ऋश्यमूकात् स धर्मात्मा किष्किन्धाम् लक्ष्मण अग्रजः । जगाम सह सुग्रीवो वालि विक्रम पालिताम् ॥१॥
त्रयोदशः सर्गः 4.13
Press ▶ below to listen to the whole sarga, ▶ beside a verse for that verse alone, or a word to hear it from there.
समुद्यम्य महत् चापम् रामः कांचन भूषितम् । शराम् च आदित्य संकाशान् गृहीत्वा रण साधकान् ॥२॥
अग्रतः तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः । सुग्रीवः संहत ग्रीवो लक्ष्मणः च महाबलः ॥३॥
पृष्ठतो हनुमान् वीरो नलो नीलः च वीर्यवान् । तारः चैव महातेजा हरि यूथप यूथपाः ॥४॥
ते वीक्षमाणा वृक्षाम् च पुष्प भार अवलम्बिनः । प्रसन्न अंबुवहाः चैव सरितः सागरम् गमाः ॥५॥
कन्दराणि च शैलाम् च निर्दराणि गुहाः तथा । शिखराणि च मुख्यानि दरीः च प्रिय दर्शनाः ॥६॥
वैदूर्य विमलैः तोयैः पद्मैः च आकोश कुड्मलैः । शोभितान् सजलान् मार्गे तटाकान् च अवलोकयन् ॥७॥
कारण्डैस्सारसैर्हंसैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः । चक्रवाकैस्थाचान्यैश्शकुनैर्प्रतिनादितान् || - यद्वा - कारण्डैः सारसैः हंसैः वंजुलैः जल कुक्कुटैः । चक्रवाकैः तथा च अन्यैः शकुनैः प्रतिनादितान् ॥८॥
मृदुशष्पाङ्कुराअहारान्निर्भयान्वनगोचरान् । चरतांसर्वतोपश्यन्स्थलीषु हरिणान्स्थितान् || - यद्वा - मृदु शष्प अंकुर आहारान् निर्भयान् वन गोचरान् । चरताम् सर्वतो अपश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान् ॥९॥
तटाक वैरिणः च अपि शुक्ल दन्त विभूषितान् । घोरान् एकचरान् वन्यान् द्विरदान् कूल घातिनः ॥१०॥
मत्तन् गिरि तट उद्घुष्टान् पर्वतान् इव जंगमान् । वानरान् द्विरद प्रख्यान् मही रेणु समुक्षितान् ॥११॥
वने वन चराम् च अन्यान् खेचराम् च विहंगमान् । पश्यन्तः त्वरिता जग्मुः सुग्रीव वश वर्तिनः ॥१२॥
तेषाम् तु गच्छताम् तत्र त्वरितम् रघुनंदनः । द्रुम षण्ड वनम् दृष्ट्वा रामः सुग्रीवम् अब्रवीत् ॥१३॥
एष मेघ इव आकाशे वृक्ष षण्डः प्रकाशते । मेघ संघात विपुलः पर्यन्त कदली वृतः ॥१४॥
किम् एतत् ज्ञातुम् इच्छामि सखे कौतूहलम् मम । कौतूहल अपनयनम् कर्तुम् इच्छामि अहम् त्वया ॥१५॥
तस्य तद् वचनम् श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः । गच्छन्न् एव आचचक्षे अथ सुग्रीवः तत् महद् वनम् ॥१६॥
एतद् राघव विस्तीर्णम् आश्रमम् श्रम नाशनम् । उद्यान वन संपन्नम् स्वादु मूल फल उदकम् ॥१७॥
अत्र सप्तजना नाम मुनयः संशित व्रताः । सप्त एव आसन् अधः शीर्षा नियतम् जल शायिनः ॥१८॥
सप्त रात्रे कृत आहारा वायुना अचल वासिनः । दिवम् वर्ष शतैः याताः सप्तभिः सकलेवराः ॥१९॥
तेषाम् एतत् प्रभावेण द्रुम प्राकार संवृतम् । आश्रमम् सुदुराधर्षम् अपि स इन्द्रैः सुर असुरैः ॥२०॥
पक्षिणो वर्जयन्ति एतत् तथा अन्ये वनचारिणः । विशन्ति मोहाद् ये अपि अत्र न निवर्तन्ते ते पुनः ॥२१॥
विभूषण रवाअः च अत्र श्रूयंते सकलाक्षराः । तूर्य गीत स्वनाअः च अपि गन्धो दिव्यः च राघव ॥२२॥
त्रेताग्नयो अपि दीप्यन्ते धूमो हि एष प्रदृश्यते । वेष्टयन् इव वृक्ष अग्रान् कपोत अंग अरुणो घनः ॥२३॥
एते वृक्षाः प्रकाशन्ते धूम संसक्त मस्तकाः । मेघ जाल प्रतिच्छन्ना वैदूर्य गिरयो यथा ॥२४॥
कुरु प्रणामम् धर्मात्मन् तेषाम् उद्दिश्य राघवः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रयतः संयत अंजलिः ॥२५॥
प्रणमन्ति हि ये तेषाम् ऋषीणाम् भावित आत्मनाम् । न तेषाम् अशुभम् किंचित् शरीरे राम दृश्यते ॥२६॥
ततो रामः सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृतांजलिः । समुद्दिश्य महात्मानः तान् ऋषीन् अभ्यवादयत् ॥२७॥
अभिवाद्य च धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः । सुग्रीवो वानराअः चैव जग्मुः संहृष्ट मानसाः ॥२८॥
ते गत्वा दूरम् अध्वानम् तस्मात् सप्त जन आश्रमात् । ददृशुः ताम् दुराधर्षाम् किष्किन्धाम् वालि पालिताम् ॥२९॥
ततस्तु रामानुज राम वानराः प्रगृह्य शस्त्राणि उदित उग्र तेजसा । पुरीम् सुरेश आत्मज वीर्य पालिताम् वधाय शत्रोः पुनर् आगताः इह ॥३०॥
इति वाल्मीकि रामायणे आदि काव्ये किष्किन्ध काण्डे त्रयोदशः सर्गः ॥