Taittirīya Brāhmaṇa

हवै वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्। न द्यौ रासीद् वा न पृथिवी। कान्तरिक्षम्। तददो मनोऽसृजत। स्यामिति। तै . ब्रा . II. 2. 9. 1. असद्वा इदमग्रेऽआसीत्। तदाहुः कि तदासीदिति। ऋषयो वाव तेऽग्रेऽआसन्। तान्ह ऋषीन् तपस्यमानान् ब्रह्म प्रजापतिरभ्यतपत्। ततो धूमोऽजायत। स धूमोऽग्निमभ्यतपत्। अग्निष्टम्। तै . ब्रा . II. 8. 8. 9–10.

When the sacrificer is a Bhārgava the formula is घृणुर्मा त्वा देवाणो धृतेनाष्वाधीमाति भार्गवस्याऽष्वाधात् . If he is an Āṅgirasa or any brāhmaṇa who is not a Bhārgava or Āṅgirasa the formulæ are respectively अङ्गिरसा त्वा &c. and आङ्गिरसा त्वा . In the case of a king, a kṣatriya, a vaiśya or a rathakāra sacrificer the formulæ respectively ब्रूतपते ... धृधामि , इष्मरूप स्वेष्मिण्येण ब्रतपते ... धृधामि , मनोरख्खा ब्राह्मण्यां स्वा देवाणां &c. Vide

When the sacrificer is a Bhārgava the formula is घृणुर्मा त्वा देवाणो धृतेनाष्वाधीमाति भार्गवस्याऽष्वाधात् . If he is an Āṅgirasa or any brāhmaṇa who is not a Bhārgava or Āṅgirasa the formulæ are respectively अङ्गिरसा त्वा &c. and आङ्गिरसा त्वा . In the case of a king, a kṣatriya, a vaiśya or a rathakāra sacrificer the formulæ respectively ब्रूतपते ... धृधामि , इष्मरूप स्वेष्मिण्येण ब्रतपते ... धृधामि , मनोरख्खा ब्राह्मण्यां स्वा देवाणां &c. Vide तै . ब्रा . I. 1. 4. for the mantras घृणुर्मा त्वा सर्पराज्ञी formulæ are भूमिसृता द्यौरुर्गान्तरिक्षं महिष्त्वा उपस्थे द्वेष्यवितेऽग्निप्रभा - धृधापथे &c. in तै . सं . I. 5. 3 and in I. 5. 4 it is stated सर्पो वै जीर्यन्सोऽद - म्यस्त स एतं कस्तंगोः काद्रवेयो मन्त्रमपश्यत् ... सर्पराज्यायाश्चग्निमाष्टेभ्यमावसि (III. 4) ' भूर्मिर्भूत्वात्मेति चतस्त्रः सर्पराज्यः .' The formulæ called gharmasirasi are set out in Āp. śr. V. 12. 1 and Satyāsādha III. 4. They occur in

When the sacrificer is a Bhārgava the formula is घृणुर्मा त्वा देवाणो धृतेनाष्वाधीमाति भार्गवस्याऽष्वाधात् . If he is an Āṅgirasa or any brāhmaṇa who is not a Bhārgava or Āṅgirasa the formulæ are respectively अङ्गिरसा त्वा &c. and आङ्गिरसा त्वा . In the case of a king, a kṣatriya, a vaiśya or a rathakāra sacrificer the formulæ respectively ब्रूतपते ... धृधामि , इष्मरूप स्वेष्मिण्येण ब्रतपते ... धृधामि , मनोरख्खा ब्राह्मण्यां स्वा देवाणां &c. Vide तै . ब्रा . I. 1. 4. for the mantras घृणुर्मा त्वा सर्पराज्ञी formulæ are भूमिसृता द्यौरुर्गान्तरिक्षं महिष्त्वा उपस्थे द्वेष्यवितेऽग्निप्रभा - धृधापथे &c. in तै . सं . I. 5. 3 and in I. 5. 4 it is stated सर्पो वै जीर्यन्सोऽद - म्यस्त स एतं कस्तंगोः काद्रवेयो मन्त्रमपश्यत् ... सर्पराज्यायाश्चग्निमाष्टेभ्यमावसि (III. 4) ' भूर्मिर्भूत्वात्मेति चतस्त्रः सर्पराज्यः .' The formulæ called gharmasirasi are set out in Āp. śr. V. 12. 1 and Satyāsādha III. 4. They occur in तै . ब्रा . I. 1. 7 and are : धर्मः शिरस्तद्यवमग्निः सं प्रियः पशु - भिर्भुवन् । छावितोकाय तनायय यच्छ || बातः प्राणस्तद्यवमग्निः सं प्रियः पशुभिर्भुवन् । स्पर्धते तोकाय तनयाय पितृं पशु || अर्कैश्वक्षुस्तद्द्द्हो सूर्यस्तद्यवमग्निः सं प्रियः पशुभिर्भुवन् । गृध्रं शुक्रं पथः शुष्का तनूः शुक्रं ज्योतिरज्जसं तेन मे वीर्य वि तेन स्वाहेऽग्निनामेत्ते धर्मः ... यच्छ is repeated when establishing गार्हपत्य , बातः प्राण ... पच , when establishing अन्वाहार्यपचन (' दक्षिणाग्नि ') and अर्कश्चक्षु ... ब्रह्मणा when establishing आहवनीय . Vide

