Āpastamba Dharmasūtra

आप .XIX.3.3. This is quoted by Śabara on Jai. III 5. 15. सरण (XIII. 8. 28-31) has ' ब्राह्मणं परिकीर्णीते प्रहोत्कृष्टशेषणस्य पातारम्‌ । बलिवाक्यायामनोचते । स्वयं वा विनयेत्‌ । सर्वभुजा वा ग्रुड्यत्‌ । '. Vide note 1892 for a quotation from Tai. Br. to the same effect.

आप . ध . सू . I. 1. 1. 2.

आप . ध . सू . I. 1. 1. 5. प्रकृतिविशिष्टं चातुर्वर्ण्य संस्कारविशेषाच्च । ब्राह्मणोस्य सुखमासीद्बाहू राजन्यः कृतः इत्यप्यृचि निगमौ भवत । वसिष्ठ IV. 1-2; जातीनां ब्राह्मणः श्रेष्ठः । भीष्म 121. 35.

आप . ध . सू . I. 1. 1. 14; vide वायुपुराण vol. I. 59. 30.

आप . I. 1. 1. 27 ; ' तत्रात्मालाभ्यायान्नु श्लोकाऽव्यवहितास्त्रयः I. 8. 22. 3 ; ' अथ भूतादादीच चान्द्रोदवाह . स्थितम् : I. 8. 23. 4.

आप . ध . सू . I. 1. 2. 16 हस्र सूत्र ‘ द्वादशावराण्यर्घम् ’.

आप . ध . सू . I. 1. 2. 31-32.

आप . ध . I. 1. 2. 38.

आप . ध . I. 1. 3. 9-10; compare भारद्वाजगृह्य I. 1 यदजिनं धारयेद्ब्रह्मवर्चसदासो धारयेत्क्षत्रं वर्धयेदुभयं धार्येदुभयोर्वृद्धया इति विज्ञायते । compare the गोपथब्राह्म . 2. 4 न तात्सर्वं वसीत यत्तान्त्सर्वं वस्ते क्षत्रं वर्धते न ब्रह्म तस्मात्तान्त्सर्वं न वसीत ब्रह्म वर्धते मा क्षत्रमिति ।

आप . ध . I. 1. 3. 25; सार्ववर्णिकमैक्षचरणमभिक्षास्तु अपपात्र is variously explained; on आप . ध . सू . I. 7. 21. 6 ‘ न पतितेः संव्यवहारो विज्श्वते तथापपात्रे :’ ! हारदत्त explains as चाण्डालवृदयः (with whom no social inter. ( Continued on next page ) .

आप . ध . सू . I. 1. 3. 26.

आप . ध . I. 1. 3. 40-41

आप . ध . सू . I. 2. 5. 1 ( तदतिक्रमे विधायकं निःस्रवति ) where हरदत्त says ‘ सवतेः सकर्मकप्रयोगो भाष्ये दृष्टः सवत्युदकं कुण्डिकेत ’ where he refers to the महाभाष्य of पतञ्जलि ( vide Keilhorn, vol. II. p. 69 ).

आप . ध . सू . I. 2. 5, 4. ‘ तस्माद्दर्शयोऽधरेषु न जायन्ते नियमातिक्रमात् ’ and आप . ध . सू . II. 6. 13. 9 तद्वन्विष्य प्रयुञ्जानः सीदयेवूरः .

आप . ध . सू . I. 2. 5. 12-13; compare मनु II. 122, 124.

आप . ध . I. 2. 5. 16–17; vide से . प्र . p. 454. H. D. 43

आप . ध . सू . I. 2. 6. 18-19; उपासने गुरूणां यज्ञकर्मणि भोजन आचमने स्वाध्याये च यज्ञोपवीती स्यात्। आप . ध . सू . I. 5. 15. 1, where हरदत्त says ‘ वासोविन्यासविशेषो यज्ञोपवीतम्। दक्षिणं बाहुमुद्धृत इति ब्राह्मणविहितम्। वासोऽङ्गसंभेदनुकल्पं वक्ष्यति अपि वा सूत्रमेवोपवीतार्थे न्तरे नावश्यभावः !'; vide ओज्ञानसरस्मृति (Jivananda. part I. p. 502) ' अग्नगारे गवां गोष्ठे होमे जपे तथैव च। स्वाध्याये भोजने निरर्च ब्राह्मणानां च सन्निधौ। उपासने गुरूणां च संशययोरप्योरपि। उपवीती भवेद्विप्र विधिरेष सनातनः। '

आप . ध . I. 2. 7. 19-23.

