अद्वैतभारती

मूलमात्रम् · The Advaitabharati files do not have this passage yet; the Sanskrit is from Advaita Sharada, and there is no translation.

मन्त्रः ६மந்த்ர꞉ 6 / ६6

तस्य हैतस्य पुरुषस्य रूपम् । यथा माहारजनं वासो यथा पाण्ड्वाविकं यथेन्द्रगोपो यथाग्न्यर्चिर्यथा पुण्डरीकं यथा सकृद्विद्युत्तं सकृद्विद्युत्तेव ह वा अस्य श्रीर्भवति य एवं वेदाथात आदेशो नेति नेति न ह्येतस्मादिति नेत्यन्यत्परमस्त्यथ नामधेयं सत्यस्य सत्यमिति प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यम् ॥ ६ ॥தஸ்ய ஹைதஸ்ய புருஷஸ்ய ரூபம் । யதா2 மாஹாரஜநம் வாஸோ யதா2 பாண்ட்3வாவிகம் யதே2ந்த்3ரகோ3போ யதா2க்3ந்யர்சிர்யதா2 புண்ட3ரீகம் யதா2 ஸக்ருத்3வித்3யுத்தம் ஸக்ருத்3வித்3யுத்தேவ ஹ வா அஸ்ய ஶ்ரீர்ப4வதி ய ஏவம் வேதா3தா2த ஆதே3ஶோ நேதி நேதி ந ஹ்யேதஸ்மாதி3தி நேத்யந்யத்பரமஸ்த்யத2 நாமதே4யம் ஸத்யஸ்ய ஸத்யமிதி ப்ராணா வை ஸத்யம் தேஷாமேஷ ஸத்யம் ॥ 6 ॥

தமிழ்இம்மந்திரத்தின் தமிழ்ப் பொருள் மூலத்தில் இல்லை.
संस्कृतम्
தமிழ்
ब्रह्मण उपाधिभूतयोर्मूर्तामूर्तयोः कार्यकरणविभागेन अध्यात्माधिदैवतयोः विभागो व्याख्यातः सत्यशब्दवाच्ययोः । अथेदानीं तस्य हैतस्य पुरुषस्य करणात्मनो लिङ्गस्य रूपं वक्ष्यामः वासनामयं मूर्तामूर्तवासनाविज्ञानमयसंयोगजनितं विचित्रं पटभित्तिचित्रवत् मायेन्द्रजालमृगतृष्णिकोपमं सर्वव्यामोहास्पदम् — एतावन्मात्रमेव आत्मेति विज्ञानवादिनो वैनाशिका यत्र भ्रान्ताः, एतदेव वासनारूपं पटरूपवत् आत्मनो द्रव्यस्य गुण इति नैयायिका वैशेषिकाश्च सम्प्रतिपन्नाः, इदम् आत्मार्थं त्रिगुणं स्वतन्त्रं प्रधानाश्रयं पुरुषार्थेन हेतुना प्रवर्तत इति साङ्ख्याः ॥ப்3ரஹ்மண உபாதி4பூ4தயோர்மூர்தாமூர்தயோ꞉ கார்யகரணவிபா4கே3ந அத்4யாத்மாதி4தை3வதயோ꞉ விபா4கோ3 வ்யாக்2யாத꞉ ஸத்யஶப்3த3வாச்யயோ꞉ । அதே2தா3நீம் தஸ்ய ஹைதஸ்ய புருஷஸ்ய கரணாத்மநோ லிங்க3ஸ்ய ரூபம் வக்ஷ்யாம꞉ வாஸநாமயம் மூர்தாமூர்தவாஸநாவிஜ்ஞாநமயஸம்யோக3ஜநிதம் விசித்ரம் படபி4த்திசித்ரவத் மாயேந்த்3ரஜாலம்ருக3த்ருஷ்ணிகோபமம் ஸர்வவ்யாமோஹாஸ்பத3ம் — ஏதாவந்மாத்ரமேவ ஆத்மேதி விஜ்ஞாநவாதி3நோ வைநாஶிகா யத்ர ப்4ராந்தா꞉, ஏததே3வ வாஸநாரூபம் படரூபவத் ஆத்மநோ த்3ரவ்யஸ்ய கு3ண இதி நையாயிகா வைஶேஷிகாஶ்ச ஸம்ப்ரதிபந்நா꞉, இத3ம் ஆத்மார்த2ம் த்ரிகு3ணம் ஸ்வதந்த்ரம் ப்ரதா4நாஶ்ரயம் புருஷார்தே2ந ஹேதுநா ப்ரவர்தத இதி ஸாங்க்2யா꞉ ॥
