युध्यताम् तु ततस् तेषाम् वानराणाम् महात्मनाम् । रक्षसाम् सम्बभूव अथ बल कोपह् सुदारुणः ॥१॥
त्रिचत्वारिंशः सर्गः 6.43
Press ▶ below to listen to the whole sarga, ▶ beside a verse for that verse alone, or a word to hear it from there.
ते हयैः कान्चन आपीडैर् ध्वजैश च अग्नि शैख उपमैः । रथैश च आदित्य सम्काशाइह् कवचैश च मनो रमैः ॥२॥
निर्ययू राक्षस व्याघ्रा नादयन्तो दिशओ दशा । राक्षसा भीम कर्माणो रावणस्य जय एषिणः ॥३॥
वानराणाम् अपि चमूर् महती जयम् इच्चताम् । अभ्यधावत ताम् सेनाम् रक्षसाम् काम रूपिणाम् ॥४॥
एतस्मिन्न् अन्तरे तेषाम् अन्योन्यम् अभिधावताम् । रक्षसाम् वानराणाम् च द्वन्द्व युद्धम् अवर्तत ॥५॥
अन्गदेन इन्द्रजित् सार्धम् वालि पुत्रेण राक्षसः । अयुध्यत महा तेजास् त्र्यम्बकेण यथा अन्धकः ॥६॥
प्रजन्घेन च सम्पातिर् नित्यम् दुर्मर्षणो रणे । जम्बू मालिनम् आरब्धो हनूमान् अपि वानरः ॥७॥
सम्गतः सुमहा क्रोधो राक्षसो रावण अनुजः । समरे तीक्ष्ण वेगेन मित्रघ्नेन विभीषणः ॥८॥
तपनेन गजह् सार्धम् राक्षसेन महा बलः । निकुम्भेन महा तेजा नीलो अपि समयुध्यत ॥९॥
वानर इन्द्रस् तु सुग्रीवह् प्रघसेन समागतः । सम्गतः समरे शरीमान् विरूप अक्षेण लक्ष्मणः ॥१०॥
अग्नि केतुश च दुर्धर्षो रशमि केतुश च राक्षसः । सुप्तघ्नो यज्न कोपश च रामेण सह सम्गताः ॥११॥
वज्र मुष्टिश्च मैन्देन द्विविदेन अशानि प्रभः । राक्षसाभ्याम् सुघोराभ्याम् कपि मुख्यौ समागतौ ॥१२॥
वीरह् प्रतपनो घोरो राक्षसो रण दुर्धरः । समरे तीक्ष्ण वेगेन नलेन समयुध्यत ॥१३॥
धर्मस्य पुत्रो बलवान् सुषेण;इति विशरुतः । स विद्युन् मालिना सार्धम् अयुध्यत महा कपिः ॥१४॥
वानराश च अपरे भीमा राक्षसैर् अपरैह् सह । द्वन्द्वम् समीयुर् बहुधा युद्धाय बहुभिह् सह ॥१५॥
तत्र आसीत् सुमहद् युद्धम् तुमुलम् लोम हर्षणम् । रक्षसाम् वानराणाम् च वीराणाम् जयम् इच्चताम् ॥१६॥
हरि राक्षस देहेभ्यह् प्रसृताह् केशा शाअड्वलाः । शारीर सम्घाट वहाह् प्रसुस्रुह् शओणित आपगाः ॥१७॥
आजघान इन्द्रजित् क्रुद्धो वज्रेण इव शात क्रतुः । अन्गदम् गदया वीरम् शात्रु सैन्य विदारणम् ॥१८॥
तस्य कान्चन चित्र अन्गम् रथम् साशवम् ससारथिम् । जघान समरे शरीमान् अन्गदो वेगवान् कपिः ॥१९॥
सम्पातिस् तु त्रिभिर् बाणैह् प्रजन्घेन समाहतः । निजघान अशव कर्णेन प्रजन्घम् रण मूर्धनि ॥२०॥
जम्बू माली रथस्थस् तु रथ शाक्त्या महा बलः । बिभेद समरे क्रुद्धो हनूमन्तम् स्तन अन्तरे ॥२१॥
तस्य तम् रथम् आस्थाय हनूमान् मारुत आत्मजः । प्रममाथ तलेन आशौ सह तेन एव रक्षसा ॥२२॥
भिन्न गात्रः शारैस् तीक्ष्णैह् क्षिप्र हस्तेन रक्षसा । प्रजघान अद्रि शऋन्गेण तपनम् मुष्टिना गजः ॥२३॥
ग्रसन्तम् इव सैन्यानि प्रघसम् वानर अधिपः । सुग्रीवः सप्त पर्णेन निर्बिभेद जघान च ॥२४॥
