मूलमात्रम् · The Advaitabharati files do not have this passage yet; the Sanskrit is from Advaita Sharada, and there is no translation.
अवतरणिकाஅவதரணிகா · Śaṅkara leading into the mantra; the mantra follows.
संस्कृतम्
தமிழ்
तत्र ‘इदं सर्वं यदयमात्मा’ (बृ. उ. २ । ४ । ६) इति प्रतिज्ञातम् ; तत्र हेतुरभिहितः — आत्मसामान्यत्वम् , आत्मजत्वम् , आत्मप्रलयत्वं च ; तस्मात् उत्पत्तिस्थितिप्रलयकालेषु प्रज्ञानव्यतिरेकेणाभावात् ‘प्रज्ञानं ब्रह्म’ ‘आत्मैवेदं सर्वम्’ इति प्रतिज्ञातं यत् , तत् तर्कतः साधितम् । स्वाभाविकोऽयं प्रलय इति पौराणिका वदन्ति । यस्तु बुद्धिपूर्वकः प्रलयः ब्रह्मविदां ब्रह्मविद्यानिमित्तः, अयम् आत्यन्तिक इत्याचक्षते — अविद्यानिरोधद्वारेण यो भवति ; तदर्थोऽयं विशेषारम्भः —தத்ர ‘இத3ம் ஸர்வம் யத3யமாத்மா’ (ப்3ரு. உ. 2 । 4 । 6) இதி ப்ரதிஜ்ஞாதம் ; தத்ர ஹேதுரபி4ஹித꞉ — ஆத்மஸாமாந்யத்வம் , ஆத்மஜத்வம் , ஆத்மப்ரலயத்வம் ச ; தஸ்மாத் உத்பத்திஸ்தி2திப்ரலயகாலேஷு ப்ரஜ்ஞாநவ்யதிரேகேணாபா4வாத் ‘ப்ரஜ்ஞாநம் ப்3ரஹ்ம’ ‘ஆத்மைவேத3ம் ஸர்வம்’ இதி ப்ரதிஜ்ஞாதம் யத் , தத் தர்கத꞉ ஸாதி4தம் । ஸ்வாபா4விகோ(அ)யம் ப்ரலய இதி பௌராணிகா வத3ந்தி । யஸ்து பு3த்3தி4பூர்வக꞉ ப்ரலய꞉ ப்3ரஹ்மவிதா3ம் ப்3ரஹ்மவித்3யாநிமித்த꞉, அயம் ஆத்யந்திக இத்யாசக்ஷதே — அவித்3யாநிரோத4த்3வாரேண யோ ப4வதி ; தத3ர்தோ2(அ)யம் விஶேஷாரம்ப4꞉ —
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
मन्त्रः १२மந்த்ர꞉ 12 / १४14
स यथा सैन्धवखिल्य उदके प्रास्त उदकमेवानुविलीयेत न हास्योद्ग्रहणायेव स्यात् । यतो यतस्त्वाददीत लवणमेवैवं वा अर इदं महद्भूतमनन्तमपारं विज्ञानघन एव । एतेभ्यो भूतेभ्यः समुत्थाय तान्येवानु विनश्यति न प्रेत्य संज्ञास्तीत्यरे ब्रवीमीति होवाच याज्ञवल्क्यः ॥ १२ ॥ஸ யதா2 ஸைந்த4வகி2ல்ய உத3கே ப்ராஸ்த உத3கமேவாநுவிலீயேத ந ஹாஸ்யோத்3க்3ரஹணாயேவ ஸ்யாத் । யதோ யதஸ்த்வாத3தீ3த லவணமேவைவம் வா அர இத3ம் மஹத்3பூ4தமநந்தமபாரம் விஜ்ஞாநக4ந ஏவ । ஏதேப்4யோ பூ4தேப்4ய꞉ ஸமுத்தா2ய தாந்யேவாநு விநஶ்யதி ந ப்ரேத்ய ஸம்ஜ்ஞாஸ்தீத்யரே ப்3ரவீமீதி ஹோவாச யாஜ்ஞவல்க்ய꞉ ॥ 12 ॥
தமிழ்இம்மந்திரத்தின் தமிழ்ப் பொருள் மூலத்தில் இல்லை.