औपनिषदम्मन्या अपि केचित्प्रक्रियां रचयन्ति — मूर्तामूर्तराशिरेकः, परमात्मराशिरुत्तमः, ताभ्यामन्योऽयं मध्यमः किल तृतीयः कर्त्रा भोक्त्रा विज्ञानमयेन अजातशत्रुप्रतिबोधितेन सह विद्याकर्मपूर्वप्रज्ञासमुदायः ; प्रयोक्ता कर्मराशिः, प्रयोज्यः पूर्वोक्तो मूर्तामूर्तभूतराशिः साधनं चेति । तत्र च तार्किकैः सह सन्धिंं कुर्वन्ति । लिङ्गाश्रयश्च एष कर्मराशिरित्युक्त्वा, पुनस्ततस्त्रस्यन्तः साङ्ख्यत्वभयात् — सर्वः कर्म राशिः — पुष्पाश्रय इव गन्धः पुष्पवियोगेऽपि पुटतैलाश्रयो भवति, तद्वत् — लिङ्गवियोगेऽपि परमात्मैकदेशमाश्रयति, सपरमात्मैकदेशः किल अन्यत आगतेन गुणेन कर्मणा सगुणो भवति निर्गुणोऽपि सन् , स कर्ता भोक्ता बध्यते मुच्यते च विज्ञानात्मा — इति वैशेषिकचित्तमप्यनुसरन्ति ; स च कर्मराशिः भूतराशेरागन्तुकः, स्वतो निर्गुण एव परमात्मैकदेशत्वात् , स्वत उत्थिता अविद्या अनागन्तुकापि ऊषरवत् अनात्मधर्मः — इत्यनया कल्पनया साङ्ख्यचित्तमनुवर्तन्ते ॥ஔபநிஷத3ம்மந்யா அபி கேசித்ப்ரக்ரியாம் ரசயந்தி — மூர்தாமூர்தராஶிரேக꞉, பரமாத்மராஶிருத்தம꞉, தாப்4யாமந்யோ(அ)யம் மத்4யம꞉ கில த்ருதீய꞉ கர்த்ரா போ4க்த்ரா விஜ்ஞாநமயேந அஜாதஶத்ருப்ரதிபோ3தி4தேந ஸஹ வித்3யாகர்மபூர்வப்ரஜ்ஞாஸமுதா3ய꞉ ; ப்ரயோக்தா கர்மராஶி꞉, ப்ரயோஜ்ய꞉ பூர்வோக்தோ மூர்தாமூர்தபூ4தராஶி꞉ ஸாத4நம் சேதி । தத்ர ச தார்கிகை꞉ ஸஹ ஸந்தி4ம்ம் குர்வந்தி । லிங்கா3ஶ்ரயஶ்ச ஏஷ கர்மராஶிரித்யுக்த்வா, புநஸ்ததஸ்த்ரஸ்யந்த꞉ ஸாங்க்2யத்வப4யாத் — ஸர்வ꞉ கர்ம ராஶி꞉ — புஷ்பாஶ்ரய இவ க3ந்த4꞉ புஷ்பவியோகே3(அ)பி புடதைலாஶ்ரயோ ப4வதி, தத்3வத் — லிங்க3வியோகே3(அ)பி பரமாத்மைகதே3ஶமாஶ்ரயதி, ஸபரமாத்மைகதே3ஶ꞉ கில அந்யத ஆக3தேந கு3ணேந கர்மணா ஸகு3ணோ ப4வதி நிர்கு3ணோ(அ)பி ஸந் , ஸ கர்தா போ4க்தா ப3த்4யதே முச்யதே ச விஜ்ஞாநாத்மா — இதி வைஶேஷிகசித்தமப்யநுஸரந்தி ; ஸ ச கர்மராஶி꞉ பூ4தராஶேராக3ந்துக꞉, ஸ்வதோ நிர்கு3ண ஏவ பரமாத்மைகதே3ஶத்வாத் , ஸ்வத உத்தி2தா அவித்3யா அநாக3ந்துகாபி ஊஷரவத் அநாத்மத4ர்ம꞉ — இத்யநயா கல்பநயா ஸாங்க்2யசித்தமநுவர்தந்தே ॥
सर्वमेतत् तार्किकैः सह सामञ्जस्यकल्पनया रमणीयं पश्यन्ति, न उपनिषत्सिद्धान्तं सर्वन्यायविरोधं च पश्यन्ति ; कथम् ? उक्ता एव तावत् सावयवत्वे परमात्मनः संसारित्वसव्रणत्वकर्मफलदेशसंसरणानुपपत्त्यादयो दोषाः ; नित्यभेदे च विज्ञानात्मनः परेण एकत्वानुपपत्तिः । लिङ्गमेवेति चेत् परमात्मन उपचरितदेशत्वेन कल्पितं घटकरकभूछिद्राकाशादिवत् , तथा लिङ्गवियोगेऽपि परमात्मदेशाश्रयणं वासनायाः । अविद्यायाश्च स्वत उत्थानम् ऊषरवत् — इत्यादिकल्पनानुपपन्नैव । न च वास्यदेशव्यतिरेकेण वासनाया वस्त्वन्तरसञ्चरणं मनसापि कल्पयितुं शक्यम् । न च श्रुतयो अवगच्छन्ति — ‘कामः सङ्कल्पो विचिकित्सा’ (बृ. उ. १ । ५ । ३) ‘हृदये ह्येव रूपाणि’ (बृ. उ. ३ । ९ । २०) ‘ध्यायतीव लेलायतीव’ (बृ. उ. ४ । ३ । ७) ‘कामा येऽस्य हृदि श्रिताः’ (बृ. उ. ४ । ४ । ७) ‘तीर्णो हि तदा सर्वाञ्शोकान्हृदयस्य’ (बृ. उ. ४ । ३ । २२) इत्याद्याः । न च आसां श्रुतीनां श्रुतादर्थान्तरकल्पना न्याय्या, आत्मनः परब्रह्मत्वोपपादनार्थपरत्वादासाम् , एतावन्मात्रार्थोपक्षयत्वाच्च सर्वोपनिषदाम् । तस्मात् श्रुत्यर्थकल्पनाकुशलाः