अद्वैतभारती

मूलमात्रम् · The Advaitabharati files do not have this passage yet; the Sanskrit is from Advaita Sharada, and there is no translation.

मन्त्रः २६மந்த்ர꞉ 26 / २८28

कस्मिन्नु त्वं चात्मा च प्रतिष्ठितौ स्थ इति प्राण इति कस्मिन्नु प्राणः प्रतिष्ठित इत्यपान इति कस्मिन्न्वपानः प्रतिष्ठित इति व्यान इति कस्मिन्नु व्यानः प्रतिष्ठित इत्युदान इति कस्मिन्नूदानः प्रतिष्ठित इति समान इति स एष नेति नेत्यात्मागृह्यो न हि गृह्यतेऽशीर्यो न हि शीर्यतेऽसङ्गो न हि सज्यतेऽसितो न व्यथते न रिष्यति । एतान्यष्टावायतनान्यष्टौ लोका अष्टौ देवा अष्टौ पुरुषाः स यस्तान्पुरुषान्निरुह्य प्रत्युह्यात्यक्रामत्तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि तं चेन्मे न विवक्ष्यति मूर्धा ते विपतिष्यतीति । तं ह न मेने शाकल्यस्तस्य ह मूर्धा विपपातापि हास्य परिमोषिणोऽस्थीन्यपजह्रुरन्यन्मन्यमानाः ॥ २६ ॥கஸ்மிந்நு த்வம் சாத்மா ச ப்ரதிஷ்டி2தௌ ஸ்த2 இதி ப்ராண இதி கஸ்மிந்நு ப்ராண꞉ ப்ரதிஷ்டி2த இத்யபாந இதி கஸ்மிந்ந்வபாந꞉ ப்ரதிஷ்டி2த இதி வ்யாந இதி கஸ்மிந்நு வ்யாந꞉ ப்ரதிஷ்டி2த இத்யுதா3ந இதி கஸ்மிந்நூதா3ந꞉ ப்ரதிஷ்டி2த இதி ஸமாந இதி ஸ ஏஷ நேதி நேத்யாத்மாக்3ருஹ்யோ ந ஹி க்3ருஹ்யதே(அ)ஶீர்யோ ந ஹி ஶீர்யதே(அ)ஸங்கோ3 ந ஹி ஸஜ்யதே(அ)ஸிதோ ந வ்யத2தே ந ரிஷ்யதி । ஏதாந்யஷ்டாவாயதநாந்யஷ்டௌ லோகா அஷ்டௌ தே3வா அஷ்டௌ புருஷா꞉ ஸ யஸ்தாந்புருஷாந்நிருஹ்ய ப்ரத்யுஹ்யாத்யக்ராமத்தம் த்வௌபநிஷத3ம் புருஷம் ப்ருச்சா2மி தம் சேந்மே ந விவக்ஷ்யதி மூர்தா4 தே விபதிஷ்யதீதி । தம் ஹ ந மேநே ஶாகல்யஸ்தஸ்ய ஹ மூர்தா4 விபபாதாபி ஹாஸ்ய பரிமோஷிணோ(அ)ஸ்தீ2ந்யபஜஹ்ருரந்யந்மந்யமாநா꞉ ॥ 26 ॥

தமிழ்இம்மந்திரத்தின் தமிழ்ப் பொருள் மூலத்தில் இல்லை.