आप . ध . सू .I.2.7.27.

आप . ध . सू . I. 2. 7. 28 ; समादिष्टमध्यापयते । यावद्यश्चापयत्युपसंगृह्णीयात् । नित्यमर्हस्तमित्येके । आप . ध . सू . I. 4. 13. 12-13

आप . ध . सू . I. 2. 8. 29-30.

आप . ध . I. 3. 10. 2-3. उपाकरण ( उपार्कमे ) and उत्सर्ग ( वैरम ) will be explained later. The sūtra तथा ...... ज्ञातिषु applies to a ब्रह्मचारी since others have to observe अनध्याय on the death of agnates till s’auca lastṣ In this last case अनध्याय begins on the day of death. In उपाकरण or उत्सर्ग the three days are the day previous to them, the day following them and the one on which that rite is performeḍ

आप . ध . सू . I. 3. 11. 20.

आप . ध . सू . I. 3. 11. 34.

आप . ध . सू . I. 4. 12. 9; ' विदिं प्रति विधानाद्वा सर्वकालं प्रयोगः स्यात्कर्मार्थमर्थवादोपदेशात् ' पृ . मी . सू . XII. 3. 19.

आप . ध . सू . I. 4. 13. 1.

आप . ध . सू . I. 4. 14. 16.

आप . ध . सू . I. 4. 14. 2-3; संवत्सरोषिणे शिष्ये गुरुर्ज्ञानमविदान । हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वस्तौ हुरोः कुरुर्ज्ञान ( उत्तरापर्व 14. 39) quoted in परा . मा . I, part 1, p. 146 and as यमऽ s in स्मृतिच० I. p. 53. H. D. 42

आप . ध . सू . I. 4. 14. 18, ये चैष पाश्चात्यालेषां भार्या क्षुराश्च । मातापितरौ च । वसिष्ठ 13. 42-43.

आप . ध . सू . I. 4. 14. 20-22.

आप . ध . सू . I. 4. 14. 23.

आप . ध . सू . I. 5. 15. 1, where हरदत्त says ‘ वासोविन्यासविशेषो यज्ञोपवीतम्। दक्षिणं बाहुमुद्धृत इति ब्राह्मणविहितम्। वासोऽङ्गसंभेदनुकल्पं वक्ष्यति अपि वा सूत्रमेवोपवीतार्थे न्तरे नावश्यभावः !'; vide ओज्ञानसरस्मृति (Jivananda. part I. p. 502) ' अग्नगारे गवां गोष्ठे होमे जपे तथैव च। स्वाध्याये भोजने निरर्च ब्राह्मणानां च सन्निधौ। उपासने गुरूणां च संशययोरप्योरपि। उपवीती भवेद्विप्र विधिरेष सनातनः। '

आप . ध . सू . I. 5. 15. 2; ' काले नवोदकं शुद्धं न पिबेद्यष्टं च तत् । अकाले तु दशाहं स्थात्पीत्वा चाथाहवदमिझावम् ॥ ' इति स्वस्वलकृत दशाहमति - वैषधीये प्रविमसमौ न तु उपपमतिमपेयेति दर्शयति । भट्टोजि on चतुर्वै p. 53.

आप . ध . सू . I. 5. 15. 20 for several explanations about blowing with the mouth on fire.

आप . ध . I. 5. 16. 9.

आप . ध . I. 5. 17. 9-12.

आप . ध . सू . I. 5. 17. 21.

आप . ध . सू . I. 5. 17. 26 forbids the eating of कलञ्ज , पलाण्डु and परारिक and हारीत explains ‘ कलञ्जं रक्तलशुनम् ’ and कल्पतरु on नियतकाल p. 280 explains it as लघुनविशेष .

आप . ध . सू . I. 6. 19. 2, 3 and 7. Here various views on the question as to whose food should be partaken by begging are set forth. Baudhāyana says ' ने ब्राह्मणायः स्वकर्मस्थाः । ' which tallies with क्षुद्रा मिश्रा &c.