सर्व एव उपनिषदर्थमन्यथा कुर्वन्ति । तथापि वेदार्थश्चेत्स्यात् , कामं भवतु, न मे द्वेषः । न च ‘द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे’ इति राशित्रयपक्षे समञ्जसम् ; यदा तु मूर्तामूर्ते तज्जनितवासनाश्च मूर्तामूर्ते द्वे रूपे, ब्रह्म च रूपि तृतीयम् , न चान्यत् चतुर्थमन्तराले — तदा एतत् अनुकूलमवधारणम् , द्वे एव ब्रह्मणो रूपे इति ; अन्यथा ब्रह्मैकदेशस्य विज्ञानात्मनो रूपे इति कल्प्यम् , परमात्मनो वा विज्ञानात्मद्वारेणेति ; तदा च रूपे एवेति द्विवचनमसमञ्जसम् ; रूपाणीति वासनाभिः सह बहुवचनं युक्ततरं स्यात् — द्वे च मूर्तामूर्ते वासनाश्च तृतीयमिति । अथ मूर्तामूर्ते एव परमात्मनो रूपे, वासनास्तु विज्ञानात्मन इति चेत् — तदा विज्ञानात्मद्वारेण विक्रियमाणस्य परमात्मनः — इतीयं वाचो युक्तिरनर्थिका स्यात् , वासनाया अपि विज्ञानात्मद्वारत्वस्य अविशिष्टत्वात् ; न च वस्तु वस्त्वन्तरद्वारेण विक्रियत इति मुख्यया वृत्त्या शक्यं कल्पयितुम् ; न च विज्ञानात्मा परमात्मनो वस्त्वन्तरम् , तथा कल्पनायां सिद्धान्तहानात् । तस्मात् वेदार्थमूढानां स्वचित्तप्रभवा एवमादिकल्पना अक्षरबाह्याः ; न ह्यक्षरबाह्यो वेदार्थः वेदार्थोपकारी वा, निरपेक्षत्वात् वेदस्य प्रामाण्यं प्रति । तस्मात् राशित्रयकल्पना असमञ्जसा ॥ஸர்வமேதத் தார்கிகை꞉ ஸஹ ஸாமஞ்ஜஸ்யகல்பநயா ரமணீயம் பஶ்யந்தி, ந உபநிஷத்ஸித்3தா4ந்தம் ஸர்வந்யாயவிரோத4ம் ச பஶ்யந்தி ; கத2ம் ? உக்தா ஏவ தாவத் ஸாவயவத்வே பரமாத்மந꞉ ஸம்ஸாரித்வஸவ்ரணத்வகர்மப2லதே3ஶஸம்ஸரணாநுபபத்த்யாத3யோ தோ3ஷா꞉ ; நித்யபே4தே3 ச விஜ்ஞாநாத்மந꞉ பரேண ஏகத்வாநுபபத்தி꞉ । லிங்க3மேவேதி சேத் பரமாத்மந உபசரிததே3ஶத்வேந கல்பிதம் க4டகரகபூ4சி2த்3ராகாஶாதி3வத் , ததா2 லிங்க3வியோகே3(அ)பி பரமாத்மதே3ஶாஶ்ரயணம் வாஸநாயா꞉ । அவித்3யாயாஶ்ச ஸ்வத உத்தா2நம் ஊஷரவத் — இத்யாதி3கல்பநாநுபபந்நைவ । ந ச வாஸ்யதே3ஶவ்யதிரேகேண வாஸநாயா வஸ்த்வந்தரஸஞ்சரணம் மநஸாபி கல்பயிதும் ஶக்யம் । ந ச ஶ்ருதயோ அவக3ச்ச2ந்தி — ‘காம꞉ ஸங்கல்போ விசிகித்ஸா’ (ப்3ரு. உ. 1 । 5 । 3) ‘ஹ்ருத3யே ஹ்யேவ ரூபாணி’ (ப்3ரு. உ. 3 । 9 । 20) ‘த்4யாயதீவ லேலாயதீவ’ (ப்3ரு. உ. 4 । 3 । 7) ‘காமா யே(அ)ஸ்ய ஹ்ருதி3 ஶ்ரிதா꞉’ (ப்3ரு. உ. 4 । 4 । 7) ‘தீர்ணோ ஹி ததா3 ஸர்வாஞ்ஶோகாந்ஹ்ருத3யஸ்ய’ (ப்3ரு. உ. 4 । 3 । 22) இத்யாத்3யா꞉ । ந ச ஆஸாம் ஶ்ருதீநாம் ஶ்ருதாத3ர்தா2ந்தரகல்பநா ந்யாய்யா, ஆத்மந꞉ பரப்3ரஹ்மத்வோபபாத3நார்த2பரத்வாதா3ஸாம் , ஏதாவந்மாத்ரார்தோ2பக்ஷயத்வாச்ச ஸர்வோபநிஷதா3ம் । தஸ்மாத் ஶ்ருத்யர்த2கல்பநாகுஶலா꞉ ஸர்வ ஏவ உபநிஷத3ர்த2மந்யதா2 குர்வந்தி । ததா2பி வேதா3ர்த2ஶ்சேத்ஸ்யாத் , காமம் ப4வது, ந மே த்3வேஷ꞉ । ந ச ‘த்3வே வாவ ப்3ரஹ்மணோ ரூபே’ இதி ராஶித்ரயபக்ஷே ஸமஞ்ஜஸம் ; யதா3 து மூர்தாமூர்தே