संस्कृतम्
தமிழ்
इदानीं ब्रह्मलोकानाम् अन्तरतमं सूत्रं वक्तव्यमिति तदर्थ आरम्भः ; तच्च आगमेनैव प्रष्टव्यमिति इतिहासेन आगमोपन्यासः क्रियते — अथ हैनम् उद्दालको नामतः, अरुणस्यापत्यम् आरुणिः पप्रच्छ ; याज्ञवल्क्येति होवाच ; मद्रेषु देशेषु अवसाम उषितवन्तः, पतञ्जलस्य — पतञ्जलो नामतः — तस्यैव कपिगोत्रस्य काप्यस्य गृहेषु यज्ञमधीयानाः यज्ञशास्त्राध्ययनं कुर्वाणाः । तस्य आसीत् भार्या गन्धर्वगृहीता ; तमपृच्छाम — कोऽसीति । सोऽब्रवीत् — कबन्धो नामतः, अथर्वणोऽपत्यम् आथर्वण इति । सोऽब्रवीद्गन्धर्वः पतञ्जलं काप्यं याज्ञिकांश्च तच्छिष्यान् — वेत्थ नु त्वं हे काप्य जानीषे तत्सूत्रम् ; किं तत् ? येन सूत्रेण अयं च लोकः इदं च जन्म, परश्च लोकः परं च प्रतिपत्तव्यं जन्म, सर्वाणि च भूतानि ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तानि, सन्दृब्धानि सङ्ग्रथितानि स्रगिव सूत्रेण विष्टब्धानि भवन्ति येन — तत् किं सूत्रं वेत्थ । सोऽब्रवीत् एवं पृष्टः काप्यः — नाहं तद्भगवन्वेदेति — तत् सूत्रं नाहं जाने हे भगवन्निति सम्पूजयन्नाह । सोऽब्रवीत् पुनर्गन्धर्वः उपाध्यायमस्मांश्च — वेत्थ नु त्वं काप्य तमन्तर्यामिणम् — अन्तर्यामीति विशेष्यते — य इमं च लोकं परं च लोकं सर्वाणि च भूतानि यः अन्तरः अभ्यन्तरः सन् यमयति नियमयति, दारुयन्त्रमिव भ्रामयति, स्वं स्वमुचितव्यापारं कारयतीति । सोऽब्रवीदेवमुक्तः पतञ्जलः काप्यः — नाहं तं जाने भगवन्निति सम्पूजयन्नाह । सोऽब्रवीत्पुनर्गन्धर्वः ; सूत्रतदन्तर्गतान्तर्यामिणोर्विज्ञानं स्तूयते — यः कश्चिद्वै तत् सूत्रं हे काप्य विद्यात् विजानीयात् तं च अन्तर्यामिणं सूत्रान्तर्गतं तस्यैव सूत्रस्य नियन्तारं विद्यात् यः इत्येवमुक्तेन प्रकारेण — स हि ब्रह्मवित् परमात्मवित् , स लोकांश्च भूरादीनन्तर्यामिणा नियम्यमानान् लोकान् वेत्ति, स देवांश्चाग्न्यादीन् लोकिनः जानाति, वेदांश्च सर्वप्रमाणभूतान्वेत्ति, भूतानि च ब्रह्मादीनि सूत्रेण ध्रियमाणानि तदन्तर्गतेनान्तर्यामिणा नियम्यमानानि वेत्ति, स आत्मानं च कर्तृत्वभोक्तृत्वविशिष्टं तेनैवान्तर्यामिणा नियम्यमानं वेत्ति, सर्वं च जगत् तथाभूतं वेत्ति — इति ; एवं स्तुते सूत्रान्तर्यामिविज्ञाने प्रलुब्धः काप्योऽभिमुखीभूतः, वयं च ; तेभ्यश्च अस्मभ्यम् अभिमुखीभूतेभ्यः अब्रवीद्गन्धर्वः सूत्रमन्तर्यामिणं च ; तदहं सूत्रान्तर्यामिविज्ञानं वेद गन्धर्वाल्लब्धागमः सन् ; तच्चेत् याज्ञवल्क्य सूत्रम् , तं चान्तर्यामिणम् अविद्वांश्चेत् , अब्रह्मवित्सन् यदि ब्रह्मगवीरुदजसे ब्रह्मविदां स्वभूता गा उदजस उन्नयसि त्वम् अन्यायेन, ततो मच्छापदग्धस्य मूर्धा शिरः ते तव विस्पष्टं पतिष्यति । एवमुक्तो याज्ञवल्क्य आह — वेद जानामि अहम् , हे गौतमेति गोत्रतः, तत्सूत्रम् — यत् गन्धर्वस्तुभ्यमुक्तवान् ; यं च अन्तर्यामिणं गन्धर्वाद्विदितवन्तो यूयम् , तं च अन्तर्यामिणं वेद अहम् — इति ; एवमुक्ते प्रत्याह गौतमः — यः कश्चित्प्राकृत इदं यत्त्वयोक्तं ब्रूयात् — कथम् ? वेद वेदेति — आत्मानं श्लाघयन् , किं तेन गर्जितेन ? कार्येण दर्शय ; यथा वेत्थ, तथा ब्रूहीति ॥இதா3நீம் ப்3ரஹ்மலோகாநாம் அந்தரதமம் ஸூத்ரம் வக்தவ்யமிதி தத3ர்த2 ஆரம்ப4꞉ ; தச்ச ஆக3மேநைவ ப்ரஷ்டவ்யமிதி இதிஹாஸேந ஆக3மோபந்யாஸ꞉ க்ரியதே — அத2 ஹைநம் உத்3தா3லகோ நாமத꞉, அருணஸ்யாபத்யம் ஆருணி꞉ பப்ரச்ச2 ; யாஜ்ஞவல்க்யேதி ஹோவாச ; மத்3ரேஷு தே3ஶேஷு அவஸாம உஷிதவந்த꞉, பதஞ்ஜலஸ்ய — பதஞ்ஜலோ நாமத꞉ — தஸ்யைவ கபிகோ3த்ரஸ்ய காப்யஸ்ய க்3ருஹேஷு யஜ்ஞமதீ4யாநா꞉ யஜ்ஞஶாஸ்த்ராத்4யயநம் குர்வாணா꞉ । தஸ்ய ஆஸீத் பா4ர்யா க3ந்த4ர்வக்3ருஹீதா ; தமப்ருச்சா2ம — கோ(அ)ஸீதி । ஸோ(அ)ப்3ரவீத் — கப3ந்தோ4 நாமத꞉, அத2ர்வணோ(அ)பத்யம் ஆத2ர்வண இதி । ஸோ(அ)ப்3ரவீத்3க3ந்த4ர்வ꞉ பதஞ்ஜலம் காப்யம் யாஜ்ஞிகாம்ஶ்ச தச்சி2ஷ்யாந் — வேத்த2 நு த்வம் ஹே காப்ய ஜாநீஷே தத்ஸூத்ரம் ; கிம் தத் ? யேந ஸூத்ரேண அயம் ச லோக꞉ இத3ம் ச ஜந்ம, பரஶ்ச லோக꞉ பரம் ச ப்ரதிபத்தவ்யம் ஜந்ம, ஸர்வாணி ச பூ4தாநி ப்3ரஹ்மாதி3ஸ்தம்ப3பர்யந்தாநி, ஸந்த்3ருப்3தா4நி ஸங்க்3ரதி2தாநி ஸ்ரகி3வ ஸூத்ரேண விஷ்டப்3தா4நி ப4வந்தி யேந — தத் கிம் ஸூத்ரம் வேத்த2 । ஸோ(அ)ப்3ரவீத் ஏவம் ப்ருஷ்ட꞉ காப்ய꞉ — நாஹம் தத்3ப4க3வந்வேதே3தி — தத் ஸூத்ரம் நாஹம் ஜாநே ஹே ப4க3வந்நிதி ஸம்பூஜயந்நாஹ । ஸோ(அ)ப்3ரவீத் புநர்க3ந்த4ர்வ꞉ உபாத்4யாயமஸ்மாம்ஶ்ச — வேத்த2 நு