संस्कृतम्
தமிழ்
अनेकविशेषणप्रतिषेधप्रयासात् अस्तित्वं तावदक्षरस्योपगमितं श्रुत्या ; तथापि लोकबुद्धिमपेक्ष्य आशङ्क्यते यतः, अतोऽस्तित्वाय अनुमानं प्रमाणमुपन्यस्यति — एतस्य वा अक्षरस्य । यदेतदधिगतमक्षरं सर्वान्तरं साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्म, य आत्मा अशनायादिधर्मातीतः, एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने — यथा राज्ञः प्रशासने राज्यमस्फुटितं नियतं वर्तते, एवमेतस्याक्षरस्य प्रशासने — हे गार्गि सूर्याचन्द्रमसौ, सूर्यश्च चन्द्रमाश्च सूर्याचन्द्रमसौ अहोरात्रयोर्लोकप्रदीपौ, तादर्थ्येन प्रशासित्रा ताभ्यां निर्वर्त्यमानलोकप्रयोजनविज्ञानवता निर्मितौ च, स्याताम् — साधारणसर्वप्राणिप्रकाशोपकारकत्वात् लौकिकप्रदीपवत् । तस्मादस्ति तत् , येन विधृतौ ईश्वरौ स्वतन्त्रौ सन्तौ निर्मितौ तिष्ठतः नियतदेशकालनिमित्तोदयास्तमयवृद्धिक्षयाभ्यां वर्तेते ; तदस्ति एवमेतयोः प्रशासितृ अक्षरम् , प्रदीपकर्तृविधारयितृवत् । एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि द्यावापृथिव्यौ — द्यौश्च पृथिवी च सावयवत्वात् स्फुटनस्वभावे अपि सत्यौ गुरुत्वात्पतनस्वभावे संयुक्तत्वाद्वियोगस्वभावे चेतनावदभिमानिदेवताधिष्ठितत्वात्स्वतन्त्रे अपि — एतस्याक्षरस्य प्रशासने वर्तेते विधृते तिष्ठतः ; एतद्धि अक्षरं सर्वव्यवस्थासेतुः सर्वमर्यादाविधरणम् ; अतो नास्याक्षरस्य प्रशासनं द्यावापृथिव्यावतिक्रामतः ; तस्मात् सिद्धमस्यास्तित्वमक्षरस्य ; अव्यभिचारि हि तल्लिङ्गम् , यत् द्यावापृथिव्यौ नियते वर्तेते ; चेतनावन्तं प्रशासितारमसंसारिणमन्तरेण नैतद्युक्तम् , ‘येन द्यौरुग्रा पृथिवी च दृढा’ (ऋ. सं. १० । १२१ । ५) इति मन्त्रवर्णात् । एतस्य वा अक्षरस्य प्रशासने गार्गि, निमेषाः मुहूर्ताः इत्येते कालावयवाः सर्वस्यातीतानागतवर्तमानस्य जनिमतः कलयितारः — यथा लोके प्रभुणा नियतो गणकः सर्वम् आयं व्ययं च अप्रमत्तो गणयति, तथा प्रभुस्थानीय एषां कालावयवानां नियन्ता । तथा प्राच्यः प्रागञ्चनाः पूर्वदिग्गमनाः नद्यः स्यन्दन्ते स्रवन्ति, श्वेतेभ्यः हिमवदादिभ्यः पर्वतेभ्यः गिरिभ्यः, गङ्गाद्या नद्यः — ताश्च यथा प्रवर्तिता एव नियताः प्रवर्तन्ते, अन्यथापि प्रवर्तितुमुत्सहन्त्यः ; तदेतल्लिङ्गं प्रशास्तुः । प्रतीच्योऽन्याः प्रतीचीं दिशमञ्चन्ति सिन्ध्वाद्या नद्यः ; अन्याश्च यां यां दिशमनुप्रवृत्ताः, तां तां न व्यभिचरन्ति ; तच्च लिङ्गम् । किञ्च ददतः हिरण्यादीन्प्रयच्छतः आत्मपीडां कुर्वतोऽपि प्रमाणज्ञा अपि मनुष्याः प्रशंसन्ति ; तत्र यच्च दीयते, ये च ददति, ये च प्रतिगृह्णन्ति, तेषामिहैव समागमो विलयश्च अन्वक्षो दृश्यते ; अदृष्टस्तु परः समागमः ; तथापि मनुष्या ददतां दानफलेन संयोगं पश्यन्तः प्रमाणज्ञतया प्रशंसन्ति ; तच्च, कर्मफलेन संयोजयितरि कर्तुः — कर्मफलविभागज्ञे प्रशास्तरि असति, न स्यात् , दानक्रियायाः प्रत्यक्षविनाशित्वात् ; तस्मादस्ति दानकर्तॄणां फलेन संयोजयिता । अपूर्वमिति चेत् , न, तत्सद्भावे प्रमाणानुपपत्तेः । प्रशास्तुरपीति चेत् , न, आगमतात्पर्यस्य सिद्धत्वात् ; अवोचाम हि आगमस्य वस्तुपरत्वम् । किञ्चान्यत् — अपूर्वकल्पनायां च अर्थापत्तेः क्षयः, अन्यथैवोपपत्तेः, सेवाफलस्य सेव्यात्प्राप्तिदर्शनात् ; सेवायाश्च क्रियात्वात् तत्सामान्याच्च यागदानहोमादीनां सेव्यात् ईश्वरादेः फलप्राप्तिरुपपद्यते । दृष्टक्रियाधर्मसामर्थ्यमपरित्यज्यैव फलप्राप्तिकल्पनोपपत्तौ दृष्टक्रियाधर्मसामर्थ्यपरित्यागो न न्याय्यः । कल्पनाधिक्याच्च — ईश्वरः कल्प्यः, अपूर्वं वा ; तत्र क्रियायाश्च स्वभावः सेव्यात्फलप्राप्तिः दृष्टा, न त्वपूर्वात् ; न च अपूर्वं दृष्टम् , तत्र अपूर्वमदृष्टं कल्पयितव्यम् , तस्य च फलदातृत्वे सामर्थ्यम् , सामर्थ्ये च सति दानं च अभ्यधिकमिति ; इह तु ईश्वरस्य सेव्यस्य सद्भावमात्रं कल्प्यम् , न तु फलदानसामर्थ्यं दातृत्वं च, सेव्यात्फलप्राप्तिदर्शनात् । अनुमानं च दर्शितम् — ‘द्यावापृथिव्यौ विधृते तिष्ठतः’ इत्यादि । तथा च यजमानं देवाः ईश्वराः सन्तो जीवनार्थेऽनुगताः चरुपुरोडाशाद्युपजीवनप्रयोजनेन, अन्यथापि जीवितुमुत्सहन्तः कृपणां दीनां वृत्तिमाश्रित्य स्थिताः — तच्च प्रशास्तुः प्रशासनात्स्यात् । तथा पितरोऽपि तदर्थम् , दर्वीम् दर्वीहोमम् अन्वायत्ता अनुगता इत्यर्थः समानं सर्वमन्यत् ॥