தஜ்ஜநிதவாஸநாஶ்ச மூர்தாமூர்தே த்3வே ரூபே, ப்3ரஹ்ம ச ரூபி த்ருதீயம் , ந சாந்யத் சதுர்த2மந்தராலே — ததா3 ஏதத் அநுகூலமவதா4ரணம் , த்3வே ஏவ ப்3ரஹ்மணோ ரூபே இதி ; அந்யதா2 ப்3ரஹ்மைகதே3ஶஸ்ய விஜ்ஞாநாத்மநோ ரூபே இதி கல்ப்யம் , பரமாத்மநோ வா விஜ்ஞாநாத்மத்3வாரேணேதி ; ததா3 ச ரூபே ஏவேதி த்3விவசநமஸமஞ்ஜஸம் ; ரூபாணீதி வாஸநாபி4꞉ ஸஹ ப3ஹுவசநம் யுக்ததரம் ஸ்யாத் — த்3வே ச மூர்தாமூர்தே வாஸநாஶ்ச த்ருதீயமிதி । அத2 மூர்தாமூர்தே ஏவ பரமாத்மநோ ரூபே, வாஸநாஸ்து விஜ்ஞாநாத்மந இதி சேத் — ததா3 விஜ்ஞாநாத்மத்3வாரேண விக்ரியமாணஸ்ய பரமாத்மந꞉ — இதீயம் வாசோ யுக்திரநர்தி2கா ஸ்யாத் , வாஸநாயா அபி விஜ்ஞாநாத்மத்3வாரத்வஸ்ய அவிஶிஷ்டத்வாத் ; ந ச வஸ்து வஸ்த்வந்தரத்3வாரேண விக்ரியத இதி முக்2யயா வ்ருத்த்யா ஶக்யம் கல்பயிதும் ; ந ச விஜ்ஞாநாத்மா பரமாத்மநோ வஸ்த்வந்தரம் , ததா2 கல்பநாயாம் ஸித்3தா4ந்தஹாநாத் । தஸ்மாத் வேதா3ர்த2மூடா4நாம் ஸ்வசித்தப்ரப4வா ஏவமாதி3கல்பநா அக்ஷரபா3ஹ்யா꞉ ; ந ஹ்யக்ஷரபா3ஹ்யோ வேதா3ர்த2꞉ வேதா3ர்தோ2பகாரீ வா, நிரபேக்ஷத்வாத் வேத3ஸ்ய ப்ராமாண்யம் ப்ரதி । தஸ்மாத் ராஶித்ரயகல்பநா அஸமஞ்ஜஸா ॥
‘योऽयं दक्षिणेऽक्षन्पुरुषः’ (बृ. उ. २ । ३ । ५) इति लिङ्गात्मा प्रस्तुतः अध्यात्मे, अधिदैवे च ‘य एष एतस्मिन्मण्डले पुरुषः’ (बृ. उ. २ । ३ । ३) इति, ‘तस्य’ इति प्रकृतोपादनात् स एवोपादीयते — योऽसौ त्यस्यामूर्तस्य रसः, न तु विज्ञानमयः । ननु विज्ञानमयस्यैव एतानि रूपाणि कस्मान्न भवन्ति, विज्ञानमयस्यापि प्रकृतत्वात् , ‘तस्य’ इति च प्रकृतोपादानात् — नैवम् , विज्ञानमयस्य अरूपित्वेन विजिज्ञापयिषितत्वात् ; यदि हि तस्यैव विज्ञानमयस्य एतानि माहारजनादीनि रूपाणि स्युः, तस्यैव ‘नेति नेति’ (बृ. उ. २ । ३ । ६) इत्यनाख्येयरूपतया आदेशो न स्यात् । ननु अन्यस्यैव असावादेशः, न तु विज्ञानमयस्येति — न, षष्ठान्ते उपसंहरात् — ‘विज्ञातारमरे केन विजानीयात्’ (बृ. उ. ४ । ५ । १५) इति विज्ञानमयं प्रस्तुत्य ‘स एष नेति नेति’ (बृ. उ. ४ । ५ । १५) — इति ; ‘विज्ञपयिष्यामि’ (बृ. उ. २ । १ । १५) इति च प्रतिज्ञाया अर्थवत्त्वात् — यदि च विज्ञानमयस्यैव असंव्यवहार्यमात्मस्वरूपं ज्ञापयितुमिष्टं स्यात् प्रध्वस्तसर्वोपाधिविशेषम् , तत इयं प्रतिज्ञा अर्थवती स्यात् — येन असौ ज्ञापितो जानात्यात्मानमेव अहं ब्रह्मास्मीति, शास्त्रनिष्ठां प्राप्नोति, न बिभेति कुतश्चन ; अथ पुनः अन्यो विज्ञानमयः, अन्यः ‘नेति नेति’ (बृ. उ. २ । ३ । ६) इति व्यपदिश्यते — तदा अन्यददो ब्रह्म अन्योऽहमस्मीति विपर्ययो गृहीतः स्यात् , न ‘आत्मानमेवावेदहं ब्रह्मास्मि’ (बृ. उ. १ । ४ । १०) इति । तस्मात् ‘तस्य हैतस्य’ इति लिङ्गपुरुषस्यैव एतानि रूपाणि । सत्यस्य च सत्ये परमात्मस्वरूपे वक्तव्ये निरवशेषं सत्यं वक्तव्यम् ; सत्यस्य च विशेषरूपाणि वासनाः ; तासामिमानि रूपाण्युच्यन्ते ॥