Aitareya Brāhmaṇa

अथापीवमन्तरेण मन्त्रेष्वर्थप्रलपो न विद्यते। “ वधिर्द विद्यास्थाने व्याकरणस्य कात्स्न्यं स्वार्थसम्पन्नं वा। ‘ अर्थवत् शब्दासामान्यम्। ’ ‘ यथो एतद् ग्राहणेन रूपसम्पन्मा (Continued on next page)

तथैवैषादो मनुष्यराज आगतेऽन्यस्मिन्वाऽतिथौ यत्ने वा वेहते वा ब्राह्मणे ।

गणानां त्वा गणपतिं हवामहे इति ब्राह्मणसत्यं ब्रह्म वै बृहस्पतिर्हणपतेर्हण तं निष्पचति ।

अग्निर्देवता ; अग्निमिद्धो३म ; अग्निः सुप्रणीतः , होता देवदूतः , होता मनुष्यः , प्रणीर्ज्ञानाम् , रथिरध्वराणाम् , अध्वरो होता , दुर्गेर्ध्यध्वराट् , आ देओ देवालक्षत् , षडाश्रि - देओ देवान् , सो अध्वरा करोति जातवेदाः ।

यदेकस्मिन्भूपे द्वे रज्ञाने परिचिर्यति तस्मादेको द्वे जाये विन्दते यत्रैकां रज्ञानां मात्रैका द्वौ पती विन्दते। तै . सं . VI. 6. 4. 3; vide also तै . सं . VI. 5. 1. 4 ‘ तस्मादेको बहुर्जाया विन्दते ;’ ‘ तस्मादेकस्य बहयो जाया भवन्ति नैकस्यै बहवः सहपतयः।

नाभानेदिषं वै मानवं ब्रह्मचर्ये वसन्तं भ्रातरो निरभजन् । सोमबीदेथ किं महा - । ममाकेति।

ऋचस्सहस्रर्च्चाः । यजुषैव होतृं क्रियते यजुषाप्यध्वर्युं सामनोद्गात्रमथर्वाणो ब्रह्मत्वम् । अथ केन ब्रह्मत्वं क्रियते । त्रय्या विद्ययेति ब्रूयात् ।

तस्माद्देवान्ने निर्गुल्तदक्षिणां प्रतिगृह्णीयात्पुचा पुत्वा वित्वादिति । यदि चेनां प्रतिगृह्णीयाद्रियिषेपिणैवाभ्युपद्यात्तराय देव भवति ।

सखा ह जाय कृपणं हि दुहिता ज्योतिर्हि पुत्रः परमे व्योमन्‌ ।

ब्रह्म हि पूर्वं क्षत्रात् । ताण्ड्यमहा ब्रा . XI. 1. 2; भूयान्मे ब्राह्मणः क्षत्रियादृति वरुण उवाच ।

यः सवृत्यापकं कुर्याद्दिनस्ततोडपरम् । नापागाः शूद्रान्वेषु स्वेभ्यः कृतम् ॥

तानह्वय॒द्व्या॒जहा॑रान्तान्॒वः प्रजा॑ भक्षीतेति॒ त ए॒तेन्ध्राः पु॒ण्डाः शबराः पुलिन्दा मूतिबा इत्युदन्त्या बहवो वैश्वामित्रा दस्यूनां भूयिष्ठाः ।

किं तु मलं किमजिनं किंश्वश्मरुणि किं तपः। पुत्रं ब्राह्मण इच्छध्वं स वै लोको यद्ब्राह्मः ।

यद्युत्क्षेपयेवापि क्षत्रं सोमपीथेन । ... स यदि सोमं ब्राह्मणो भक्षयेत्सोमपीतोस्य स्यो भक्षः । अथास्यैष न्यग्रोधौदुम्बरश्वत्थप्लक्षफलानि चौदुम्बरणि चाश्वत्थप्लक्षन्यग्रोधान्यभ्युष्यैव सोमं निष्कीणात्यसयौ ह्यस्य भक्ष्येत्सोममेव प्रति ।

( शूद्रः ) अनस्य प्रेष्यः कामोत्थाप्यो यथाकामवध्यः ।

सायण (on ऐ . ब्रा . 37. 2 where also these words occur) explains ‘ साम्राज्यं धर्मेण पाल्यं भोज्यं भोगसमृद्धिं स्वाराज्यमपारीक्षत्वं वैराज्यमिन्द्रस्येत्यूनयो वैशिष्यम् । एतदुक्कमैदिकम् । अपासुरिकमुच्यते । पारमेष्ठ्यं प्रजापतितोऽधिकम् । सव्र राजस्रेयमपि महाराज्यं ततश्चेत्येषाम आदिक्यम् ’ । वायुपुराण 45. 87 says ‘ अथ लोकास्तु वै सप्तापरितो विस्तरशृण्वत । स्वाराज्यम् स्थलो लोक पुनर्वैराज्यमिति विस्तरम् । ’

तयैव वै ब्राह्मणः क्षत्रं वशमेति तद्राष्ट्रं समृद्धं तद्वरिवदाहारमश्मीरो जायते ।

यथा ह वा इदं निषादा वा सेलगा वा पापकृतो वा वित्तवन्तं पुरुषं गृहीत्वा कर्त्समवन्यस्य चित्तमादाय द्रवन्ति ।

भूर्मिहे जगाविबुद्ध्याहारनि । न मा मर्त्य : कथन दातुमर्हति विश्वकर्मन्भौवन सलिअस्य मध्ये मोक्ष्यस्त एव कश्यपायास सयुष्त्र : । इति ।

अर्धोत्मो ह वा एष क्षत्रियस्य यत्पुरोहितः। ऐ . ब्रा . 34. 8; न ह वा अपुरोहितस्य राज्ञो देवा अन्नमदन्ति तस्माद्राजा यक्ष्यमाणो ब्राह्मणं पुरोदधीत देषा मेऽन्नमदन्निति।