அநேகவிஶேஷணப்ரதிஷேத4ப்ரயாஸாத் அஸ்தித்வம் தாவத3க்ஷரஸ்யோபக3மிதம் ஶ்ருத்யா ; ததா2பி லோகபு3த்3தி4மபேக்ஷ்ய ஆஶங்க்யதே யத꞉, அதோ(அ)ஸ்தித்வாய அநுமாநம் ப்ரமாணமுபந்யஸ்யதி — ஏதஸ்ய வா அக்ஷரஸ்ய । யதே3தத3தி4க3தமக்ஷரம் ஸர்வாந்தரம் ஸாக்ஷாத3பரோக்ஷாத்3ப்3ரஹ்ம, ய ஆத்மா அஶநாயாதி3த4ர்மாதீத꞉, ஏதஸ்ய வா அக்ஷரஸ்ய ப்ரஶாஸநே — யதா2 ராஜ்ஞ꞉ ப்ரஶாஸநே ராஜ்யமஸ்பு2டிதம் நியதம் வர்ததே, ஏவமேதஸ்யாக்ஷரஸ்ய ப்ரஶாஸநே — ஹே கா3ர்கி3 ஸூர்யாசந்த்3ரமஸௌ, ஸூர்யஶ்ச சந்த்3ரமாஶ்ச ஸூர்யாசந்த்3ரமஸௌ அஹோராத்ரயோர்லோகப்ரதீ3பௌ, தாத3ர்த்2யேந ப்ரஶாஸித்ரா தாப்4யாம் நிர்வர்த்யமாநலோகப்ரயோஜநவிஜ்ஞாநவதா நிர்மிதௌ ச, ஸ்யாதாம் — ஸாதா4ரணஸர்வப்ராணிப்ரகாஶோபகாரகத்வாத் லௌகிகப்ரதீ3பவத் । தஸ்மாத3ஸ்தி தத் , யேந வித்4ருதௌ ஈஶ்வரௌ ஸ்வதந்த்ரௌ ஸந்தௌ நிர்மிதௌ திஷ்ட2த꞉ நியததே3ஶகாலநிமித்தோத3யாஸ்தமயவ்ருத்3தி4க்ஷயாப்4யாம் வர்தேதே ; தத3ஸ்தி ஏவமேதயோ꞉ ப்ரஶாஸித்ரு அக்ஷரம் , ப்ரதீ3பகர்த்ருவிதா4ரயித்ருவத் । ஏதஸ்ய வா அக்ஷரஸ்ய ப்ரஶாஸநே கா3ர்கி3 த்3யாவாப்ருதி2வ்யௌ — த்3யௌஶ்ச ப்ருதி2வீ ச ஸாவயவத்வாத் ஸ்பு2டநஸ்வபா4வே அபி ஸத்யௌ கு3ருத்வாத்பதநஸ்வபா4வே ஸம்யுக்தத்வாத்3வியோக3ஸ்வபா4வே சேதநாவத3பி4மாநிதே3வதாதி4ஷ்டி2தத்வாத்ஸ்வதந்த்ரே அபி — ஏதஸ்யாக்ஷரஸ்ய ப்ரஶாஸநே வர்தேதே வித்4ருதே திஷ்ட2த꞉ ; ஏதத்3தி4 அக்ஷரம் ஸர்வவ்யவஸ்தா2ஸேது꞉ ஸர்வமர்யாதா3வித4ரணம் ; அதோ நாஸ்யாக்ஷரஸ்ய ப்ரஶாஸநம் த்3யாவாப்ருதி2வ்யாவதிக்ராமத꞉ ; தஸ்மாத் ஸித்3த4மஸ்யாஸ்தித்வமக்ஷரஸ்ய ; அவ்யபி4சாரி ஹி தல்லிங்க3ம் , யத் த்3யாவாப்ருதி2வ்யௌ நியதே வர்தேதே ; சேதநாவந்தம் ப்ரஶாஸிதாரமஸம்ஸாரிணமந்தரேண நைதத்3யுக்தம் , ‘யேந த்3யௌருக்3ரா ப்ருதி2வீ ச த்3ருடா4’ (ரு. ஸம். 10 । 121 । 5) இதி மந்த்ரவர்ணாத் । ஏதஸ்ய வா அக்ஷரஸ்ய ப்ரஶாஸநே கா3ர்கி3, நிமேஷா꞉ முஹூர்தா꞉ இத்யேதே காலாவயவா꞉ ஸர்வஸ்யாதீதாநாக3தவர்தமாநஸ்ய ஜநிமத꞉ கலயிதார꞉ — யதா2 லோகே ப்ரபு4ணா நியதோ க3ணக꞉ ஸர்வம் ஆயம் வ்யயம் ச அப்ரமத்தோ க3ணயதி, ததா2 ப்ரபு4ஸ்தா2நீய ஏஷாம் காலாவயவாநாம் நியந்தா । ததா2 ப்ராச்ய꞉ ப்ராக3ஞ்சநா꞉ பூர்வதி3க்3க3மநா꞉ நத்3ய꞉ ஸ்யந்த3ந்தே ஸ்ரவந்தி, ஶ்வேதேப்4ய꞉ ஹிமவதா3தி3ப்4ய꞉ பர்வதேப்4ய꞉ கி3ரிப்4ய꞉, க3ங்கா3த்3யா நத்3ய꞉ — தாஶ்ச யதா2 ப்ரவர்திதா ஏவ நியதா꞉ ப்ரவர்தந்தே, அந்யதா2பி ப்ரவர்திதுமுத்ஸஹந்த்ய꞉ ; ததே3தல்லிங்க3ம் ப்ரஶாஸ்து꞉ । ப்ரதீச்யோ(அ)ந்யா꞉ ப்ரதீசீம் தி3ஶமஞ்சந்தி