आप . ध . सू . I, 6, 19. 13; these two are the same as Manu IV. 248-249 with slight variations; ' प्रजासिमल्लोकान् पितरो नुमे न्यग् वयं वागदाहृत्यवर्ततस्तत्समभाविनम्। आप . ध . सू . II. 9. 23. 3-6. These two verses respectively say that those who lead the life of a house-holder performing sacrifices and desiring progeny have to undergo deaths (lit. cemeteries, śmaśānāni) and births (i.e. they only reach heaven and are born again and again), while those that do not desire progeny but remain celebrate throughout life become immortal (i.e. are not born again). गृहस्थधर्म in his मत्य on बृद् - उप . VI. 2. 15 quotes a स्मृति verse as follows: ' प्रजासिमल्लोकान् पितरो नुमे न्यग् वयं वागदाहृत्यवर्ततस्तत्समभाविनम्। '. Compare : ' महास्मृतिसिद्धमपि स्वर्णावशिर्मुखजीवाम्। ’ उद्धवात्। विष्णुपुराण II. 8. 93, वायु 50. 213, 218, मत्स्य 124. 102-3 and 107, ब्रह्माण्ड II. 7. 180 (first half). The third passage of Ap. is पुनरुत्पत्तये बीजान्ये लोकाः पुराणात्तुरात्। आप . ध . सू . II. 9. 24. 6. This means that those who perform what is laid down in the Veda serve as the seed (i.e. they become Prajāpatis) of the new creation after pralaya (dissolution). Compare मनु . III. 184-186, one of which is ' प्रजासिमल्लोकान् पितरो नुमे न्यग् वयं वागदाहृत्यवर्ततस्तत्समभाविनम्। '. उद्दक . विष्णुपुराण II. 8. 93, वायु 50. 213, 218, मत्स्य 124. 102-3 and 107, ब्रह्माण्ड II. 7. 180 (first half). The 4th passage of आप . ध . सू . is यो हिदार्चाभिवानर्हान् हन्ति धनुश्चैर्जुगुप्सितैः। I. 10. 29. 7. On killing a brāhmaṇa there was a differ- ence of opinion; Ap. probably paraphrases some verses such as Manu VIII. 350-351, the latter of which is: ‘ ब्रह्महत्यायां न स पापम् लभते च न लभते च ’. तथा V. 189-190, बृहस्पति IX 349-350; तथा V. 45-46 are very similar. Vide Bühler in I. A. vol, 25 pp. 323 ff.

आप . I. 7. 2, Sat. II. 7. p. 248.

आप . ध . सू . I. 7. 20 3 ‘ तद्यथाप्रे फलार्थं निमित्ते छाया गन्ध इत्युच्यते ’. पतंजलि says ‘ तेले न विक्रेतव्यं मांसं न विक्रेतव्यम् ’ and लोमनखं स्पष्ट्वा शौचं कर्तव्यम् (vol. I. p. 25). The words नैवेश्वर आज्ञापयति may also mean ‘A king (ruler) does not command’ &c. The Gaut. Dh. S. IX. 53 provides that a learned brāhmaṇa may approach a ruler for his own ‘yogakṣema’, Similarly, the Mahābhāṣya itself (Vol. III. p 7) on Vārtika 9 on Pāṇ. VI. 1. 2 has the words ‘ लोक ईश्वर आज्ञापयति ग्रामादाग्राममानुमुष्या आनीयन्ताम् , where ‘īśvara’ can only mean ‘king or ruler.’ Pāṇini in I. 4. 97 (adhir-īśvare) and in II. 3. 39 uses Iśvara in the sense of ruler or owner. There is not much to choose between the two senseṣ If ‘Īśvara’ is taken to mean ‘God’ the meaning would be ‘God (i. e. Veda, the word of God) does not order &c. Vide वृह . उप . II. 4. 10 ‘ अस्य महतो भूतस्य नि : श्वसितमेतद्यत्रवेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वदङ्गिरसः ’ on which the Vedāntasūtra (I. 1. 3) शास्त्रयोनित्वात् is baseḍ

आप . ध . सू . I. 7. 20. 14-15.

आप . ध . सू . I. 7. 21. 6 ‘ न पतितेः संव्यवहारो विज्श्वते तथापपात्रे :’ ! हारदत्त explains as चाण्डालवृदयः (with whom no social inter. ( Continued on next page ) .

