चतुर्विंशः सर्गः 6.24

सा वीरसमिती राज्ञा विरराज व्यवस्थिता । शशिना शुभिनक्षत्रा पौर्णमासीव शारदी ॥१॥

प्रचचाल च वेगेन त्रस्ता चैव वसुन्धरा । पीड्यमाना बलौ घेन तेन सागरवर्चसा ॥२॥

ततः शुश्रुपुराक्रुष्टम् लङ्कायाः काननौकसः । भेरीमृदङ्गसम्घुष्टम् तुमुलम् रोमहर्षणम् ॥३॥

बभूवुस्तेन घोषेण सम्हृष्टा हरियूथपाः । अमृष्यमाणास्तम् घोषम् विनेदुर्घोषवत्तरम् ॥४॥

राक्षसास्तम् प्लवङ्गानाम् शुश्रुवुस्तेऽपि गर्जितम् । वर्दतामिव दृप्तानाम् मेघानामम्बरे स्वनम् ॥५॥

दृष्ट्वा दाशरथिर्लङ्काम् चित्रध्वजपताकिनिम्म् । जगाम मनसा सीताम् दूयमानेन चेतसा ॥६॥

अत्र सा मृगशाबाक्षी रावणेनोपरुध्यते । अभिभूता ग्रहेणेव लोहिताङ्गेन रोहिणी ॥७॥

दीर्घमुष्णम् च निःश्वस्य समुद्वीक्ष्य च लक्ष्मणम् । उवाच वचनम् वीरस्तत्कालहितमात्मनः ॥८॥

आलिखन्तीमिवाकाशमुत्थिताम् पश्य लक्ष्मण । मन्सेव कृताम् लङ्काम् नगाग्रे विश्वकर्मणा ॥९॥

विमानैर्बहुभिर्लङ्क सम्कीर्णा रचिता पुरा । विष्णोः पदमिवाकाशम् चादितम् पाण्डुभिर्घनैः ॥१०॥

पुष्पितैः शोभिता लङ्का वनैश्चत्ररथोपमैः । नानापतगसम्घुष्टफलपुष्पोपगैः शुभैः ॥११॥

पश्य मत्तविहङ्गनि प्रलीनभ्रमराणि च । कोकिलाकुलखण्डानि दोधवीति शिवोऽविलः ॥१२॥

इति दाशरथीरमो लक्ष्मणम् समभाषत । बलम् च तत्र विभजच्चास्त्रदृष्टेन कर्मणा ॥१३॥

शशास कपिसेमाम् ताम् बलादादाय वीर्यवान् । अङ्गदः सह नीलेन तिष्ठे दुरपि दुर्जयः ॥१४॥

तिष्ठेद्वानरवाहिन्या वानरौघसमावृतः । आशिर्तो दक्षिणम् पार्श्वमृषभो नाम वानरः ॥१५॥

गन्धहस्तीव दुर्धर्षस्तरस्वी गन्धमादनः । तिष्ठेद्वानरवाहिन्याः सव्यम् पक्षमधिष्ठतः ॥१६॥

मूर्ध्नि स्थास्याम्यहम् यत्तो लक्ष्मणेन समन्वितः । जाम्बवांश्च सुषेणश्च वेगदर्शी च वानरः ॥१७॥

ऋक्षमुख्या महात्मानः कुक्षिम् रक्षन्तु ते त्रयः । जघनम् कपिसेनायाः कपिराजोऽभिरक्षतु ॥१८॥

पश्चार्धमिव लोकस्य प्रचेतास्तेजपा वृतः । सुविभक्तमहाव्यूहा महावानररक्षिता ॥१९॥

अनीकिनी सा विबभौ यथाद्यौः साभ्रसम्प्लवा । प्रग़ृह्य गिरिशृङ्गाणि महतश्च महीरुहान् ॥२०॥

आसेदुर्वानरा लङ्काम् मिमर्दयुषवो रणे । शिखरैर्विकिरामैनाम् लङ्काम् मुष्टिभिरेव वा ॥२१॥

इति स्म दधिरे सर्वे मानांसि हरिपुङ्गवाः । ततो रामो महातेजाः सुग्रीव मिदमब्रवीत् ॥२२॥

सुविभक्तानि सैन्यानि शुक एष विमुच्यताम् । रामस्य तु वचः श्रुत्वा वानरेन्द्रो महाबलः ॥२३॥