‘யோ(அ)யம் த3க்ஷிணே(அ)க்ஷந்புருஷ꞉’ (ப்3ரு. உ. 2 । 3 । 5) இதி லிங்கா3த்மா ப்ரஸ்துத꞉ அத்4யாத்மே, அதி4தை3வே ச ‘ய ஏஷ ஏதஸ்மிந்மண்ட3லே புருஷ꞉’ (ப்3ரு. உ. 2 । 3 । 3) இதி, ‘தஸ்ய’ இதி ப்ரக்ருதோபாத3நாத் ஸ ஏவோபாதீ3யதே — யோ(அ)ஸௌ த்யஸ்யாமூர்தஸ்ய ரஸ꞉, ந து விஜ்ஞாநமய꞉ । நநு விஜ்ஞாநமயஸ்யைவ ஏதாநி ரூபாணி கஸ்மாந்ந ப4வந்தி, விஜ்ஞாநமயஸ்யாபி ப்ரக்ருதத்வாத் , ‘தஸ்ய’ இதி ச ப்ரக்ருதோபாதா3நாத் — நைவம் , விஜ்ஞாநமயஸ்ய அரூபித்வேந விஜிஜ்ஞாபயிஷிதத்வாத் ; யதி3 ஹி தஸ்யைவ விஜ்ஞாநமயஸ்ய ஏதாநி மாஹாரஜநாதீ3நி ரூபாணி ஸ்யு꞉, தஸ்யைவ ‘நேதி நேதி’ (ப்3ரு. உ. 2 । 3 । 6) இத்யநாக்2யேயரூபதயா ஆதே3ஶோ ந ஸ்யாத் । நநு அந்யஸ்யைவ அஸாவாதே3ஶ꞉, ந து விஜ்ஞாநமயஸ்யேதி — ந, ஷஷ்டா2ந்தே உபஸம்ஹராத் — ‘விஜ்ஞாதாரமரே கேந விஜாநீயாத்’ (ப்3ரு. உ. 4 । 5 । 15) இதி விஜ்ஞாநமயம் ப்ரஸ்துத்ய ‘ஸ ஏஷ நேதி நேதி’ (ப்3ரு. உ. 4 । 5 । 15) — இதி ; ‘விஜ்ஞபயிஷ்யாமி’ (ப்3ரு. உ. 2 । 1 । 15) இதி ச ப்ரதிஜ்ஞாயா அர்த2வத்த்வாத் — யதி3 ச விஜ்ஞாநமயஸ்யைவ அஸம்வ்யவஹார்யமாத்மஸ்வரூபம் ஜ்ஞாபயிதுமிஷ்டம் ஸ்யாத் ப்ரத்4வஸ்தஸர்வோபாதி4விஶேஷம் , தத இயம் ப்ரதிஜ்ஞா அர்த2வதீ ஸ்யாத் — யேந அஸௌ ஜ்ஞாபிதோ ஜாநாத்யாத்மாநமேவ அஹம் ப்3ரஹ்மாஸ்மீதி, ஶாஸ்த்ரநிஷ்டா2ம் ப்ராப்நோதி, ந பி3பே4தி குதஶ்சந ; அத2 புந꞉ அந்யோ விஜ்ஞாநமய꞉, அந்ய꞉ ‘நேதி நேதி’ (ப்3ரு. உ. 2 । 3 । 6) இதி வ்யபதி3ஶ்யதே — ததா3 அந்யத3தோ3 ப்3ரஹ்ம அந்யோ(அ)ஹமஸ்மீதி விபர்யயோ க்3ருஹீத꞉ ஸ்யாத் , ந ‘ஆத்மாநமேவாவேத3ஹம் ப்3ரஹ்மாஸ்மி’ (ப்3ரு. உ. 1 । 4 । 10) இதி । தஸ்மாத் ‘தஸ்ய ஹைதஸ்ய’ இதி லிங்க3புருஷஸ்யைவ ஏதாநி ரூபாணி । ஸத்யஸ்ய ச ஸத்யே பரமாத்மஸ்வரூபே வக்தவ்யே நிரவஶேஷம் ஸத்யம் வக்தவ்யம் ; ஸத்யஸ்ய ச விஶேஷரூபாணி வாஸநா꞉ ; தாஸாமிமாநி ரூபாண்யுச்யந்தே ॥
एतस्य पुरुषस्य प्रकृतस्य लिङ्गात्मन एतानि रूपाणि ; कानि तानीत्युच्यन्ते — यथा लोके, महारजनं हरिद्रा तया रक्तं माहारजनम् यथा वासो लोके, एवं स्त्र्यादिविषयसंयोगे तादृशं वासनारूपं रञ्जनाकारमुत्पद्यते चित्तस्य, येनासौ पुरुषो रक्त इत्युच्यते वस्त्रादिवत् — यथा च लोके पाण्ड्वाविकम् , अवेरिदम् आविकम् ऊर्णादि, यथा च तत् पाण्डुरं भवति, तथा अन्यद्वासनारूपम् — यथा च लोके इन्द्रगोप अत्यन्तरक्तो भवति, एवमस्य वासनारूपम् — क्वचिद्विषयविशेषापेक्षया रागस्य तारतम्यम् , क्वचित्पुरुषचित्तवृत्त्यपेक्षया — यथा च लोके अग्न्यर्चिः भास्वरं भवति, तथा क्वचित् कस्यचित् वासनारूपं भवति — यथा पुण्डरीकं शुक्लम् , तद्वदपि च वासनारूपं कस्यचिद्भवति — यथा सकृद्विद्युत्तम् , यथा लोके सकृद्विद्योतनं सर्वतः प्रकाशकं भवति, तथा ज्ञानप्रकाशविवृद्ध्यपेक्षया कस्यचित् वासनारूपम् — उपजायते । न एषां वासनारूपाणाम् आदिः