आप . ध . सू . I. 8. 23.6 for a long list of qualities prescribed for all āśramas and शान्तिपर्व 297. 24-25 for 13 साधारणधर्मस् ‘ आदर्घ्यमहिंसा च प्रसादः ( प्रसादः ?) संविभागिता । आवक्रमतिथ्येयं च सत्यमक्रोध एव च ॥ स्वेषु दारेषु संतोषः शौचं नित्यानसूयता । आत्मज्ञानं तितिक्षा च धर्माः साधारण गुणा ॥

आप . I. 9. 7 and Sat. II. 7. p. 251. Then the formula will be एतत्तौ ततो ( पितामहौ प्रपितामहौ वा ) अमुकनामानौ ये च युवामह .

आप . ध . I. 9. 24. 1 and 4. हरदत्त in order to bring Ap in line with Manu XI. 127 and Yāj. III. 266 explains that 1000 cows and one bull are all for expiatioṇ

आप . ध . सू . I. 9. 27. 10.

आप . ध . सू . I. 9. 27. 11= बौ . ध . सू . II. 1. 59= शान्तिपर्व 165. 29.

आप . ध . सू . I. 10. 28. 9; पतितामपि तु मातरं विष्णुवदनभिभाषणमाः । बौ . ध . सू . II. 2. 48; पतितः पिता परित्याज्यो माता तु पुत्रे न पतति । वसिष्ठ 13. 47.

आप . ध . सू . I. 10. 28. 15-17.

आप . ध . सू . I. 10. 29. 7; this seems to be a summary of a verse like the one in Baudhāyana (Dh. S. I. 10, 12) and Vasiṣṭha (III. 18) ‘ स्वाध्यायेन कुले जातात इत्छाद्यतात्वनयम् । न तेन भूणहा स स्वाम्यम्बुत्वं मनुष्यच्छति ’ (Bauḍ has अप्थापकं कुले and भूणहा भवति ).

आप . ध . सू . I, 11, 30, 9 for the same positioṇ

आप . ध . I. 11. 30. 3 व्रतानि in व्रतस्नातक does not stand for the special व्रत s like महानाम्नी , but for the general observances such अग्नीन्धन , भैक्षचर्या .

आप . ध . I. 11. 30. 8 about अग्निहोत्रिन् . The स्मृतिच . I. p. 136 quotes Vyāsa ‘ से तथैव महाराज दक्षिणा रण - मूर्धनि । संसप्तकै सहायर्जुमुक्तिपरायस्तिरे ’, to show that warriors, when engaged in battle, performed only the upasthāna and omitted all else. H. D. 40

आप . ध . सू . I. 11. 31. 2, मनु IV. 151 (first half), अनुशासनपर्व 104. 82 : (2) या ब्राह्मणी सुरापी भवति नैनां देवा : पतितोके नयन्ति। महाभाष्य। Vol. II, p. 99 on वार्तिक 2 on पा . III 2. 8; compare वसिष्ठधर्मसूत्र 21. 11: (3) ऊर्ध्वे प्राणा ह्याक्रामन्ति यूनः स्थविर आयति। प्रत्यासुवानाभिवादाभ्यां पुनस्तान् प्रतिपद्यते ।। महाभाष्य , vol. III. p. 58 on वार्तिक 5 on पा . VI. 1. 84, which is मनु II. 120 and अनुशासन 120. 64-65 and उद्योग 38. 1 (37. 1 in some editions); (4) गर्भोमे ब्राह्मणे उपनेय इति सकृदुपनीय कृतः शास्त्रार्थ इति कृत्वा पुन : प्रसूतिर्न भवति तथा त्रिरुद्धृदयंगमाभिरङ्गिराश्शद्वाभिरूपश्शोघेति सकृदुपयूय कृतः शास्त्रार्थ इति कृत्वा पुन : प्रसूतिर्न भवति। महाभाष्य Vol III. p. 537 on वार्तिक 4 on पा . VI. 1. 84 ; compare वसिष्ठधर्मसूत्र III. 31. Volume and page references relate to Kielhorn's eḍ of the महाभाष्य . Vide the author's paper in Prof. F. W. Thomas Presentation vol. pp. 128-131.

आप . II. 1. 3-4. The coṃ on आप . II. 1. 4 says सस्तप्युङ्गिरिति सत्तणाः पासंडमिभपिच्चत्ते तपोगार्कम्यं च कबिद्द । It is called समप्युक्षः because the stalk of darbha is cut after reciting a yajus formula.