संस्कृतम्
தமிழ்
हृदयशरीरयोरेवमन्योन्यप्रतिष्ठा उक्ता कार्यकरणयोः ; अतस्त्वां पृच्छामि — कस्मिन्नु त्वं च शरीरम् आत्मा च तव हृदयं प्रतिष्ठितौ स्थ इति ; प्राण इति ; देहात्मानौ प्राणे प्रतिष्ठितौ स्यातां प्राणवृत्तौ । कस्मिन्नु प्राणः प्रतिष्ठित इति, अपान इति — सापि प्राणवृत्तिः प्रागेव प्रेयात् , अपानवृत्त्या चेन्न निगृह्येत । कस्मिन्न्वपानः प्रतिष्ठित इति, व्यान इति — साप्यपानवृत्तिः अध एव यायात् प्राणवृत्तिश्च प्रागेव, मध्यस्थया चेत् व्यानवृत्त्या न निगृह्येत । कस्मिन्नु व्यानः प्रतिष्ठित इति, उदान इति — सर्वास्तिस्रोऽपि वृत्तय उदाने कीलस्थानीये चेन्न निबद्धाः, विष्वगेवेयुः । कस्मिन्नूदानः प्रतिष्ठित इति, समान इति — समानप्रतिष्ठा ह्येताः सर्वा वृत्तयः । एतदुक्तं भवति — शरीरहृदयवायवोऽन्योन्यप्रतिष्ठाः । सङ्घातेन नियता वर्तन्ते विज्ञानमयार्थप्रयुक्ता इति । सर्वमेतत् येन नियतम् यस्मिन्प्रतिष्ठितम् आकाशान्तम् ओतं च प्रोतं च, तस्य निरुपाधिकस्य साक्षादपरोक्षाद्ब्रह्मणो निर्देशः कर्तव्य इत्ययमारम्भः । स एषः — स यो ‘नेति नेति’ (बृ. उ. २ । ३ । ६) इति निर्दिष्टो मधुकाण्डे एष सः, सोऽयमात्मा अगृह्यः न गृह्यः ; कथम् ? यस्मात्सर्वकार्यधर्मातीतः, तस्मादगृह्यः ; कुतः ? यस्मान्न हि गृह्यते ; यद्धि करणगोचरं व्याकृतं वस्तु, तद्ग्रहणगोचरम् ; इदं तु तद्विपरीतमात्मतत्त्वम् । तथा अशीर्यः — यद्धि मूर्तं संहतं शरीरादि तच्छीर्यते ; अयं तु तद्विपरीतः ; अतो न हि शीर्यते । तथा असङ्गः — मूर्तो मूर्तान्तरेण सम्बध्यमानः सज्यते ; अयं च तद्विपरीतः ; अतो न हि सज्यते । तथा असितः अबद्धः — यद्धि मूर्तं तत् बध्यते ; अयं तु तद्विपरीतत्वात् असितः ; अबद्धत्वान्न व्यथते ; अतो न रिष्यति — ग्रहणविशरणसङ्गबन्धकार्यधर्मरहितत्वान्न रिष्यति न हिंसामापद्यते न विनश्यतीत्यर्थः । क्रममतिक्रम्य औपनिषदस्य पुरुषस्य आख्यायिकातोऽपसृत्य श्रुत्या स्वेन रूपेण त्वरया निर्देशः कृतः ; ततः पुनः आख्यायिकामेवाश्रित्याह — एतानि यान्युक्तानि अष्टावायतनानि ‘पृथिव्येव यस्यायतनम्’ इत्येवमादीनि, अष्टौ लोकाः अग्निलोकादयः, अष्टौ देवाः ‘अमृतमिति होवाच’ (बृ. उ. ३ । ९ । १०) इत्येवमादयः, अष्टौ पुरुषाः ‘शरीरः पुरुषः’ इत्यादयः — स यः कश्चित् तान्पुरुषान् शारीरप्रभृतीन् निरुह्य निश्चयेनोह्य गमयित्वा अष्टचतुष्कभेदेन लोकस्थितिमुपपाद्य, पुनः प्राचीदिगादिद्वारेण प्रत्युह्य उपसंहृत्य स्वात्मनि हृदये अत्यक्रामत् अतिक्रान्तवानुपाधिधर्मं हृदयाद्यात्मत्वम् ; स्वेनैवात्मना व्यवस्थितो य औपनिषदः पुरुषः