अन्तः मध्यं सङ्ख्या वा, देशः कालो निमित्तं वा अवधार्यते — असङ्ख्येयत्वाद्वासनायाः, वासनाहेतूनां च आनन्त्यात् । तथा च वक्ष्यति षष्ठे ‘इदम्मयोऽदोमयः’ (बृ. उ. ४ । ४ । ५) इत्यादि । तस्मात् न स्वरूपसङ्ख्यावधारणार्था दृष्टान्ताः — ‘यथा माहारजनं वासः’ इत्यादयः ; किं तर्हि प्रकारप्रदर्शनार्थाः — एवंप्रकाराणि हि वासनारूपाणीति । यत्तु वासनारूपमभिहितमन्ते — सकृद्विद्योतनमिवेति, तत्किल हिरण्यगर्भस्य अव्याकृतात्प्रादुर्भवतः तडिद्वत् सकृदेव व्यक्तिर्भवतीति ; तत् तदीयं वासनारूपं हिरण्यगर्भस्य यो वेद तस्य सकृद्विद्युत्तेव, ह वै इत्यवधारणार्थौ, एवमेव अस्य श्रीः ख्यातिः भवतीत्यर्थः, यथा हिरण्यगर्भस्य — एवम् एतत् यथोक्तं वासनारूपमन्त्यम् यो वेद ॥ஏதஸ்ய புருஷஸ்ய ப்ரக்ருதஸ்ய லிங்கா3த்மந ஏதாநி ரூபாணி ; காநி தாநீத்யுச்யந்தே — யதா2 லோகே, மஹாரஜநம் ஹரித்3ரா தயா ரக்தம் மாஹாரஜநம் யதா2 வாஸோ லோகே, ஏவம் ஸ்த்ர்யாதி3விஷயஸம்யோகே3 தாத்3ருஶம் வாஸநாரூபம் ரஞ்ஜநாகாரமுத்பத்3யதே சித்தஸ்ய, யேநாஸௌ புருஷோ ரக்த இத்யுச்யதே வஸ்த்ராதி3வத் — யதா2 ச லோகே பாண்ட்3வாவிகம் , அவேரித3ம் ஆவிகம் ஊர்ணாதி3, யதா2 ச தத் பாண்டு3ரம் ப4வதி, ததா2 அந்யத்3வாஸநாரூபம் — யதா2 ச லோகே இந்த்3ரகோ3ப அத்யந்தரக்தோ ப4வதி, ஏவமஸ்ய வாஸநாரூபம் — க்வசித்3விஷயவிஶேஷாபேக்ஷயா ராக3ஸ்ய தாரதம்யம் , க்வசித்புருஷசித்தவ்ருத்த்யபேக்ஷயா — யதா2 ச லோகே அக்3ந்யர்சி꞉ பா4ஸ்வரம் ப4வதி, ததா2 க்வசித் கஸ்யசித் வாஸநாரூபம் ப4வதி — யதா2 புண்ட3ரீகம் ஶுக்லம் , தத்3வத3பி ச வாஸநாரூபம் கஸ்யசித்3ப4வதி — யதா2 ஸக்ருத்3வித்3யுத்தம் , யதா2 லோகே ஸக்ருத்3வித்3யோதநம் ஸர்வத꞉ ப்ரகாஶகம் ப4வதி, ததா2 ஜ்ஞாநப்ரகாஶவிவ்ருத்3த்4யபேக்ஷயா கஸ்யசித் வாஸநாரூபம் — உபஜாயதே । ந ஏஷாம் வாஸநாரூபாணாம் ஆதி3꞉ அந்த꞉ மத்4யம் ஸங்க்2யா வா, தே3ஶ꞉ காலோ நிமித்தம் வா அவதா4ர்யதே — அஸங்க்2யேயத்வாத்3வாஸநாயா꞉, வாஸநாஹேதூநாம் ச ஆநந்த்யாத் । ததா2 ச வக்ஷ்யதி ஷஷ்டே2 ‘இத3ம்மயோ(அ)தோ3மய꞉’ (ப்3ரு. உ. 4 । 4 । 5) இத்யாதி3 । தஸ்மாத் ந ஸ்வரூபஸங்க்2யாவதா4ரணார்தா2 த்3ருஷ்டாந்தா꞉ — ‘யதா2 மாஹாரஜநம் வாஸ꞉’ இத்யாத3ய꞉ ; கிம் தர்ஹி ப்ரகாரப்ரத3ர்ஶநார்தா2꞉ — ஏவம்ப்ரகாராணி ஹி வாஸநாரூபாணீதி । யத்து வாஸநாரூபமபி4ஹிதமந்தே — ஸக்ருத்3வித்3யோதநமிவேதி, தத்கில ஹிரண்யக3ர்ப4ஸ்ய அவ்யாக்ருதாத்ப்ராது3ர்ப4வத꞉ தடி3த்3வத் ஸக்ருதே3வ வ்யக்திர்ப4வதீதி ; தத் ததீ3யம் வாஸநாரூபம் ஹிரண்யக3ர்ப4ஸ்ய யோ வேத3 தஸ்ய ஸக்ருத்3வித்3யுத்தேவ, ஹ வை இத்யவதா4ரணார்தௌ2, ஏவமேவ அஸ்ய ஶ்ரீ꞉ க்2யாதி꞉ ப4வதீத்யர்த2꞉, யதா2 ஹிரண்யக3ர்ப4ஸ்ய — ஏவம் ஏதத் யதோ2க்தம் வாஸநாரூபமந்த்யம் யோ வேத3 ॥