आप . ध . II. 1. 2. 2-3, 5-6, वर्णाश्रमाः स्वकर्मफलिनः प्रेत्य कर्मफलसमुद्भूत ततः शेषेण विशिष्टदेशजाति - कुलरूपायुःश्रुतवृत्तः ( वृत्त ?) वित्तसुखमेधसो जन्म प्रतिपद्यते । विश्वब्धो विपरीता लक्ष्यपति । गौ . ध . सू . XI. 29-30.

आप . ध . सू . II. 2. 3. 17 and आप . गृ . I. 2. 3. ; ‘ समावृत्तं चे ... यथोपदिशं पूजयेत् ' आप . ध . सू . II. 2. 5. 4 refers to आप . गृ . सू . V. 13. 2-19.

आप . ध . II. 2. 3. 1 and 4.

आप . ध . सू . II. 2. 3. 15; देवयज्ञकृतशेषेण शुचिदेशमनुष्य तत्र कुर्यात् । स्मृतिचन्द्रिका p. 47.

आप . ध . सू . II. 2. 4. 16–21 । अत एव ज्ञायते शूद्राणामतिथीनां पूजार्थं श्रीकारविके राजा ग्रामे ग्रामे स्थापयितव्यामिति । हरदत्त on आप . ध . सू . II. 2. 4. 21.

आप . ध . सू . II. 2. 4. 22-23; सोत्तराच्छन्नश्चेद्यज्ञोपवीती शुजीत। आप . ध . सू . II. 8. 19. 12; हरदत्त explains ' उत्तराच्छादनसुपरित्यासः। तेन यज्ञोपवीतेन यज्ञोपवीतं कृत्वा शुजीत। नास्योपवीतार्थे ’ इत्ययं कल्पो भवत्येके। समुञ्चय इत्यन्ये। ' " यज्ञोपवीती द्विवस्त्रः। अधोनि वीतरकवच्छः। आप . ध . सू . I. 2. 6. 18-19; उपासने गुरूणां यज्ञकर्मणि भोजन आचमने स्वाध्याये च यज्ञोपवीती स्यात्। आप . ध . सू . I. 5. 15. 1, where हरदत्त says ‘ वासोविन्यासविशेषो यज्ञोपवीतम्। दक्षिणं बाहुमुद्धृत इति ब्राह्मणविहितम्। वासोऽङ्गसंभेदनुकल्पं वक्ष्यति अपि वा सूत्रमेवोपवीतार्थे न्तरे नावश्यभावः !'; vide ओज्ञानसरस्मृति (Jivananda. part I. p. 502) ' अग्नगारे गवां गोष्ठे होमे जपे तथैव च। स्वाध्याये भोजने निरर्च ब्राह्मणानां च सन्निधौ। उपासने गुरूणां च संशययोरप्योरपि। उपवीती भवेद्विप्र विधिरेष सनातनः। '

आप . ध . सू .II. 3.6. 4 धर्मेण वेदानामेकैकां शाखा मधीत्य ओ श्रो भवति । न चास्य विषये क्षुधा रोगेण हिमान्पाभ्यां वा सीदेरभावाद बुद्धिपूर्व वा कश्चित् । आप . प . सू . II. 10. 25. 11. मनु VII. 134 avers that if a brāhmaṇa learned in the Veda dies of hunger in the king’s domain, the king’s realm perishes of hunger ( famine etc. ) in no time. सङ्गलामो दण्डमित्राभामानुसुतमः । सङ्गा हि संहनत्वाद्वध्या परेषां ताननु - गुणाभ्युजीत सामदानाभ्यां ; त्रिगुणाम् भेरदण्डभ्याम्याम् ॥ XI. 1. 4-6 काम्बोजसुराष्ट्रक्षत्रियोप्यादयो वार्त्ताशस्त्रोपजीचिनः । लिच्छविक - बृत्जिक मल्लक् - मद्रक - कुकुर - कुरु - पञ्चालादयो राजशब्दोपजीविनः ॥ XI. 1. 4-5; There is great divergence about the exact meaning of काम्बोज ... श्रेयादयः . Vide K. P. Jayawal’s ‘ Hindu Policy ’ I, p. 62 and Prof. Kangle’s notes in his translation of K. A. part II. pp. 526–27.

आप . ध . सू . II. 3. 7. 3.

आप . ध . सू . II. 4. 8. 13.

आप . ध . सू . II. 4. 9. 2-4.

आप . ध . सू . II. 4. 9. 5.