शं नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये। शं योरभि स्रवन्तु नः॥ वाज० सं० 36. 12, तै . सं . X. 9. 4, अथर्व I. 6. 1, सामवेद 33

ब्राह्मणश्च शूद्रश्च चमकर्ते याप्यचेते । दैव्यौ वर्णा ब्राह्मणः असुर्यः शूद्रः ।

स एव ब्राह्मणस्य चैव राजन्यस्य च यज्ञः।

वाजपेयादुक्थानातू . पू . मी . सू . X. 4. 6; शाबर quotes the passage ‘ ब्रह्मवादिनो वदन्ति ... एतावत्सो वै पशुकम्बः , तान् पशुभिरवण्डव्धे । (

तस्मादु सायमाशेयमेव स्यात् । शतपथ II. 2. 2. 6 : तस्माद् द्विरन्नो मनुष्ये - म्य उपक्रियेते ।

तस्मादभीळनाम - स्त्रिन्ने नावस्थेन्न यजेत यथा पापीहे कुरुते तादृगेव तत् ।

तस्मादप्सुदावुबुकं नाचामेत् ।

ऋग्भ्यो जातं वैश्यं वर्णमाहुः । यजुर्वेदं क्षत्रियस्याहुर्योनिम् । सामवेदो ब्राह्मणानां प्रसूतिः । तै . ब्रा . III. 12. 9; तस्माद् ब्राह्मणश्च क्षत्राच्च विशेषेणोपक्रमिनिः ।

दक्षिणतः प्राचीनावीती निर्वपति । दक्षिणावृद्दि पितृणाम् । अनादृष्व तत् । उत्तरत एवोपवीयं निर्वपेत् । उभये हि देवाश्च पितरश्चेज्यन्ते । अथो यदेव दक्षिणाधिरुपधयति तेन दक्षिणावृत ।

तस्मादभीळनाम - स्त्रिन्ने नावस्थेन्न यजेत यथा पापीहे कुरुते तादृगेव तत् । तै . ब्रा . 1. 5. 2. 6. मैत्रेण कृषन्ते ... आदित्येन आदधते ।

तस्मादु सायमाशेयमेव स्यात् । शतपथ II. 2. 2. 6 : तस्माद् द्विरन्नो मनुष्ये - म्य उपक्रियेते । तै . ब्रा . I. 4. 9. The first is quoted by विश्वरूप (on तै . ब्रा . I. 114 ); या निदोऽप्सु प्रस्कन्दन्ति तासां मांसप्रस्रवं क्रय वसिष्ठ खण्ड एव च योहितो या वा वनस्पतिभ्यो रसं यच्चा खलादवस्यते । तै . सं . II. 5. 1. 4 ; तस्मादवृक्षे जातं दशा रात्रीर्न जुहुयात् ।

निदक् 1. 16 speaks of उदितानुवादः स भवति . विरोधे गुणवादः स्यावृ - षांर्दोवधारिते । भूतार्थवादस्तत्त्वज्ञानार्थवादोऽविध्या मनः ॥ q. by मी . बा . प्र . p. 48; अङ्गा - पोद्धारित इयर्थपोस्रा हरणे तु बुसिह्मधमनेरकम्। असिंहिमेव भेयजू - इति। तत्त्वात्पापा ( Continued on next page )

अथो यदातिथिमुपजोतिष्कृत्वा परिबेवेदि ।

यदागच्छत्यार्षिभिर्देवयानैररिष्टपूर्तैः कृतादामुषायस्ये ... यदिष्टं यत्परादानं यद्दत्तं या च दक्षिणा । तदग्निर्मर्धकर्माणः सुपर्वदेवेषु नो दधत् ॥ तै . सं . V. 7. 7. 1-3; उत्कृष्ट - स्थाने प्रतिष्ठितं ज्ञानमेतेन हविष्पृतेन गन्तव्यं तत्र ह्येषोऽवकाशेन ।

अथातः सुमनः ... सम्यग्घरेत् (quoted above) । अश्विनोः प्राणस्तौ न इति जीवदार्मो दृष्ट्वा युञ्जते मन इन्द्रयक्कुवाकेनावाहनं कृत्वा आज्यां पाणिभ्यां शिरसा च नमस्कारं कुर्यात् । आपो हि छेति सिन्धुभिरक्केयं निवेदयत् । हिरण्यवर्णा इति छतमुधिः पाधम् । स नो आपो धन्वया इत्यचामनीयम् । इदममापः प्रवह्छतेति स्नानीयम् । श्येनंसुधुवमसय बाज शुषासापलेनालंकारो । युवा सुषासा ह इति वासः । पुष्पापसीरिरिति पुष्पम् । तेजोजीति हुक्रमिमिति दीपम् । दधिकावण इति मधुमुपकम् । हिरियं घामरं घामनें मात्रं छत्रं यामासने तथा । साविश्रेणेश्छलसर्षे सम्यग्यर्ज्य ष जपेत् छद्मं यै पीर्णवं ततः । तेनैष शुद्धापादाज्यं य इष्छोष्यापवं पदम् ॥ विष्णुधर्मे - सूत्रम् 65. The text of

