तु अहम् । अस्तम् प्राप्नोति सविता युद्ध विघ्नः ततो भवेत् ॥२३॥
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानाम् हतानि ते । त्वत् विनाशात् करोमि अद्य तेषाम् अश्रु प्रमार्जनम् ॥२४॥
इति उक्त्वा परम क्रुद्धः ताम् गदाम् परम अन्गदाम् । खरः चिक्षेप रामाय प्रदीप्ताम् अशनिम् यथा ॥२५॥
खर बाहु प्रमुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा । भस्म वृक्षाम् च गुल्माम् च कृत्वा अगात् तत् समीपतः ॥२६॥
ताम् आपतन्तीम् महतीम् मृत्यु पाश उपमाम् गदाम् । अंतरिक्ष गताम् रामः चिच्छ्हेद बहुधा शरैः ॥२७॥
सा विशीर्णा शरैः भिन्ना पपात धरणी तले । गदा मंत्र औषधि बलैर् व्याली इव विनिपातिता ॥२८॥
इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये अरण्य काण्डे एकोन त्रिंश सर्गः ॥