आप . ध . सू . II. 4. 9. 9-10; स्वस्तित्ववाच्य भिक्षादानमनुवर्तेद्। दैवतासु चैव धर्मेषु। गो . V. 16-17.

आप . ध . II. 4. 9. 10, Bauḍ Dh. S. II. 3. 19 (practically the same).

आप . ध . सू . II. 4. 9. 11.

Āp. II. 5. 3) the mantra ‘ दुत्तरासी नाभियिष्कर्य इति ह्याच ’ is recited by the wife. The words in Sat. 1. 7 p. 160 are ‘ उप्तरतो नाभिविष्कर्य अमिष ह्स्वा ’. निष्कर्षयः अमिषः means शिक्षाकृतिः अमिषः (coṃ on Āp. II. 5.6) i.e. a knot that can be unloosed by untwisting. Girding her up represents making her undergo a vrata for the sacrifice, as stated by the Tai. Br. quoted above.

Āp. II. 5.6) i.e. a knot that can be unloosed by untwisting. Girding her up represents making her undergo a vrata for the sacrifice, as stated by the Tai. Br. quoted above.

आप . ध . II. 5. 10. 1-4; compare Manu IV. 251, XI. 1-2, Yaj. I. 216, Gaut. V. 19-20. शान्तिपर्व 165. 1-2 are ' वृत्तार्था यद्यप्यगधुर्यं तस्मै गच्छ यः । आचार्यपितृकार्य्यार्थे स्वाध्याययज्ञमथापि च । एते वै साधवो द्वढा ब्राह्मणा धर्मभिक्षवः ।। '

आप . ध . सू . II. 5. 10. 15–16; असपिण्डा च या मातुस्सगोत्रा च या पितुः । सा प्रशस्ता द्विजातीनां दारकर्मणि मैथुने ॥ मनु . III. 5; सपिण्डता तु पुरुषे सप्रमे विनिवर्तते । मनु . V. 60; लक्षण्यां स्त्रियमद्वहेत् । अनन्यपूर्विक सपिण्डां यवीयसीम् ॥ अरोहिणीं भ्रातृमतीमसमानार्षगोत्रजाम् । पञ्चमी सप्तमी चैव मानुतः पितृतस्तथा ॥ या . I. 52-53; ' त्रीस्त्रीन्मातुतः पक्षात्तीन्पितृतः ' पैठीनसि quoted by मिता० on या . I. 53; अपरार्क p. 82 (on या . I. 53) quotes पैठीनसि as ' असमामापैरीं कन्यां वरयेत् । पञ्च मातुतः परिहरेत् सप्त पितुतः । ' पैतृष्वसर्यो भगिनी स्वस्त्रियां मातुश् च । मातृष्व भ्रातृस्तसर्यां गत्वा चान्द्रायणं चरन् ॥ एतास्तितस्रस्तु भार्यार्थे नोपयेच्छेत् बुद्धिमान् । ज्ञातिलेना - नुपेयास्ताः पन्तुष्वपनवधः ॥ मनु . XI. 171-72. In spite of these verses of Manu marriage of a male with his maternal uncle's daughter is highly thought of by certain subdivisions even among brāhmaṇas in Mahārāṣṭra and South India. Vide for a discussion on this question History of dharmaśāstra, vol. II. pp. 458–466.

आप . ध . सू . II. 5. 11. 17: मनु III. 27.

आप . ध . II. 5. 11. 12; the मिता on या . I. 78 quotes this and remarks ' तथा चापस्तम्ब्रेन धर्मप्रजासंपत्तिः प्रयोजनं दारसंग्रहस्योक्तं धर्मेः ... कुर्विति वदता । रतिफलं तु लौकिकमेव ' ।

आप . ध . सू . II. 5. 11. 16) with याज्ञ॰ I, 53.

आप . II. 5. 12. 4; ‘ वेदाध्यायी प आभिषिगुपर्णेषु जइड़ - साविकः। ब्राह्मणैर्धगइखानी पश्चैते पफिङ्कपापनाः। ’ after आप . धृ . II. 7. 17. 21. The verse अध्यापकं is quoted in Bauḍ Dh. S. I. 10. 12 and Vaṣ III. 18 and for पुत्रेण &c. compare मनु 9. 137.

आप . ध . सू . II. 6 15. 9-10 Compare मनु III. 98.