த்வம் காப்ய தமந்தர்யாமிணம் — அந்தர்யாமீதி விஶேஷ்யதே — ய இமம் ச லோகம் பரம் ச லோகம் ஸர்வாணி ச பூ4தாநி ய꞉ அந்தர꞉ அப்4யந்தர꞉ ஸந் யமயதி நியமயதி, தா3ருயந்த்ரமிவ ப்4ராமயதி, ஸ்வம் ஸ்வமுசிதவ்யாபாரம் காரயதீதி । ஸோ(அ)ப்3ரவீதே3வமுக்த꞉ பதஞ்ஜல꞉ காப்ய꞉ — நாஹம் தம் ஜாநே ப4க3வந்நிதி ஸம்பூஜயந்நாஹ । ஸோ(அ)ப்3ரவீத்புநர்க3ந்த4ர்வ꞉ ; ஸூத்ரதத3ந்தர்க3தாந்தர்யாமிணோர்விஜ்ஞாநம் ஸ்தூயதே — ய꞉ கஶ்சித்3வை தத் ஸூத்ரம் ஹே காப்ய வித்3யாத் விஜாநீயாத் தம் ச அந்தர்யாமிணம் ஸூத்ராந்தர்க3தம் தஸ்யைவ ஸூத்ரஸ்ய நியந்தாரம் வித்3யாத் ய꞉ இத்யேவமுக்தேந ப்ரகாரேண — ஸ ஹி ப்3ரஹ்மவித் பரமாத்மவித் , ஸ லோகாம்ஶ்ச பூ4ராதீ3நந்தர்யாமிணா நியம்யமாநாந் லோகாந் வேத்தி, ஸ தே3வாம்ஶ்சாக்3ந்யாதீ3ந் லோகிந꞉ ஜாநாதி, வேதா3ம்ஶ்ச ஸர்வப்ரமாணபூ4தாந்வேத்தி, பூ4தாநி ச ப்3ரஹ்மாதீ3நி ஸூத்ரேண த்4ரியமாணாநி தத3ந்தர்க3தேநாந்தர்யாமிணா நியம்யமாநாநி வேத்தி, ஸ ஆத்மாநம் ச கர்த்ருத்வபோ4க்த்ருத்வவிஶிஷ்டம் தேநைவாந்தர்யாமிணா நியம்யமாநம் வேத்தி, ஸர்வம் ச ஜக3த் ததா2பூ4தம் வேத்தி — இதி ; ஏவம் ஸ்துதே ஸூத்ராந்தர்யாமிவிஜ்ஞாநே ப்ரலுப்3த4꞉ காப்யோ(அ)பி4முகீ2பூ4த꞉, வயம் ச ; தேப்4யஶ்ச அஸ்மப்4யம் அபி4முகீ2பூ4தேப்4ய꞉ அப்3ரவீத்3க3ந்த4ர்வ꞉ ஸூத்ரமந்தர்யாமிணம் ச ; தத3ஹம் ஸூத்ராந்தர்யாமிவிஜ்ஞாநம் வேத3 க3ந்த4ர்வால்லப்3தா4க3ம꞉ ஸந் ; தச்சேத் யாஜ்ஞவல்க்ய ஸூத்ரம் , தம் சாந்தர்யாமிணம் அவித்3வாம்ஶ்சேத் , அப்3ரஹ்மவித்ஸந் யதி3 ப்3ரஹ்மக3வீருத3ஜஸே ப்3ரஹ்மவிதா3ம் ஸ்வபூ4தா கா3 உத3ஜஸ உந்நயஸி த்வம் அந்யாயேந, ததோ மச்சா2பத3க்3த4ஸ்ய மூர்தா4 ஶிர꞉ தே தவ விஸ்பஷ்டம் பதிஷ்யதி । ஏவமுக்தோ யாஜ்ஞவல்க்ய ஆஹ — வேத3 ஜாநாமி அஹம் , ஹே கௌ3தமேதி கோ3த்ரத꞉, தத்ஸூத்ரம் — யத் க3ந்த4ர்வஸ்துப்4யமுக்தவாந் ; யம் ச அந்தர்யாமிணம் க3ந்த4ர்வாத்3விதி3தவந்தோ யூயம் , தம் ச அந்தர்யாமிணம் வேத3 அஹம் — இதி ; ஏவமுக்தே ப்ரத்யாஹ கௌ3தம꞉ — ய꞉ கஶ்சித்ப்ராக்ருத இத3ம் யத்த்வயோக்தம் ப்3ரூயாத் — கத2ம் ? வேத3 வேதே3தி — ஆத்மாநம் ஶ்லாக4யந் , கிம் தேந க3ர்ஜிதேந ? கார்யேண த3ர்ஶய ; யதா2 வேத்த2, ததா2 ப்3ரூஹீதி ॥
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.