अद्वैतभारती

मूलमात्रम् · The Advaitabharati files do not have this passage yet; the Sanskrit is from Advaita Sharada, and there is no translation.

मन्त्रः २८மந்த்ர꞉ 28 / २८28

तान्हैतैः श्लोकैः पप्रच्छ —
यथा वृक्षो वनस्पतिस्तथैव पुरुषोऽमृषा । तस्य लोमानि पर्णानि त्वगस्योत्पाटिका बहिः ॥ १ ॥
त्वच एवास्य रुधिरं प्रस्यन्दि त्वच उत्पटः । तस्मात्तदातृण्णात्प्रैति रसो वृक्षादिवाहतात् ॥ २ ॥
मांसान्यस्य शकराणि किनाटं स्नाव तत्स्थिरम् । अस्थीन्यन्तरतो दारूणि मज्जा मज्जोपमा कृता ॥ ३ ॥
यद्वृक्षो वृक्णो रोहति मूलान्नवतरः पुनः । मर्त्यः स्विन्मृत्युना वृक्णः कस्मान्मूलात्प्ररोहति ॥ ४ ॥
रेतस इति मा वोचत जीवतस्तत्प्रजायते । धानारुह इव वै वृक्षोऽञ्जसा प्रेत्य सम्भवः ॥ ५ ॥
यत्समूलमावृहेयुर्वृक्षं न पुनराभवेत् । मर्त्यः स्विन्मृत्युना वृक्णः कस्मान्मूलात्प्ररोहति ॥ ६ ॥
जात एव न जायते को न्वेनं जनयेत्पुनः । विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणं तिष्ठमानस्य तद्विद इति ॥ ७ ॥
தாந்ஹைதை꞉ ஶ்லோகை꞉ பப்ரச்ச2 —
யதா2 வ்ருக்ஷோ வநஸ்பதிஸ்ததை2வ புருஷோ(அ)ம்ருஷா । தஸ்ய லோமாநி பர்ணாநி த்வக3ஸ்யோத்பாடிகா ப3ஹி꞉ ॥ 1 ॥
த்வச ஏவாஸ்ய ருதி4ரம் ப்ரஸ்யந்தி3 த்வச உத்பட꞉ । தஸ்மாத்ததா3த்ருண்ணாத்ப்ரைதி ரஸோ வ்ருக்ஷாதி3வாஹதாத் ॥ 2 ॥
மாம்ஸாந்யஸ்ய ஶகராணி கிநாடம் ஸ்நாவ தத்ஸ்தி2ரம் । அஸ்தீ2ந்யந்தரதோ தா3ரூணி மஜ்ஜா மஜ்ஜோபமா க்ருதா ॥ 3 ॥
யத்3வ்ருக்ஷோ வ்ருக்ணோ ரோஹதி மூலாந்நவதர꞉ புந꞉ । மர்த்ய꞉ ஸ்விந்ம்ருத்யுநா வ்ருக்ண꞉ கஸ்மாந்மூலாத்ப்ரரோஹதி ॥ 4 ॥
ரேதஸ இதி மா வோசத ஜீவதஸ்தத்ப்ரஜாயதே । தா4நாருஹ இவ வை வ்ருக்ஷோ(அ)ஞ்ஜஸா ப்ரேத்ய ஸம்ப4வ꞉ ॥ 5 ॥
யத்ஸமூலமாவ்ருஹேயுர்வ்ருக்ஷம் ந புநராப4வேத் । மர்த்ய꞉ ஸ்விந்ம்ருத்யுநா வ்ருக்ண꞉ கஸ்மாந்மூலாத்ப்ரரோஹதி ॥ 6 ॥
ஜாத ஏவ ந ஜாயதே கோ ந்வேநம் ஜநயேத்புந꞉ । விஜ்ஞாநமாநந்த3ம் ப்3ரஹ்ம ராதிர்தா3து꞉ பராயணம் திஷ்ட2மாநஸ்ய தத்3வித3 இதி ॥ 7 ॥