अर्थो भाजमञ्जमपाननाहुः

हवै वा अग्रे नैव किञ्चनासीत्। न द्यौ रासीद् वा न पृथिवी। कान्तरिक्षम्। तददो मनोऽसृजत। स्यामिति। तै . ब्रा . II. 2. 9. 1. असद्वा इदमग्रेऽआसीत्। तदाहुः कि तदासीदिति। ऋषयो वाव तेऽग्रेऽआसन्। तान्ह ऋषीन् तपस्यमानान् ब्रह्म प्रजापतिरभ्यतपत्। ततो धूमोऽजायत। स धूमोऽग्निमभ्यतपत्। अग्निष्टम्।

बृहस्पतिः प्रथमं जायमानो महो ज्योतिषः परमे व्योमन् । ऋग्वेद IV. 50. 4; बृहस्पतिः प्रथमं जायमानस्तिम्यं नक्षत्रमभिसंभूष ।

सन्दिग्धेबु वाक्यशेषात् । पू . मी . सू . I. 4. 24. The विप्रत्ववाक्य is ' अक्रया उरचध्याति तेजी चे द्यतनम् ' (

अपूर्वे त्वग्निकारोऽप्रज्ञात्मोपदेशाल्लीयते । पू . मी . IX. 3. 20; दर्शपूर्णमासयोरानमन्त्रि | प्रोक्षणीरासादययेध्मप्रणायय ध्रुवं च स्रुवं संमृष्टि पत्नीं संनह्याज्यावेक्षेते | शाबर on IX. 3. 20. The words प्रोक्षणी ... चेदीति occur in आप . श्रौ . सू . II, 3. 11. This is

Vide ताण्ड्य ब्रा . 13. 12. 5, वाज . सं . 30. 16, अथर्ववेद X. 4. 14

तच्छं॒योरा॑वृणी॒महे॑ । गा॒तुं य॒ज्ञाय॑ । गा॒तुं य॒ज्ञप॑तये । दैवी॑ स्व॒स्तिर॑स्तु नः । स्व॒स्तिर्मानु॑षेभ्यः । ऊ॒र्ध्वं जिगा॑तु भेष॒जम् । शं नो॑ अस्तु द्वि॒पदे॑ । शं चतु॑ष्पदे॑ ॥

अथो ंवा एतद्धय यज्ञस्य मीयते यस्य ब्रतैरेद्धन् पत्न्यनत्लम्बुका भवति ।

संजानाना उपसिदन्निभु परनीवत्तो नमस्ये नमस्यन् । ऋ . I. 72. 5; अञ्जति निश्रुं सुधिते न गोर्मिंदृप्सन्ती समनसा कृणोषि । ऋ . V. 3. 2; स पत्नी परया सुकृ - तेन गच्छताम् । यज्ञस्य युक्ती युषी पूर्व्याभूताम्। संजानाना विज्ञहातामरातीः । दिवि ज्योतिरजर - मारभेताम् ।

राष्ट्रे वा अश्वमेधः । ..... परा वा एष सिध्यते योऽश्वमेधेन यजते । यद् राष्ट्रादवद्यते विन्दुरन्तेन हन्यतेऽसाव यज्ञः ।

परणयोऽध्यभ्धन्ति। स्त्रिया वा एतदूर्ण यत्पत्नयः। श्रियेमेवास्मिंसदधति।

ब्रह्म वै ब्राह्मण : क्षत्रं राजन्य : ।

एतावति ह गौतमः यज्ञोपवीतं कृत्वा अधो निपात नमौ नम इति ।

भरद्वाजो ह वै त्रिरायुर्ब्रह्मचर्यमुवास तं ह ... इन्द्र उपवज्योवाच । यत्ते चतुर्मायुर्यद्या किंमतेन कुर्या इति। ब्रह्मचर्यमेवेतेन चरेयमिति होवाच। तं हि त्रीन् गिरिरूपान् - । तथां ह्ये कैकस्मिन्न्द्युनादेद स होवाच भरद्वाजयानन्य वेदा। एते। अनन्ता वै वेदा : । एतत्तौध्राभिरायुर्भरचर्यचोचवा : । अथ त इतरद्दनुन्क्रमेव।

तृतीयं वृणीष्वेति । पुनर्मृत्योर्निर्मुक्तोऽमृतं स्यामित्येतद्वै मृत्योर्निर्मुक्तोऽमृतो भवति तस्मादग्निरपि तस्मान्नाचिकेतं चिनुते । अप पुनर्मृत्युं जयति योऽग्निं नाचिकेतं चिनुते य उ चैनमेवं वेद ।