कालधर्मं गते राम सगरे प्रकृतीजनाः । राजानं रोचयामासुरंशुमन्तं सुधार्मिकम् ॥१॥
द्विचत्वारिंशः सर्गः 1.42
Press ▶ below to listen to the whole sarga, ▶ beside a verse for that verse alone, or a word to hear it from there.
स राजा सुमहानासीदंशुमान् रघुनंदन । तस्य पुत्रो महानासीद्दिलीप इति विश्रुतः ॥२॥
तस्मै राज्यं समादिश्य दिलीपे रघुनंदन । हिमवच्छिखरे रम्ये तपस्तेपे सुदारुणम् ॥३॥
द्वात्रिंशच्च सहस्राणि वर्षाणि सुमहायशाः । तपोवनगतो राजा स्वर्गं लेभे तपोधनः ॥४॥
दिलीपस्तु महातेजाः श्रुत्वा पैतामहं वधम् । दुःखोपहतया बुद्ध्या निश्चयं नाध्यगच्छत ॥५॥
कथं गंगावतरणं कथं तेषां जलक्रिया । तारयेयं कथं चैतानिति चिंतापरोऽभवत् ॥६॥
तस्य चिंतयतो नित्यं धर्मेण विदितात्मनः । पुत्रो भगीरथो नाम जज्ञे परमधार्मिकः ॥७॥
दिलीपस्तु महातेजा यज्ञैर्बहुभिरिष्टवान् । त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राजा राज्यमकारयत् ॥८॥
अगत्वा निश्चयं राजा तेषामुद्धरणं प्रति । व्याधिना नरशार्दूल कालधर्ममुपेयिवान् ॥९॥
इन्द्रलोकं गतो राजा स्वार्जितेनैव कर्मणा । राज्ये भगीरथं पुत्रमभिषिच्य नरर्षभः ॥१०॥
भगीरथस्तु राजर्षिर्धार्मिको रघुनंदन । अनपत्यो महाराजः प्रजाकामः स च प्रजाः ॥११॥
मंत्रिष्वाधाय तद्राज्यं गङ्गावतरणे रतः| तपो दीर्घं समातिष्ठद्गोकर्णे रघुनंदन ॥१२॥
ऊर्ध्वबाहुः पंचतपा मासाहारो जितेन्द्रियः । तस्य वर्षसहस्राणि घोरे तपसि तिष्ठतः ॥१३॥
अतीतानि महाबहो तस्य राज्ञो महात्मनः । सुप्रीतो भगवान्ब्रह्मा प्रजानां पतिरीश्वरः ॥१४॥
ततः सुरगणैः सार्धमुपागम्य पितामहः । भगीरथं महात्मानं तप्यमानमथाब्रवीत् ॥१५॥
भगीरथ महाराग प्रीतस्तेऽहं जनाधिप । तपसा च सुतप्तेन वरं वरय सुव्रत ॥१६॥
तमुवाच महातेजाः सर्वलोकपितामहम् । भगीरथो महाबाहुः कृतांजलिपुटः स्थितः ॥१७॥
यदि मे भगवान्प्रीतो यद्यस्ति तपसः फलम् । सगरस्यात्मजाः सर्वे मत्तः सलिलस्याप्नुयुः ॥१८॥
गङ्गायाः सलिलक्लिन्ने भस्मन्येषां महात्मनाम् । स्वर्गं गच्छेयुरत्यन्तं सर्वे मे प्रपितामहाः ॥१९॥
देव याचे ह संतत्यै नावसीदेत्कुलं च नः । इक्ष्वाकूणां कुले देव एष मेऽस्तु वरः परः ॥२०॥
उक्तवाक्यं तु राजानं सर्वलोकपितामहः । प्रत्युवाच शुभां वाणीं मधुरं मधुराक्षराम् ॥२१॥
मनोरथो महानेष भगीरथ महारथ । एवं भवतु भद्रं ते इक्ष्वाकुकुलवर्धन ॥२२॥
इयं हैमवती ज्येष्ठा गंगा हिमवतः सुता । तां वै धारयितुं राजन् हरस्तत्र नियुज्यताम् ॥२३॥
गंगायाः पतनं राजन् पृथिवी न सहिष्यते । तां वै धारयितुं राजन् नान्यं पश्यामि शूलिनः ॥२४॥
तमेवमुक्त्वा राजानं गङ्गां चाभाष्य लोककृत् । जगाम त्रिदिवं देवैः सह सर्वैर्मरुद्गणैः ॥२५॥
इति वाल्मीकिरामायणे आदिकाव्ये बालकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः ॥