आप . ध . सू . II. 6. 13. 1, 3 and 4.

आप . ध . सू . II. 6. 13. 5-6 (where the same three verses as in Bauḍ occur), वसिष्ठ 17. 6-9.

आप . ध . सू . II. 6. 13. 6 ( with slight variations ). मत्स्यपुराण 49. 13 has the half verse लेषेपां नयते पुत्रः परेत्य यमसाद्नात् । The last verse occurs in Vaṣ 17. 9 also.

आप . ध . II. 6. 13, 7-9; vide भागवत X. पूर्वार्धभाग 33. 30 धर्मनयतिक्रमो इह ईश्वरराणां च साहस्र्यम् । तेजोविपसा न दोषाय यद्दोः सर्वेऽणो पत्था . That by prāṇāyāma and other practices the impurities of the senses and mind are cleared away is stated by Manu VI, 71. .

आप . ध . सू . II. 6. 13. 9 तद्वन्विष्य प्रयुञ्जानः सीदयेवूरः .

आप . ध . सू . II. 6. 13. 11 where the word 'purchase' is tried to be explained away and also पू . मी . सू . VI. 1. 15 ' क्रयस्य धर्ममात्रत्वम् .'

आप . ध . सू . II. 6. 14. 11 and बौ . ध . सू . II. 2. 2.

आप . ध . सू . II. 6. 14. 1) and सरस्वतीविलास (para. 21 and 336). Vide also शतपथब्रा . IV. 4. 2. 13 for a similar passage.

आप . II. 6. 14. 2 he gives the view of गौतम , ‘ गोत्रमतस्तु पुत्राभावे पत्न्याः सपिण्डादिभिः समांशादाद् । पत्न्येकमैव पक्षे बोध्यामहे '.

आप . ध . सू . II. 6. 14. 13.; ' अर्थवादो वा विधिशेषत्वादस्तुतिमात्रं ' पृ . मी . सू . VI. 7. 30.

आप . ध . II. 6. 14. 16-19.

आप . ध . सू . II. 6. 15. 1; यद्यपि चापस्तम्बस्मृतिवचनानुल्यवलाशङ्गा भवेत्तथापि तस्माद् ब्राह्मणः सुरां न पिबेदिति एतेन प्रत्यक्षमृतिविधिना निष्ठकृतति नैवं विनाचारप्रामाणादृष्टिद्रव्यम्।

आप . ध . II. 6. 15. 9–10.

आप . ध . सू . II. 6. 15. 12 explains ' यद् भूयमाणे पक्षे लोलोत्पद्यते तत् क्षारं छुळुकुंवादि .' कुळूक on मनु V. 72 explains क्षारलवण as 'manufactured salt'.

आप . ध . सू . II. 6. 15. 15-16.

आप . ध . सू . II. 7. 16. 4-22.

आप . ध . सू . II. 7. 16. 22-24.

आप . ध . II. 8. 22-23.

आप . ध . सू . II. 8. 19. 3; हरदत्त explains औदुम्बरः अस्र ताम्रमयः .

आप . ध . II. 9, 21. 1 quoted by शङ्कराचार्य in भाष्य on V. S. III. 1, 47.

आप . ध . सू . II. 9. 21. 10 and again एकाग्निकेते : ... बाध्वम् । आप . ध . सू . II. 9. 21. 20 (about वाजप्रस्थ ).

आप . ध . सू . II. 9. 21. 20 (about वाजप्रस्थ ).

आप . ध . सू . II. 9. 22. 24.