मोचयामास तम् दूतम् शुकम् रामस्य शासनात् । मोचितो रामवाक्येन वानरैश्च निपीडितः ॥२४॥

शुकः परमसम्त्रस्तो रक्षोधिपमुपागमत् । रावणः प्रहसन्नेव शुकम् वाक्यमुवाच ह ॥२५॥

किमिमौ ते सितौ पक्षौ लूनपक्ष्श्च दृश्यसे । कच्चिन्नानेकचित्तानाम् तेषाम् त्वम् वशमागतः ॥२६॥

ततस्प भयसम्विग्न स्तदा राज्ञाभिचोदितः । वचनम् प्रत्युवाचेदम् राक्षसाधिपमुत्तमम् ॥२७॥

सागरस्योत्तरे तीरेऽब्रवम् ते वचनम् तथा । यथासंदेशमक्लिष्टम् सान्त्वयन् श्लक्ष्णया गिरा ॥२८॥

क्रुद्धैस्तेरहमुत्प्लुत्य दृष्टमात्रः प्लवङ्गमैः । गृहितोऽस्म्यपि चारब्धो हन्तुम् लोप्तुम् च मुष्टिभिः ॥२९॥

न ते सम्भाषितुम् शक्याः सम्प्रश्नोऽत्र न विद्यते । प्रकृत्या कोपनास्तीक्षिणा वानरा राक्षसाधिप ॥३०॥

स च हन्ता विराधस्य कबन्धस्य खरस्य च । सुग्रीवसहितो रामः सीतायाः पदमागतः ॥३१॥

स कृत्वा सागरे सेतुम् तीर्त्वा च लवणोदधिम् । एष रक्षासि निर्धूय धन्वी तिष्ठति राघवः ॥३२॥

ऋक्षवानरसम्घानामनीकानि सहस्रशः । गिरिमेघनिकाशानाम् चादयन्ति वसुन्धराम् ॥३३॥

राक्षसानाम् बलौघस्य वानरेन्द्रबलस्य च । नैतयोर्विद्यते संधिर्देवदानवयोरिव ॥३४॥

पुरा प्राकारमायान्ति क्षिप्रमेकतरम् कुरु । सीताम् वास्मै प्रयच्चाशु युद्धम् वापि प्रदीयताम् ॥३५॥

शुकस्य वचनम् श्रुत्वा रावणो वाक्य मब्रवीत् । रोषसम्रक्तनयनो निर्दहन्निव चक्षुषा ॥३६॥

यदि माम् प्रतियुध्येरन् देवगन्धर्वदानवाः । नैव सीताम् प्रदास्यामि सर्वलोकभयादपि ॥३७॥

कदा समभिधानन्ति मामका राघवम् शराः । वसन्ते पुष्पितम् मत्ता भ्रमरा इव पादपम् ॥३८॥

कदा शोणितदिग्धाङ्गम् दीपैः कार्मुकविच्युतैः । शरैरादीपयिष्यामि उल्काभिरिव कुञ्जरम् ॥३९॥

तच्चास्य बलमादास्ये बलेन महता वृतः । ज्योतिषामिव सर्वेषाम् प्रभामुद्यन्दिवाकरः ॥४०॥

सागरस्येव मे वेगो मारुतस्येव मे बलम् । न च दाशरथिर्वेद तेन माम् योद्धुमिच्चति ॥४१॥

न मे तूणीशयान् बाणान् सनिषानिव पन्नगान् । रामः पश्यति सम्ग्रामे तेन माम् योद्धुमिच्चति ॥४२॥

न जानाति पुरा वीर्यम् मम युद्धे स राघवः । मम चापमयीम् वीणाम् शरकोणैः प्रवादिताम् ॥४३॥

ज्याशबदतुमुलाम् घोरामार्तगीतमहास्वनाम् । नाराचतलसम्नादाम् ताम् ममाहितवाहिनीम् ॥४४॥

अवगाह्य महरङ्गम् वादयिष्यान्तगन् रणे । न वासवेनापि स हस्रचक्षुषा । युद्धेऽस्मि शक्यो वरुणेन वास्वयम् । यमेव वा धर्षयितुम् शराग्निना । महाहवे वैश्रवणेन वा स्वयम् ॥४५॥