संस्कृतम्
தமிழ்
तत्र दृष्टान्त उपादीयते — स यथेति । सैन्धवखिल्यः — सिन्धोर्विकारः सैन्धवः, सिन्धुशब्देन उदकमभिधीयते, स्यन्दनात् सिन्धुः उदकम् , तद्विकारः तत्र भवो वा सैन्धवः, सैन्धवश्चासौ खिल्यश्चेति सैन्धवखिल्यः, खिल एव खिल्यः, स्वार्थे यत्प्रत्ययः — उदके सिन्धौ स्वयोनौ प्रास्तः प्रक्षिप्तः, उदकमेव विलीयमानम् अनुविलीयते ; यत्तत् भौमतैजससम्पर्कात् काठिन्यप्राप्तिः खिल्यस्य स्वयोनिसम्पर्कादपगच्छति — तत् उदकस्य विलयनम् , तत् अनु सैन्धवखिल्यो विलीयत इत्युच्यते ; तदेतदाह — उदकमेवानुविलीयेतेति । न ह नैव — अस्य खिल्यस्य उद्ग्रहणाय उद्धृत्य पूर्ववद्ग्रहणाय ग्रहीतुम् , नैव समर्थः कश्चित्स्यात् सुनिपुणोऽपि ; इव - शब्दोऽनर्थकः । ग्रहणाय नैव समर्थः ; कस्मात् ? यतो यतः यस्मात् यस्मात् देशात् तदुदकमाददीत, गृहीत्वा आस्वादयेत् लवणास्वादमेव तत् उदकम् , न तु खिल्यभावः । यथा अयं दृष्टान्तः, एवमेव वै अरे मैत्रेयि इदं परमात्माख्यं महद्भूतम् — यस्मात् महतो भूतात् अविद्यया परिच्छिन्ना सती कार्यकरणोपाधिसम्बन्धात्खिल्यभावमापन्नासि, मर्त्या जन्ममरणाशनायापिपासादिसंसारधर्मवत्यसि, नामरूपकार्यात्मिका — अमुष्यान्वयाहमिति, स खिल्यभावस्तव कार्यकरणभूतोपाधिसम्पर्कभ्रान्तिजनितः महति भूते स्वयोनौ महासमुद्रस्थानीये परमात्मनि अजरेऽमरेऽभये शुद्धे सैन्धवघनवदेकरसे प्रज्ञानघनेऽनन्तेऽपारे निरन्तरे अविद्याजनितभ्रान्तिभेदवर्जिते प्रवेशितः ; तस्मिन्प्रविष्टे स्वयोनिग्रस्ते खिल्यभावे अविद्याकृते भेदभावे प्रणाशिते — इदमेकमद्वैतं महद्भूतम् — महच्च तद्भूतं च महद्भूतं सर्वमहत्तरत्वात् आकाशादिकारणत्वाच्च, भूतम् — त्रिष्वपि कालेषु स्वरूपाव्यभिचारात् सर्वदैव परिनिष्पन्नमिति त्रैकालिको निष्ठाप्रत्ययः ; अथवा भूतशब्दः परमार्थवाची, महच्च पारमार्थिकं चेत्यर्थः ; लौकिकं तु यद्यपि महद्भवति, स्वप्नमायाकृतं हिमवदादिपर्वतोपमं न परमार्थवस्तु ; अतो विशिनष्टि — इदं तु महच्च तद्भूतं चेति । अनन्तम् नास्यान्तो विद्यत इत्यनन्तम् ; कदाचिदापेक्षिकं स्यादित्यतो विशिनष्टि अपारमिति । विज्ञप्तिः विज्ञानम् , विज्ञानं च तद्घनश्चेति विज्ञानघनः, घनशब्दो