प्रपीड्य शार वर्षेण राक्षसम् भीम दर्शानम् । निजघान विरूप अक्षम् शारेण एकेन लक्ष्मणः ॥२५॥
अग्नि केतुश च दुर्धर्षो रशमि केतुश च राक्षसः । सुप्तिघ्नो यज्न कोपश च रामम् निर्बिभिदुह् शारैः ॥२६॥
तेषाम् चतुर्णाम् रामस् तु शैरांसि समरे शारैः । क्रुद्धश चतुर्भिश चिच्चेद घोरैर् अग्नि शैख उपमैः ॥२७॥
वज्र मुष्टिस् तु मैन्देन मुष्टिना निहतो रणे । पपात सरथह् साशवह् पुराट्ट इव भू तले ॥२८॥
वज्र अशानि सम स्पर्शओ द्विविदो अप्य् अशानि प्रभम् । जघान गिरि शऋन्गेण मिषताम् सर्व रक्षसाम् ॥२९॥
द्विविदम् वानर इन्द्रम् तु द्रुम योधिनम् आहवे । शारैर् अशानि सम्काशाइह् स विव्याध अशानि प्रभः ॥३०॥
स शारैर् अतिविद्ध अन्गो द्विविदह् क्रोध मूर्चितः । सालेन सरथम् साशवम् निजघान अशानि प्रभम् ॥३१॥
निकुम्भस् तु रणे नीलम् नील अन्जन चय प्रभम् । निर्बिभेद शारैस् तीक्ष्णैह् करैर् मेघम् इव अंशौमान् ॥३२॥
पुनः शार शातेन अथ क्षिप्र हस्तो निशाअ चरः । बिभेद समरे नीलम् निकुम्भह् प्रजहास च ॥३३॥
तस्य एव रथ चक्रेण नीलो विष्णुर् इव आहवे । शैरश चिच्चेद समरे निकुम्भस्य च सारथेः ॥३४॥
विद्युन् माली रथस्थस् तु शारैह् कान्चन भूषणैः । सुषेणम् ताडयाम् आस ननाद च मुहुर् मुहुः ॥३५॥
तम् रथस्थम् अथो दृष्ट्वा सुषेणो वानर उत्तमः । गिरि शऋन्गेण महता रथम् आशौ न्यपातयत् ॥३६॥
लाघवेन तु सम्युक्तो विद्युन् माली निशाअ चरः । अपक्रम्य रथात् तूर्णम् गदा पाणिह् क्षितौ स्थितः ॥३७॥
ततह् क्रोध समाविष्टह् सुषेणो हरि पुम्गवः । शैलाम् सुमहतीम् गृह्य निशाअ चरम् अभिद्रवत् ॥३८॥
तम् आपतन्तम् गदया विद्युन् माली निशाअ चरः । वक्षस्य् अभिजग्नान आशौ सुषेणम् हरि सत्तमम् ॥३९॥
गदा प्रहारम् तम् घोरम् अचिन्त्य प्लवग उत्तमः । ताम् शैलाम् पातयाम् आस तस्य उरसि महा मृधे ॥४०॥
शैला प्रहार अभिहतो विद्युन् माली निशाअ चरः । निष्पिष्ट हृदयो भूमौ गत असुर् निपपात ह ॥४१॥
एवम् तैर् वानरैह् शौउरैह् शौउरास् ते रजनी चराः । द्वन्द्वे विमृदितास् तत्र दैत्या;इव दिव ओकसैः ॥४२॥
भल्लैः खड्गैर् गदाभिश च शाक्ति तोमर पट्टसैः । अपविद्धश च भिन्नश च रथैः साम्ग्रामिकैर् हयैः ॥४३॥
निहतैः कुन्जरैर् मत्तैस् तथा वानर राक्षसैः । चक्र अक्ष युग दण्डैश च भग्नैर् धरणि संशरितैः ॥४४॥
बभूव आयोधनम् घोरम् गोमायु गण सेवितम् । कबन्धानि समुत्पेतुर् दिक्षु वानर रक्षसाम् । विमर्दे तुमुले तस्मिन् देव असुर रण उपमे ॥४५॥
निहन्यमाना हरि पुम्गवैस् तदा । निशाअ चराह् शओणित दिग्ध गात्राह् । पुनः सुयुद्धम् तरसा समाशरिता । दिवाकरस्य अस्तमय अभिकान्क्षिणह् ॥४६॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे आदिकाव्येयुद्धकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः ॥