ஸிந்த்4வாத்3யா நத்3ய꞉ ; அந்யாஶ்ச யாம் யாம் தி3ஶமநுப்ரவ்ருத்தா꞉, தாம் தாம் ந வ்யபி4சரந்தி ; தச்ச லிங்க3ம் । கிஞ்ச த3த3த꞉ ஹிரண்யாதீ3ந்ப்ரயச்ச2த꞉ ஆத்மபீடா3ம் குர்வதோ(அ)பி ப்ரமாணஜ்ஞா அபி மநுஷ்யா꞉ ப்ரஶம்ஸந்தி ; தத்ர யச்ச தீ3யதே, யே ச த3த3தி, யே ச ப்ரதிக்3ருஹ்ணந்தி, தேஷாமிஹைவ ஸமாக3மோ விலயஶ்ச அந்வக்ஷோ த்3ருஶ்யதே ; அத்3ருஷ்டஸ்து பர꞉ ஸமாக3ம꞉ ; ததா2பி மநுஷ்யா த3த3தாம் தா3நப2லேந ஸம்யோக3ம் பஶ்யந்த꞉ ப்ரமாணஜ்ஞதயா ப்ரஶம்ஸந்தி ; தச்ச, கர்மப2லேந ஸம்யோஜயிதரி கர்து꞉ — கர்மப2லவிபா4க3ஜ்ஞே ப்ரஶாஸ்தரி அஸதி, ந ஸ்யாத் , தா3நக்ரியாயா꞉ ப்ரத்யக்ஷவிநாஶித்வாத் ; தஸ்மாத3ஸ்தி தா3நகர்த்ரூணாம் ப2லேந ஸம்யோஜயிதா । அபூர்வமிதி சேத் , ந, தத்ஸத்3பா4வே ப்ரமாணாநுபபத்தே꞉ । ப்ரஶாஸ்துரபீதி சேத் , ந, ஆக3மதாத்பர்யஸ்ய ஸித்3த4த்வாத் ; அவோசாம ஹி ஆக3மஸ்ய வஸ்துபரத்வம் । கிஞ்சாந்யத் — அபூர்வகல்பநாயாம் ச அர்தா2பத்தே꞉ க்ஷய꞉, அந்யதை2வோபபத்தே꞉, ஸேவாப2லஸ்ய ஸேவ்யாத்ப்ராப்தித3ர்ஶநாத் ; ஸேவாயாஶ்ச க்ரியாத்வாத் தத்ஸாமாந்யாச்ச யாக3தா3நஹோமாதீ3நாம் ஸேவ்யாத் ஈஶ்வராதே3꞉ ப2லப்ராப்திருபபத்3யதே । த்3ருஷ்டக்ரியாத4ர்மஸாமர்த்2யமபரித்யஜ்யைவ ப2லப்ராப்திகல்பநோபபத்தௌ த்3ருஷ்டக்ரியாத4ர்மஸாமர்த்2யபரித்யாகோ3 ந ந்யாய்ய꞉ । கல்பநாதி4க்யாச்ச — ஈஶ்வர꞉ கல்ப்ய꞉, அபூர்வம் வா ; தத்ர க்ரியாயாஶ்ச ஸ்வபா4வ꞉ ஸேவ்யாத்ப2லப்ராப்தி꞉ த்3ருஷ்டா, ந த்வபூர்வாத் ; ந ச அபூர்வம் த்3ருஷ்டம் , தத்ர அபூர்வமத்3ருஷ்டம் கல்பயிதவ்யம் , தஸ்ய ச ப2லதா3த்ருத்வே ஸாமர்த்2யம் , ஸாமர்த்2யே ச ஸதி தா3நம் ச அப்4யதி4கமிதி ; இஹ து ஈஶ்வரஸ்ய ஸேவ்யஸ்ய ஸத்3பா4வமாத்ரம் கல்ப்யம் , ந து ப2லதா3நஸாமர்த்2யம் தா3த்ருத்வம் ச, ஸேவ்யாத்ப2லப்ராப்தித3ர்ஶநாத் । அநுமாநம் ச த3ர்ஶிதம் — ‘த்3யாவாப்ருதி2வ்யௌ வித்4ருதே திஷ்ட2த꞉’ இத்யாதி3 । ததா2 ச யஜமாநம் தே3வா꞉ ஈஶ்வரா꞉ ஸந்தோ ஜீவநார்தே2(அ)நுக3தா꞉ சருபுரோடா3ஶாத்3யுபஜீவநப்ரயோஜநேந, அந்யதா2பி ஜீவிதுமுத்ஸஹந்த꞉ க்ருபணாம் தீ3நாம் வ்ருத்திமாஶ்ரித்ய ஸ்தி2தா꞉ — தச்ச ப்ரஶாஸ்து꞉ ப்ரஶாஸநாத்ஸ்யாத் । ததா2 பிதரோ(அ)பி தத3ர்த2ம் , த3ர்வீம் த3ர்வீஹோமம் அந்வாயத்தா அநுக3தா இத்யர்த2꞉ ஸமாநம் ஸர்வமந்யத் ॥
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.