जात्यन्तरप्रतिषेधार्थः — यथा सुवर्णघनः अयोघन इति ; एव - शब्दोऽवधारणार्थः — नान्यत् जात्यन्तरम् अन्तराले विद्यत इत्यर्थः । यदि इदमेकमद्वैतं परमार्थतः स्वच्छं संसारदुःखासम्पृक्तम् , किन्निमित्तोऽयं खिल्यभाव आत्मनः — जातो मृतः सुखी दुःखी अहं ममेत्येवमादिलक्षणः अनेकसंसारधर्मोपद्रुत इति उच्यते — एतेभ्यो भूतेभ्यः — यान्येतानि कार्यकरणविषयाकारपरिणतानि नामरूपात्मकानि सलिलफेनबुद्बुदोपमानि स्वच्छस्य परमात्मनः सलिलोपमस्य, येषां विषयपर्यन्तानां प्रज्ञानघने ब्रह्मणि परमार्थविवेकज्ञानेन प्रविलापनमुक्तम् नदीसमुद्रवत् — एतेभ्यो हेतुभूतेभ्यः भूतेभ्यः सत्यशब्दवाच्येभ्यः, समुत्थाय सैन्धवखिल्यवत् — यथा अद्भ्यः सूर्यचन्द्रादिप्रतिबिम्बः, यथा वा स्वच्छस्य स्फटिकस्य अलक्तकाद्युपाधिभ्यो रक्तादिभावः, एवं कार्यकरणभूतभूतोपाधिभ्यो विशेषात्मखिल्यभावेन समुत्थाय सम्यगुत्थाय — येभ्यो भूतेभ्य उत्थितः तानि यदा कार्यकरणविषयाकारपरिणतानि भूतानि आत्मनो विशेषात्मखिल्यहेतुभूतानि शास्त्राचार्योपदेशेन ब्रह्मविद्यया नदीसमुद्रवत् प्रविलापितानि विनश्यन्ति, सलिलफेनबुद्बुदादिवत् तेषु विनश्यत्सु अन्वेव एष विशेषात्मखिल्यभावो विनश्यति ; यथा उदकालक्तकादिहेत्वपनये सूर्यचन्द्रस्फटिकादिप्रतिबिम्बो विनश्यति, चन्द्रादिस्वरूपमेव परमार्थतो व्यवतिष्ठते, तद्वत् प्रज्ञानघनमनन्तमपारं स्वच्छं व्यवतिष्ठते । न तत्र प्रेत्य विशेषसंज्ञास्ति कार्यकरणसङ्घातेभ्यो विमुक्तस्य — इत्येवम् अरे मैत्रेयि ब्रवीमि — नास्ति विशेषसंज्ञेति — अहमसौ अमुष्य पुत्रः ममेदं क्षेत्रं धनम् सुखी दुःखीत्येवमादिलक्षणा, अविद्याकृतत्वात्तस्याः ; अविद्यायाश्च ब्रह्मविद्यया निरन्वयतो नाशितत्वात् कुतो विशेषसंज्ञासम्भवो ब्रह्मविदः चैतन्यस्वभावावस्थितस्य ; शरीरावस्थितस्यापि विशेषसंज्ञा नोपपद्यते किमुत कार्यकरणविमुक्तस्य सर्वतः । इति ह उवाच उक्तवान्किल परमार्थदर्शनं मैत्रेय्यै भार्यायै याज्ञवल्क्यः ॥