अशनायादिवर्जित उपनिषत्स्वेव विज्ञेयः नान्यप्रमाणगम्यः, तं त्वा त्वां विद्याभिमानिनं पुरुषं पृच्छामि । तं चेत् यदि मे न विवक्ष्यसि विस्पष्टं न कथयिष्यसि, मूर्धा ते विपतिष्यतीत्याह याज्ञवल्क्यः । तं त्वौपनिषदं पुरुषं शाकल्यो न मेने ह न विज्ञातवान्किल । तस्य ह मूर्धा विपपात विपतितः । समाप्ता आख्यायिका । श्रुतेर्वचनम् , ‘तं ह न मेने’ इत्यादि । किं च अपि ह अस्य परिमोषिणः तस्कराः अस्थीन्यपि संस्कारार्थं शिष्यैर्नीयमानानि गृहान्प्रत्यपजह्रुः अपहृतवन्तः — किं निमित्तम् — अन्यत् धनं नीयमानं मन्यमानाः । पूर्ववृत्ता ह्याख्यायिकेह सूचिता । अष्टाध्याय्यां किल शाकल्येन याज्ञवल्क्यस्य समानान्त एव संवादो निर्वृत्तः ; तत्र याज्ञवल्क्येन शापो दत्तः — ‘पुरेऽतिथ्ये मरिष्यसि न तेऽस्थीनिचन गृहान्प्राप्स्यन्ति’ (शत. ब्रा. ११ । ६ । ३ । ११) इति ‘स ह तथैव ममार ; तस्य हाप्यन्यन्मन्यमानाः परिमोषिणोऽस्थीन्यपजह्रुः ; तस्मान्नोपवादी स्यादुत ह्येवंवित्परो भवतीति’ (शत. ब्रा. ११ । ६ । ३ । ११) । सैषा आख्यायिका आचारार्थं सूचिता विद्यास्तुतये च इह ॥ஹ்ருத3யஶரீரயோரேவமந்யோந்யப்ரதிஷ்டா2 உக்தா கார்யகரணயோ꞉ ; அதஸ்த்வாம் ப்ருச்சா2மி — கஸ்மிந்நு த்வம் ச ஶரீரம் ஆத்மா ச தவ ஹ்ருத3யம் ப்ரதிஷ்டி2தௌ ஸ்த2 இதி ; ப்ராண இதி ; தே3ஹாத்மாநௌ ப்ராணே ப்ரதிஷ்டி2தௌ ஸ்யாதாம் ப்ராணவ்ருத்தௌ । கஸ்மிந்நு ப்ராண꞉ ப்ரதிஷ்டி2த இதி, அபாந இதி — ஸாபி ப்ராணவ்ருத்தி꞉ ப்ராகே3வ ப்ரேயாத் , அபாநவ்ருத்த்யா சேந்ந நிக்3ருஹ்யேத । கஸ்மிந்ந்வபாந꞉ ப்ரதிஷ்டி2த இதி, வ்யாந இதி — ஸாப்யபாநவ்ருத்தி꞉ அத4 ஏவ யாயாத் ப்ராணவ்ருத்திஶ்ச ப்ராகே3வ, மத்4யஸ்த2யா சேத் வ்யாநவ்ருத்த்யா ந நிக்3ருஹ்யேத । கஸ்மிந்நு வ்யாந꞉ ப்ரதிஷ்டி2த இதி, உதா3ந இதி — ஸர்வாஸ்திஸ்ரோ(அ)பி வ்ருத்தய உதா3நே கீலஸ்தா2நீயே சேந்ந நிப3த்3தா4꞉, விஷ்வகே3வேயு꞉ । கஸ்மிந்நூதா3ந꞉ ப்ரதிஷ்டி2த இதி, ஸமாந இதி — ஸமாநப்ரதிஷ்டா2 ஹ்யேதா꞉ ஸர்வா வ்ருத்தய꞉ । ஏதது3க்தம் ப4வதி — ஶரீரஹ்ருத3யவாயவோ(அ)ந்யோந்யப்ரதிஷ்டா2꞉ । ஸங்கா4தேந நியதா வர்தந்தே விஜ்ஞாநமயார்த2ப்ரயுக்தா இதி । ஸர்வமேதத் யேந நியதம் யஸ்மிந்ப்ரதிஷ்டி2தம் ஆகாஶாந்தம் ஓதம் ச ப்ரோதம் ச, தஸ்ய நிருபாதி4கஸ்ய ஸாக்ஷாத3பரோக்ஷாத்3ப்3ரஹ்மணோ நிர்தே3ஶ꞉ கர்தவ்ய இத்யயமாரம்ப4꞉ । ஸ ஏஷ꞉ — ஸ யோ ‘நேதி நேதி’ (ப்3ரு. உ. 2 । 3 । 