एवं निरवशेषं सत्यस्य स्वरूपमभिधाय, यत्तत्सत्यस्य सत्यमवोचाम तस्यैव स्वरूपावधारणार्थं ब्रह्मण इदमारभ्यते — अथ अनन्तरं सत्यस्वरूपनिर्देशानन्तरम् , यत्सत्यस्य सत्यं तदेवावशिष्यते यस्मात् — अतः तस्मात् , सत्यस्य सत्यं स्वरूपं निर्देक्ष्यामः ; आदेशः निर्देशः ब्रह्मणः ; कः पुनरसौ निर्देश इत्युच्यते — नेति नेतीत्येवं निर्देशः ॥ஏவம் நிரவஶேஷம் ஸத்யஸ்ய ஸ்வரூபமபி4தா4ய, யத்தத்ஸத்யஸ்ய ஸத்யமவோசாம தஸ்யைவ ஸ்வரூபாவதா4ரணார்த2ம் ப்3ரஹ்மண இத3மாரப்4யதே — அத2 அநந்தரம் ஸத்யஸ்வரூபநிர்தே3ஶாநந்தரம் , யத்ஸத்யஸ்ய ஸத்யம் ததே3வாவஶிஷ்யதே யஸ்மாத் — அத꞉ தஸ்மாத் , ஸத்யஸ்ய ஸத்யம் ஸ்வரூபம் நிர்தே3க்ஷ்யாம꞉ ; ஆதே3ஶ꞉ நிர்தே3ஶ꞉ ப்3ரஹ்மண꞉ ; க꞉ புநரஸௌ நிர்தே3ஶ இத்யுச்யதே — நேதி நேதீத்யேவம் நிர்தே3ஶ꞉ ॥
ननु कथम् आभ्यां ‘नेति नेति’ (बृ. उ. २ । ३ । ६) इति शब्दाभ्यां सत्यस्य सत्यं निर्दिदिक्षितमिति, उच्यते — सर्वोपाधिविशेषापोहेन । यस्मिन्न कश्चिद्विशेषोऽस्ति — नाम वा रूपं वा कर्म वा भेदो वा जातिर्वा गुणो वा ; तद्द्वारेण हि शब्दप्रवृत्तिर्भवति ; न चैषां कश्चिद्विशेषो ब्रह्मण्यस्ति ; अतो न निर्देष्टुं शक्यते — इदं तदिति — गौरसौ स्पन्दते शुक्लो विषाणीति यथा लोके निर्दिश्यते, तथा ; अध्यारोपितनामरूपकर्मद्वारेण ब्रह्म निर्दिश्यते ‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’ (बृ. उ. ३ । ९ । २८) ‘विज्ञानघन एव ब्रह्मात्मा’ (बृ. उ. २ । ४ । १२) इत्येवमादिशब्दैः । यदा पुनः स्वरूपमेव निर्दिदिक्षितं भवति निरस्तसर्वोपाधिविशेषम् , तदा न शक्यते केनचिदपि प्रकारेण निर्देष्टुम् ; तदा अयमेवाभ्युपायः — यदुत प्राप्तनिर्देशप्रतिषेधद्वारेण ‘नेति नेति’ (बृ. उ. २ । ३ । ६) इति निर्देशः ॥நநு கத2ம் ஆப்4யாம் ‘நேதி நேதி’ (ப்3ரு. உ. 2 । 3 । 6) இதி ஶப்3தா3ப்4யாம் ஸத்யஸ்ய ஸத்யம் நிர்தி3தி3க்ஷிதமிதி, உச்யதே — ஸர்வோபாதி4விஶேஷாபோஹேந । யஸ்மிந்ந கஶ்சித்3விஶேஷோ(அ)ஸ்தி — நாம வா ரூபம் வா கர்ம வா பே4தோ3 வா ஜாதிர்வா கு3ணோ வா ; தத்3த்3வாரேண ஹி ஶப்3த3ப்ரவ்ருத்திர்ப4வதி ; ந சைஷாம் கஶ்சித்3விஶேஷோ ப்3ரஹ்மண்யஸ்தி ; அதோ ந நிர்தே3ஷ்டும் ஶக்யதே — இத3ம் ததி3தி — கௌ3ரஸௌ ஸ்பந்த3தே ஶுக்லோ விஷாணீதி யதா2 லோகே நிர்தி3ஶ்யதே, ததா2 ; அத்4யாரோபிதநாமரூபகர்மத்3வாரேண ப்3ரஹ்ம நிர்தி3ஶ்யதே ‘விஜ்ஞாநமாநந்த3ம் ப்3ரஹ்ம’ (ப்3ரு. உ. 3 । 9 । 28) ‘விஜ்ஞாநக4ந ஏவ ப்3ரஹ்மாத்மா’ (ப்3ரு. உ. 2 । 4 । 12) இத்யேவமாதி3ஶப்3தை3꞉ । யதா3 புந꞉ ஸ்வரூபமேவ நிர்தி3தி3க்ஷிதம் ப4வதி நிரஸ்தஸர்வோபாதி4விஶேஷம் , ததா3 ந ஶக்யதே கேநசித3பி ப்ரகாரேண நிர்தே3ஷ்டும் ; ததா3 அயமேவாப்4யுபாய꞉ — யது3த ப்ராப்தநிர்தே3ஶப்ரதிஷேத4த்3வாரேண ‘நேதி நேதி’ (ப்3ரு. உ. 2 । 3 । 6) இதி நிர்தே3ஶ꞉ ॥