आप . ध . सू . II. 9. 23. 3-6. These two verses respectively say that those who lead the life of a house-holder performing sacrifices and desiring progeny have to undergo deaths (lit. cemeteries, śmaśānāni) and births (i.e. they only reach heaven and are born again and again), while those that do not desire progeny but remain celebrate throughout life become immortal (i.e. are not born again). गृहस्थधर्म in his मत्य on बृद् - उप . VI. 2. 15 quotes a स्मृति verse as follows: ' प्रजासिमल्लोकान् पितरो नुमे न्यग् वयं वागदाहृत्यवर्ततस्तत्समभाविनम्। '. Compare : ' महास्मृतिसिद्धमपि स्वर्णावशिर्मुखजीवाम्। ’ उद्धवात्। विष्णुपुराण II. 8. 93, वायु 50. 213, 218, मत्स्य 124. 102-3 and 107, ब्रह्माण्ड II. 7. 180 (first half). The third passage of Ap. is पुनरुत्पत्तये बीजान्ये लोकाः पुराणात्तुरात्। आप . ध . सू . II. 9. 24. 6. This means that those who perform what is laid down in the Veda serve as the seed (i.e. they become Prajāpatis) of the new creation after pralaya (dissolution). Compare मनु . III. 184-186, one of which is ' प्रजासिमल्लोकान् पितरो नुमे न्यग् वयं वागदाहृत्यवर्ततस्तत्समभाविनम्। '. उद्दक . विष्णुपुराण II. 8. 93, वायु 50. 213, 218, मत्स्य 124. 102-3 and 107, ब्रह्माण्ड II. 7. 180 (first half). The 4th passage of आप . ध . सू . is यो हिदार्चाभिवानर्हान् हन्ति धनुश्चैर्जुगुप्सितैः। I. 10. 29. 7. On killing a brāhmaṇa there was a differ- ence of opinion; Ap. probably paraphrases some verses such as Manu VIII. 350-351, the latter of which is: ‘ ब्रह्महत्यायां न स पापम् लभते च न लभते च ’. तथा V. 189-190, बृहस्पति IX 349-350; तथा V. 45-46 are very similar. Vide Bühler in I. A. vol, 25 pp. 323 ff.

आप . ध . सू . II. 10. 27. 5-7.

आप . ध . सू . II. 10. 26. 10-11; अकरः श्रोत्रियो राज्ञापमाननापन्नबालवृद्धतरुणप्रजानाम् । वसिष्ठ 19. 23.

आप . ध . II. 18. 1). Sudarśana notes that some held that uncooked grains of fresh rice were to be swallowed while others held that one was to partake of a portion of the boiled rice cooked for sacrificing.

आप . IV. 4. 4.

आप . IV. 12. 3.

आप . IV. 16. 18.

आप . VIII. 18. ३ .)

आप . X. 2. 8; यज्ञायज्ञियाय ह्यग्निं आदिसमा यस्मात् सं . अग्निरिडोस प्रथममाहवेष्पनि। coṃ The Yajūṣyajñiya is Rg. IV. 48. 1-2 ( यज्ञायज्ञा वो अग्नये &c.) = सामवेद ( उत्तराचिक ) I. 6. 1-2.

आप . X. 20. 12; सोमविक्रयिणं यथावद्रुति कौत्सं शूदं वा । सत्सावाह VII. 1. p. 606, where the coṃ remarks ‘ स ब ब्राह्मणः कौत्सः कुत्सं गोत्रः कुत्सकतमां वा । ... शूदः सच्छूद्रो गोपी नापितो वा । ... शास्त्रान्तरे शमिस्रोसं - विक्रिणी कुलालाविराषांग्लाकुलालोपि पक्षे । निषादश्चकार्याप्पद्यपन्नमेतेषां। अर्थ च भूसमीं विभाषाभे ब्रहणः।

Āp. XII. 17. 4. Vide Sat. Br. I. 1. 4. 2 referred to in note 2308 above for the story of yajña having assumed the form of a black antelope.

आप . XV. 12. 5.

आप . XVI. 19. 11-13.

Āp. XVIII. 21. 3-4 and Kāt. XV. 8. 16 the ten ancestors on the father's side only should have been drinkers of Soma. Vide Lāṭ. IX. 2. 5-7. The वाराहश्रोत III. 3. 4. 18 says येषां वराहश्च मीमांसैरेतद् ऋत्विजो यसर्पणश्च ( प्रसर्पि णश्च !) पित्वा ( पि . र् ?) किं ब्राह्मणस्त्वष्टृक्त्वा प्रसर्पति ( प्रसर्पन्ति ). The editor, Dr. Raghu Vira, was puzzled by this sūtra. It means (.when corrected as shown) that the priests and others who came to drink soma and could not trace ten generations of soma-drinkers entered after reciting a verse out of the verses that begin with the words 'pibā somam' (like Ṛg. VI. 17. 1 or VII. 22. 1) and the verse 'why do you ask the brāhmaṇa about his father or mother' (Kāṭhaka Saṁ. 30. 1 or Maitrāyaṇī S. IV. 8. 1). The verse is: किं ब्राह्मणस्य पितरं किं पृच्छसि मातरम् । स्तं वेदानिण्ये स पिता स पितामहः ॥