தத்ர த்3ருஷ்டாந்த உபாதீ3யதே — ஸ யதே2தி । ஸைந்த4வகி2ல்ய꞉ — ஸிந்தோ4ர்விகார꞉ ஸைந்த4வ꞉, ஸிந்து4ஶப்3தே3ந உத3கமபி4தீ4யதே, ஸ்யந்த3நாத் ஸிந்து4꞉ உத3கம் , தத்3விகார꞉ தத்ர ப4வோ வா ஸைந்த4வ꞉, ஸைந்த4வஶ்சாஸௌ கி2ல்யஶ்சேதி ஸைந்த4வகி2ல்ய꞉, கி2ல ஏவ கி2ல்ய꞉, ஸ்வார்தே2 யத்ப்ரத்யய꞉ — உத3கே ஸிந்தௌ4 ஸ்வயோநௌ ப்ராஸ்த꞉ ப்ரக்ஷிப்த꞉, உத3கமேவ விலீயமாநம் அநுவிலீயதே ; யத்தத் பௌ4மதைஜஸஸம்பர்காத் காடி2ந்யப்ராப்தி꞉ கி2ல்யஸ்ய ஸ்வயோநிஸம்பர்காத3பக3ச்ச2தி — தத் உத3கஸ்ய விலயநம் , தத் அநு ஸைந்த4வகி2ல்யோ விலீயத இத்யுச்யதே ; ததே3ததா3ஹ — உத3கமேவாநுவிலீயேதேதி । ந ஹ நைவ — அஸ்ய கி2ல்யஸ்ய உத்3க்3ரஹணாய உத்3த்4ருத்ய பூர்வவத்3க்3ரஹணாய க்3ரஹீதும் , நைவ ஸமர்த2꞉ கஶ்சித்ஸ்யாத் ஸுநிபுணோ(அ)பி ; இவ - ஶப்3தோ3(அ)நர்த2க꞉ । க்3ரஹணாய நைவ ஸமர்த2꞉ ; கஸ்மாத் ? யதோ யத꞉ யஸ்மாத் யஸ்மாத் தே3ஶாத் தது3த3கமாத3தீ3த, க்3ருஹீத்வா ஆஸ்வாத3யேத் லவணாஸ்வாத3மேவ தத் உத3கம் , ந து கி2ல்யபா4வ꞉ । யதா2 அயம் த்3ருஷ்டாந்த꞉, ஏவமேவ வை அரே மைத்ரேயி இத3ம் பரமாத்மாக்2யம் மஹத்3பூ4தம் — யஸ்மாத் மஹதோ பூ4தாத் அவித்3யயா பரிச்சி2ந்நா ஸதீ கார்யகரணோபாதி4ஸம்ப3ந்தா4த்கி2ல்யபா4வமாபந்நாஸி, மர்த்யா ஜந்மமரணாஶநாயாபிபாஸாதி3ஸம்ஸாரத4ர்மவத்யஸி, நாமரூபகார்யாத்மிகா — அமுஷ்யாந்வயாஹமிதி, ஸ கி2ல்யபா4வஸ்தவ கார்யகரணபூ4தோபாதி4ஸம்பர்கப்4ராந்திஜநித꞉ மஹதி பூ4தே ஸ்வயோநௌ மஹாஸமுத்3ரஸ்தா2நீயே பரமாத்மநி அஜரே(அ)மரே(அ)ப4யே ஶுத்3தே4 ஸைந்த4வக4நவதே3கரஸே ப்ரஜ்ஞாநக4நே(அ)நந்தே(அ)பாரே நிரந்தரே அவித்3யாஜநிதப்4ராந்திபே4த3வர்ஜிதே ப்ரவேஶித꞉ ; தஸ்மிந்ப்ரவிஷ்டே ஸ்வயோநிக்3ரஸ்தே கி2ல்யபா4வே அவித்3யாக்ருதே பே4த3பா4வே ப்ரணாஶிதே — இத3மேகமத்3வைதம் மஹத்3பூ4தம் — மஹச்ச தத்3பூ4தம் ச மஹத்3பூ4தம் ஸர்வமஹத்தரத்வாத் ஆகாஶாதி3காரணத்வாச்ச, பூ4தம் — த்ரிஷ்வபி காலேஷு ஸ்வரூபாவ்யபி4சாராத் ஸர்வதை3வ பரிநிஷ்பந்நமிதி த்ரைகாலிகோ நிஷ்டா2ப்ரத்யய꞉ ; அத2வா பூ4தஶப்3த3꞉ பரமார்த2வாசீ, மஹச்ச பாரமார்தி2கம் சேத்யர்த2꞉ ; லௌகிகம் து யத்3யபி மஹத்3ப4வதி, ஸ்வப்நமாயாக்ருதம் ஹிமவதா3தி3பர்வதோபமம் ந பரமார்த2வஸ்து ; அதோ விஶிநஷ்டி — இத3ம் து மஹச்ச தத்3பூ4தம் சேதி । அநந்தம் நாஸ்யாந்தோ வித்3யத இத்யநந்தம் ; கதா3சிதா3பேக்ஷிகம் ஸ்யாதி3த்யதோ விஶிநஷ்டி அபாரமிதி । விஜ்ஞப்தி꞉ விஜ்ஞாநம் , விஜ்ஞாநம் ச தத்3க4நஶ்சேதி விஜ்ஞாநக4ந꞉, க4நஶப்3தோ3 ஜாத்யந்தரப்ரதிஷேதா4ர்த2꞉ — யதா2 