इदं च नकारद्वयं वीप्साव्याप्त्यर्थम् ; यद्यत्प्राप्तं तत्तत् निषिध्यते ; तथा च सति अनिर्दिष्टाशङ्का ब्रह्मणः परिहृता भवति ; अन्यथा हि नकारद्वयेन प्रकृतद्वयप्रतिषेधे, यदन्यत् प्रकृतात्प्रतिषिद्धद्वयात् ब्रह्म, तन्न निर्दिष्टम् , कीदृशं नु खलु — इत्याशङ्का न निवर्तिष्यते ; तथा च अनर्थकश्च स निर्देशः, पुरुषस्य विविदिषाया अनिवर्तकत्वात् ; ‘ब्रह्म ज्ञपयिष्यामि’ इति च वाक्यम् अपरिसमाप्तार्थं स्यात् । यदा तु सर्वदिक्कालादिविविदिषा निवर्तिता स्यात् सर्वोपाधिनिराकरणद्वारेण, तदा सैन्धवघनवत् एकरसं प्रज्ञानघनम् अनन्तरमबाह्यं सत्यस्य सत्यम् अहं ब्रह्म अस्मीति सर्वतो निवर्तते विविदिषा, आत्मन्येवावस्थिता प्रज्ञा भवति । तस्मात् वीप्सार्थं नेति नेतीति नकारद्वयम् । ननु महता यत्नेन परिकरबन्धं कृत्वा किं युक्तम् एवं निर्देष्टुं ब्रह्म ? बाढम् ; कस्मात् ? न हि — यस्मात् , ‘इति न, इति न’ इत्येतस्मात् — इतीति व्याप्तव्यप्रकारा नकारद्वयविषया निर्दिश्यन्ते, यथा ग्रामो ग्रामो रमणीय इति — अन्यत्परं निर्देशनं नास्ति ; तस्मादयमेव निर्देशो ब्रह्मणः । यदुक्तम् — ‘तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यम्’ (बृ. उ. २ । १ । २०) इति, एवंप्रकारेण सत्यस्य सत्यं तत् परं ब्रह्म ; अतो युक्तमुक्तं नामधेयं ब्रह्मणः, नामैव नामधेयम् ; किं तत् सत्यस्य सत्यं प्राणा वै सत्यं तेषामेष सत्यमिति ॥இத3ம் ச நகாரத்3வயம் வீப்ஸாவ்யாப்த்யர்த2ம் ; யத்3யத்ப்ராப்தம் தத்தத் நிஷித்4யதே ; ததா2 ச ஸதி அநிர்தி3ஷ்டாஶங்கா ப்3ரஹ்மண꞉ பரிஹ்ருதா ப4வதி ; அந்யதா2 ஹி நகாரத்3வயேந ப்ரக்ருதத்3வயப்ரதிஷேதே4, யத3ந்யத் ப்ரக்ருதாத்ப்ரதிஷித்3த4த்3வயாத் ப்3ரஹ்ம, தந்ந நிர்தி3ஷ்டம் , கீத்3ருஶம் நு க2லு — இத்யாஶங்கா ந நிவர்திஷ்யதே ; ததா2 ச அநர்த2கஶ்ச ஸ நிர்தே3ஶ꞉, புருஷஸ்ய விவிதி3ஷாயா அநிவர்தகத்வாத் ; ‘ப்3ரஹ்ம ஜ்ஞபயிஷ்யாமி’ இதி ச வாக்யம் அபரிஸமாப்தார்த2ம் ஸ்யாத் । யதா3 து ஸர்வதி3க்காலாதி3விவிதி3ஷா நிவர்திதா ஸ்யாத் ஸர்வோபாதி4நிராகரணத்3வாரேண, ததா3 ஸைந்த4வக4நவத் ஏகரஸம் ப்ரஜ்ஞாநக4நம் அநந்தரமபா3ஹ்யம் ஸத்யஸ்ய ஸத்யம் அஹம் ப்3ரஹ்ம அஸ்மீதி ஸர்வதோ நிவர்ததே விவிதி3ஷா, ஆத்மந்யேவாவஸ்தி2தா ப்ரஜ்ஞா ப4வதி । தஸ்மாத் வீப்ஸார்த2ம் நேதி நேதீதி நகாரத்3வயம் । நநு மஹதா யத்நேந பரிகரப3ந்த4ம் க்ருத்வா கிம் யுக்தம் ஏவம் நிர்தே3ஷ்டும் ப்3ரஹ்ம ? பா3ட4ம் ; கஸ்மாத் ? ந ஹி — யஸ்மாத் , ‘இதி ந, இதி ந’ இத்யேதஸ்மாத் — இதீதி வ்யாப்தவ்யப்ரகாரா நகாரத்3வயவிஷயா நிர்தி3ஶ்யந்தே, யதா2 க்3ராமோ க்3ராமோ ரமணீய இதி — அந்யத்பரம் நிர்தே3ஶநம் நாஸ்தி ; தஸ்மாத3யமேவ நிர்தே3ஶோ ப்3ரஹ்மண꞉ । யது3க்தம் — ‘தஸ்யோபநிஷத்ஸத்யஸ்ய ஸத்யம்’ (ப்3ரு. உ. 2 । 1 । 20) இதி, ஏவம்ப்ரகாரேண ஸத்யஸ்ய ஸத்யம் தத் பரம் ப்3ரஹ்ம ; அதோ யுக்தமுக்தம் நாமதே4யம் ப்3ரஹ்மண꞉, நாமைவ நாமதே4யம் ; கிம் தத் ஸத்யஸ்ய ஸத்யம் ப்ராணா வை ஸத்யம் தேஷாமேஷ ஸத்யமிதி ॥
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.