स प्रविश्य आश्रम पदम् लक्ष्मणो राघव अनुजः । अगस्त्य शिष्यम् आसाद्य वाक्यम् एतद् उवाच ह ॥१॥
द्वादशः सर्गः 3.12
Press ▶ below to listen to the whole sarga, ▶ beside a verse for that verse alone, or a word to hear it from there.
राजा दशरथो नाम ज्येष्ठः तस्य सुतो बली । रामः प्राप्तो मुनिम् द्रष्टुम् भार्यया सह सीतया ॥२॥
लक्ष्मणो नाम तस्य अहम् भ्राता तु अवरजो हितः । अनुकूलः च भक्तः च यदि ते श्रोत्रम् आगतः ॥३॥
ते वयम् वनम् अत्युग्रम् प्रविष्टाः पितृ शासनात् । द्रष्टुम् इच्छ्हामहे सर्वे भगवन्तम् निवेद्यताम् ॥४॥
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा लक्ष्मणस्य तपोधनः । तथा इति उक्त्वा अग्नि शरणम् प्रविवेश निवेदितुम् ॥५॥
स प्रविश्य मुनिश्रेष्ठम् तपसा दुष्प्रधर्षणम् । कृत अंजलिः उवाच इदम् राम आगमनम् अञ्जसा ॥६॥
यथा उक्तम् लक्ष्मणेन एव शिष्यः तस्य अगस्तस्य संमतः । पुत्रौ दशरथस्य इमौ रामो लक्ष्मण एव च ॥७॥
प्रविष्टौ आश्रमपदम् सीतया सह भार्यया । द्रष्टुम् भवन्तम् आयातौ शुश्रूषार्थम् अरिन्दमौ ॥८॥
यद् अत्र अनंतरम् तत् त्वम् आज्ञापयितुम् अर्हसि । ततः शिष्यात् उपश्रुत्य प्राप्तम् रामम् स लक्ष्मणम् ॥९॥
वैदेहीम् च महाभागाम् इदम् वचनम् अब्रवीत् । दिष्ट्या रामः चिरस्य अद्य द्रष्टुम् माम् समुपागतः ॥१०॥
मनसा कांक्षितम् हि अस्य मया अपि आगमनम् प्रति । गम्यताम् सत्कृतो रामः स भार्यः सह लक्ष्मणः ॥११॥
प्रवेश्यताम् समीपम् मे किम् असौ न प्रवेशितः । एवम् उक्तः तु मुनिना धर्मज्ञेन महात्मना ॥१२॥
अभिवाद्य अब्रवीत् शिष्यः तथा इति नियत अंजलिः । तदा निष्क्रम्य संभ्रान्तः शिष्यो लक्ष्मणम् अब्रवीत् ॥१३॥
क्व असौ रामो मुनिम् द्रष्टुम् एतु प्रविशतु स्वयम् । ततो गत्वा आश्रम पदम् शिष्येण सह लक्ष्मणः ॥१४॥
दर्शयामास काकुत्स्थम् सीताम् च जनकात्मजाम् । तम् शिष्यः प्रश्रितम् वाक्यम् अगस्त्य वचनम् ब्रुवन् ॥१५॥
प्रावेशयत् यथा न्यायम् सत्कार अर्ह सुसत्कृतम् । प्रविवेश ततो रामः सीतया सह लक्ष्मणः ॥१६॥
प्रशान्त हरिण आकीर्णम् आश्रमम् हि अवलोकयन् । स तत्र ब्रह्मणः स्थानम् अग्नेः स्थानम् तथैव च ॥१७॥
विष्णोः स्थानम् महेन्द्रस्य स्थानम् चैव विवस्वतः । सोम स्थानम् भग स्थानम् स्थानम् कौबेरम् एव च ॥१८॥
धातुर् विधातुः स्थानम् च वायोः स्थानम् तथैव च । स्थानम् च पाश हस्तस्य वारुणस्य महात्मनः ॥१९॥
स्थानम् तथैव गायत्र्या वसूनाम् स्थानम् एव च । स्थानम् च नागराजस्य गरुड स्थानम् एव च ॥२०॥
कार्तिकेयस्य च स्थानम् धर्म स्थानम् च पश्यति । ततः शिष्यैः परिवृतो मुनिर् अपि अभिनिष्पतत् ॥२१॥
तम् ददर्श अग्रतो रामो मुनीनाम् दीप्त तेजसम् । अब्रवीत् वचनम् वीरो लक्ष्मणम् लक्ष्मिवर्धनम् ॥२२॥
बहिर् लक्ष्मण निष्क्रामति अगस्त्यो भगवान् ऋषिः । औदार्येण अवगच्छ्हामि निधानम् तपसाम् इमम् ॥२३॥
एवम् उक्त्वा महाबाहुः अगस्त्यम् सूर्य वर्चसम् । जग्राह आपतत् तस्य पादौ च रघुनन्दन ॥२४॥
अभिवाद्य तु धर्मात्मा तस्थौ रामः कृतांजलिः । सीतया सह वैदेह्या तदा रामः स लक्ष्मणः ॥२५॥
प्रतिगृह्य च काकुत्स्थम् अर्चयित्वा आसन उदकैः । कुशल प्रश्नम् उक्त्वा च आस्यताम् इति सोऽब्रवीत् ॥२६॥
अग्निम् हुत्वा प्रदाय अर्घ्यम् अतिथिन् प्रतिपूज्य च । वानप्रस्थेन धर्मेण स तेषाम् भोजनम् ददौ ॥२७॥
प्रथमम् च उपविश्य अथ धर्मज्ञो मुनिपुंगवः । उवाच रामम् आसीनम् प्रांजलिम् धर्मकोविदम् ॥२८॥
अग्निम् हुत्वा प्रदाय अर्घ्यम् अतिथिम् प्रतिपूजयेत् । अन्यथा खलु काकुत्स्थ तपस्वी समुदाचरन् । दुःसाक्षी इव परे लोके स्वानि मांसानि भक्षयेत् ॥२९॥
राजा सर्वस्य लोकस्य धर्मचारी महारथः । पूजनीयः च मान्यः च भवान् प्राप्तः प्रिय अतिथिः ॥३०॥
एवम् उक्त्वा फलैः मूलैः पुष्पैः च अन्यैः च राघवम् । पूजयित्वा यथा कामम् ततो अगस्त्यः तम् अब्रवीत् ॥३१॥
इदम् दिव्यम् महत् चापम् हेम वज्र विभूषितम् । वैष्णवम् पुरुषव्याघ्र निर्मितम् विश्वकर्मणा ॥३२॥
अमोघः सूर्य संकाशो ब्रह्मदत्तः शर उत्तमः । दत्तो मम महेन्द्रेण तूणी च अक्षय सायकौ ॥३३॥
संपूर्णौ निशितैः बाणैः ज्वलद्भिः इव पावकैः । महा रजत कोशो अयम् असिः हेमविभूषितः ॥३४॥
अनेन धनुषा राम हत्वा संख्ये महासुरान् । आजहार श्रियम् दीप्ताम् पुरा विष्णुर् दिव ओकसाम् ॥३५॥
तत् धनुः तौ च तूणि च शरम् खड्गम् च मानद । जयाय प्रतिगृह्णीष्व वज्रम् वज्रधरो यथा ॥३६॥
एवम् उक्त्वा महा तेजाः समस्तम् तत् वर आयुधम् । दत्त्वा रामाय भगवान् अगस्त्यः पुनर् अब्रवीत् ॥३७॥
इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये अरण्य काण्डे द्वादशः सर्गः ॥