ஸுவர்ணக4ந꞉ அயோக4ந இதி ; ஏவ - ஶப்3தோ3(அ)வதா4ரணார்த2꞉ — நாந்யத் ஜாத்யந்தரம் அந்தராலே வித்3யத இத்யர்த2꞉ । யதி3 இத3மேகமத்3வைதம் பரமார்த2த꞉ ஸ்வச்ச2ம் ஸம்ஸாரது3꞉கா2ஸம்ப்ருக்தம் , கிந்நிமித்தோ(அ)யம் கி2ல்யபா4வ ஆத்மந꞉ — ஜாதோ ம்ருத꞉ ஸுகீ2 து3꞉கீ2 அஹம் மமேத்யேவமாதி3லக்ஷண꞉ அநேகஸம்ஸாரத4ர்மோபத்3ருத இதி உச்யதே — ஏதேப்4யோ பூ4தேப்4ய꞉ — யாந்யேதாநி கார்யகரணவிஷயாகாரபரிணதாநி நாமரூபாத்மகாநி ஸலிலபே2நபு3த்3பு3தோ3பமாநி ஸ்வச்ச2ஸ்ய பரமாத்மந꞉ ஸலிலோபமஸ்ய, யேஷாம் விஷயபர்யந்தாநாம் ப்ரஜ்ஞாநக4நே ப்3ரஹ்மணி பரமார்த2விவேகஜ்ஞாநேந ப்ரவிலாபநமுக்தம் நதீ3ஸமுத்3ரவத் — ஏதேப்4யோ ஹேதுபூ4தேப்4ய꞉ பூ4தேப்4ய꞉ ஸத்யஶப்3த3வாச்யேப்4ய꞉, ஸமுத்தா2ய ஸைந்த4வகி2ல்யவத் — யதா2 அத்3ப்4ய꞉ ஸூர்யசந்த்3ராதி3ப்ரதிபி3ம்ப3꞉, யதா2 வா ஸ்வச்ச2ஸ்ய ஸ்ப2டிகஸ்ய அலக்தகாத்3யுபாதி4ப்4யோ ரக்தாதி3பா4வ꞉, ஏவம் கார்யகரணபூ4தபூ4தோபாதி4ப்4யோ விஶேஷாத்மகி2ல்யபா4வேந ஸமுத்தா2ய ஸம்யகு3த்தா2ய — யேப்4யோ பூ4தேப்4ய உத்தி2த꞉ தாநி யதா3 கார்யகரணவிஷயாகாரபரிணதாநி பூ4தாநி ஆத்மநோ விஶேஷாத்மகி2ல்யஹேதுபூ4தாநி ஶாஸ்த்ராசார்யோபதே3ஶேந ப்3ரஹ்மவித்3யயா நதீ3ஸமுத்3ரவத் ப்ரவிலாபிதாநி விநஶ்யந்தி, ஸலிலபே2நபு3த்3பு3தா3தி3வத் தேஷு விநஶ்யத்ஸு அந்வேவ ஏஷ விஶேஷாத்மகி2ல்யபா4வோ விநஶ்யதி ; யதா2 உத3காலக்தகாதி3ஹேத்வபநயே ஸூர்யசந்த்3ரஸ்ப2டிகாதி3ப்ரதிபி3ம்போ3 விநஶ்யதி, சந்த்3ராதி3ஸ்வரூபமேவ பரமார்த2தோ வ்யவதிஷ்ட2தே, தத்3வத் ப்ரஜ்ஞாநக4நமநந்தமபாரம் ஸ்வச்ச2ம் வ்யவதிஷ்ட2தே । ந தத்ர ப்ரேத்ய விஶேஷஸம்ஜ்ஞாஸ்தி கார்யகரணஸங்கா4தேப்4யோ விமுக்தஸ்ய — இத்யேவம் அரே மைத்ரேயி ப்3ரவீமி — நாஸ்தி விஶேஷஸம்ஜ்ஞேதி — அஹமஸௌ அமுஷ்ய புத்ர꞉ மமேத3ம் க்ஷேத்ரம் த4நம் ஸுகீ2 து3꞉கீ2த்யேவமாதி3லக்ஷணா, அவித்3யாக்ருதத்வாத்தஸ்யா꞉ ; அவித்3யாயாஶ்ச ப்3ரஹ்மவித்3யயா நிரந்வயதோ நாஶிதத்வாத் குதோ விஶேஷஸம்ஜ்ஞாஸம்ப4வோ ப்3ரஹ்மவித3꞉ சைதந்யஸ்வபா4வாவஸ்தி2தஸ்ய ; ஶரீராவஸ்தி2தஸ்யாபி விஶேஷஸம்ஜ்ஞா நோபபத்3யதே கிமுத கார்யகரணவிமுக்தஸ்ய ஸர்வத꞉ । இதி ஹ உவாச உக்தவாந்கில பரமார்த2த3ர்ஶநம் மைத்ரேய்யை பா4ர்யாயை யாஜ்ஞவல்க்ய꞉ ॥
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.