6) இதி நிர்தி3ஷ்டோ மது4காண்டே3 ஏஷ ஸ꞉, ஸோ(அ)யமாத்மா அக்3ருஹ்ய꞉ ந க்3ருஹ்ய꞉ ; கத2ம் ? யஸ்மாத்ஸர்வகார்யத4ர்மாதீத꞉, தஸ்மாத3க்3ருஹ்ய꞉ ; குத꞉ ? யஸ்மாந்ந ஹி க்3ருஹ்யதே ; யத்3தி4 கரணகோ3சரம் வ்யாக்ருதம் வஸ்து, தத்3க்3ரஹணகோ3சரம் ; இத3ம் து தத்3விபரீதமாத்மதத்த்வம் । ததா2 அஶீர்ய꞉ — யத்3தி4 மூர்தம் ஸம்ஹதம் ஶரீராதி3 தச்சீ2ர்யதே ; அயம் து தத்3விபரீத꞉ ; அதோ ந ஹி ஶீர்யதே । ததா2 அஸங்க3꞉ — மூர்தோ மூர்தாந்தரேண ஸம்ப3த்4யமாந꞉ ஸஜ்யதே ; அயம் ச தத்3விபரீத꞉ ; அதோ ந ஹி ஸஜ்யதே । ததா2 அஸித꞉ அப3த்3த4꞉ — யத்3தி4 மூர்தம் தத் ப3த்4யதே ; அயம் து தத்3விபரீதத்வாத் அஸித꞉ ; அப3த்3த4த்வாந்ந வ்யத2தே ; அதோ ந ரிஷ்யதி — க்3ரஹணவிஶரணஸங்க3ப3ந்த4கார்யத4ர்மரஹிதத்வாந்ந ரிஷ்யதி ந ஹிம்ஸாமாபத்3யதே ந விநஶ்யதீத்யர்த2꞉ । க்ரமமதிக்ரம்ய ஔபநிஷத3ஸ்ய புருஷஸ்ய ஆக்2யாயிகாதோ(அ)பஸ்ருத்ய ஶ்ருத்யா ஸ்வேந ரூபேண த்வரயா நிர்தே3ஶ꞉ க்ருத꞉ ; தத꞉ புந꞉ ஆக்2யாயிகாமேவாஶ்ரித்யாஹ — ஏதாநி யாந்யுக்தாநி அஷ்டாவாயதநாநி ‘ப்ருதி2வ்யேவ யஸ்யாயதநம்’ இத்யேவமாதீ3நி, அஷ்டௌ லோகா꞉ அக்3நிலோகாத3ய꞉, அஷ்டௌ தே3வா꞉ ‘அம்ருதமிதி ஹோவாச’ (ப்3ரு. உ. 3 । 9 । 10) இத்யேவமாத3ய꞉, அஷ்டௌ புருஷா꞉ ‘ஶரீர꞉ புருஷ꞉’ இத்யாத3ய꞉ — ஸ ய꞉ கஶ்சித் தாந்புருஷாந் ஶாரீரப்ரப்4ருதீந் நிருஹ்ய நிஶ்சயேநோஹ்ய க3மயித்வா அஷ்டசதுஷ்கபே4தே3ந லோகஸ்தி2திமுபபாத்3ய, புந꞉ ப்ராசீதி3கா3தி3த்3வாரேண ப்ரத்யுஹ்ய உபஸம்ஹ்ருத்ய ஸ்வாத்மநி ஹ்ருத3யே அத்யக்ராமத் அதிக்ராந்தவாநுபாதி4த4ர்மம் ஹ்ருத3யாத்3யாத்மத்வம் ; ஸ்வேநைவாத்மநா வ்யவஸ்தி2தோ ய ஔபநிஷத3꞉ புருஷ꞉ அஶநாயாதி3வர்ஜித உபநிஷத்ஸ்வேவ விஜ்ஞேய꞉ நாந்யப்ரமாணக3ம்ய꞉, தம் த்வா த்வாம் வித்3யாபி4மாநிநம் புருஷம் ப்ருச்சா2மி । தம் சேத் யதி3 மே ந விவக்ஷ்யஸி விஸ்பஷ்டம் ந கத2யிஷ்யஸி, மூர்தா4 தே விபதிஷ்யதீத்யாஹ யாஜ்ஞவல்க்ய꞉ । தம் த்வௌபநிஷத3ம் புருஷம் ஶாகல்யோ ந மேநே ஹ ந விஜ்ஞாதவாந்கில । தஸ்ய ஹ மூர்தா4 விபபாத விபதித꞉ । ஸமாப்தா ஆக்2யாயிகா । ஶ்ருதேர்வசநம் , ‘தம் ஹ ந மேநே’ இத்யாதி3 । கிம் ச அபி ஹ அஸ்ய பரிமோஷிண꞉ தஸ்கரா꞉ அஸ்தீ2ந்யபி ஸம்ஸ்காரார்த2ம் ஶிஷ்யைர்நீயமாநாநி க்3ருஹாந்ப்ரத்யபஜஹ்ரு꞉ அபஹ்ருதவந்த꞉ — கிம் நிமித்தம் — அந்யத் த4நம் நீயமாநம் மந்யமாநா꞉ । பூர்வவ்ருத்தா ஹ்யாக்2யாயிகேஹ ஸூசிதா । அஷ்டாத்4யாய்யாம் கில ஶாகல்யேந யாஜ்ஞவல்க்யஸ்ய ஸமாநாந்த ஏவ ஸம்வாதோ3 நிர்வ்ருத்த꞉ ; தத்ர யாஜ்ஞவல்க்யேந ஶாபோ த3த்த꞉ — ‘புரே(அ)தித்2யே மரிஷ்யஸி ந தே(அ)ஸ்தீ2நிசந க்3ருஹாந்ப்ராப்ஸ்யந்தி’ (ஶத. ப்3ரா. 11 । 6 । 3 । 11) இதி ‘ஸ ஹ ததை2வ மமார ; தஸ்ய ஹாப்யந்யந்மந்யமாநா꞉ பரிமோஷிணோ(அ)ஸ்தீ2ந்யபஜஹ்ரு꞉ ; தஸ்மாந்நோபவாதீ3 ஸ்யாது3த ஹ்யேவம்வித்பரோ ப4வதீதி’ (ஶத. ப்3ரா. 11 । 6 । 3 । 11) । ஸைஷா ஆக்2யாயிகா ஆசாரார்த2ம் ஸூசிதா வித்3யாஸ்துதயே ச இஹ ॥
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.