தமிழ்இம்மந்திரத்தின் தமிழ்ப் பொருள் மூலத்தில் இல்லை.
संस्कृतम्
தமிழ்
तेष्वप्रगल्भभूतेषु ब्राह्मणेषु तान् ह एतैः वक्ष्यमाणैः श्लोकैः पप्रच्छ पृष्टवान् । यथा लोके वृक्षो वनस्पतिः, वृक्षस्य विशेषणं वनस्पतिरिति, तथैव पुरुषोऽमृषा — अमृषा सत्यमेतत् ; तस्य लोमानि — तस्य पुरुषस्य लोमानि इतरस्य वनस्पतेः पर्णानि ; त्वगस्योत्पाटिका बहिः — त्वक् अस्य पुरुषस्य इतरस्योत्पाटिका वनस्पतेः ॥தேஷ்வப்ரக3ல்ப4பூ4தேஷு ப்3ராஹ்மணேஷு தாந் ஹ ஏதை꞉ வக்ஷ்யமாணை꞉ ஶ்லோகை꞉ பப்ரச்ச2 ப்ருஷ்டவாந் । யதா2 லோகே வ்ருக்ஷோ வநஸ்பதி꞉, வ்ருக்ஷஸ்ய விஶேஷணம் வநஸ்பதிரிதி, ததை2வ புருஷோ(அ)ம்ருஷா — அம்ருஷா ஸத்யமேதத் ; தஸ்ய லோமாநி — தஸ்ய புருஷஸ்ய லோமாநி இதரஸ்ய வநஸ்பதே꞉ பர்ணாநி ; த்வக3ஸ்யோத்பாடிகா ப3ஹி꞉ — த்வக் அஸ்ய புருஷஸ்ய இதரஸ்யோத்பாடிகா வநஸ்பதே꞉ ॥
त्वच एव सकाशात् अस्य पुरुषस्य रुधिरं प्रस्यन्दि, वनस्पतेस्त्वचः उत्पटः — त्वच एव उत्स्फुटति यस्मात् ; एवं सर्वं समानमेव वनस्पतेः पुरुषस्य च ; तस्मात् आतृण्णात् हिंसितात् प्रैति तत् रुधिरं निर्गच्छति, वृक्षादिव आहतात् छिन्नात् रसः ॥த்வச ஏவ ஸகாஶாத் அஸ்ய புருஷஸ்ய ருதி4ரம் ப்ரஸ்யந்தி3, வநஸ்பதேஸ்த்வச꞉ உத்பட꞉ — த்வச ஏவ உத்ஸ்பு2டதி யஸ்மாத் ; ஏவம் ஸர்வம் ஸமாநமேவ வநஸ்பதே꞉ புருஷஸ்ய ச ; தஸ்மாத் ஆத்ருண்ணாத் ஹிம்ஸிதாத் ப்ரைதி தத் ருதி4ரம் நிர்க3ச்ச2தி, வ்ருக்ஷாதி3வ ஆஹதாத் சி2ந்நாத் ரஸ꞉ ॥
एवं मांसान्यस्य पुरुषस्य, वनस्पतेः तानि शकराणि शकलानीत्यर्थः । किनाटम् , वृक्षस्य किनाटं नाम शकलेभ्योऽभ्यन्तरं वल्कलरूपं काष्ठसँलग्नम् , तत् स्नाव पुरुषस्य ; तत्स्थिरम् — तच्च किनाटं स्नाववत् दृढं हि तत् ; अस्थीनि पुरुषस्य, स्नाव्नोऽन्तरतः अस्थीनि भवन्ति ; तथा किनाटस्याभ्यन्तरतो दारूणि काष्ठानि ; मज्जा, मज्जैव वनस्पतेः पुरुषस्य च मज्जोपमा कृता, मज्जाया उपमा मज्जोपमा, नान्यो विशेषोऽस्तीत्यर्थः ; यथा वनस्पतेर्मज्जा तथा पुरुषस्य, यथा पुरुषस्य तथा वनस्पतेः ॥ஏவம் மாம்ஸாந்யஸ்ய புருஷஸ்ய, வநஸ்பதே꞉ தாநி ஶகராணி ஶகலாநீத்யர்த2꞉ । கிநாடம் , வ்ருக்ஷஸ்ய கிநாடம் நாம ஶகலேப்4யோ(அ)ப்4யந்தரம் வல்கலரூபம் காஷ்ட2ஸம்ˮலக்3நம் , தத் ஸ்நாவ புருஷஸ்ய ; தத்ஸ்தி2ரம் — தச்ச கிநாடம் ஸ்நாவவத் த்3ருட4ம் ஹி தத் ; அஸ்தீ2நி புருஷஸ்ய, ஸ்நாவ்நோ(அ)ந்தரத꞉ அஸ்தீ2நி ப4வந்தி ; ததா2 கிநாடஸ்யாப்4யந்தரதோ தா3ரூணி காஷ்டா2நி ; மஜ்ஜா, மஜ்ஜைவ வநஸ்பதே꞉ புருஷஸ்ய ச மஜ்ஜோபமா க்ருதா, மஜ்ஜாயா உபமா மஜ்ஜோபமா, நாந்யோ விஶேஷோ(அ)ஸ்தீத்யர்த2꞉ ; யதா2 வநஸ்பதேர்மஜ்ஜா ததா2 புருஷஸ்ய, யதா2 புருஷஸ்ய ததா2 வநஸ்பதே꞉ ॥
यत् यदि वृक्षो वृक्णः छिन्नः रोहति पुनः पुनः प्ररोहति प्रादुर्भवति मूलात् पुनर्नवतरः पूर्वस्मादभिनवतरः ; यदेतस्माद्विशेषणात्प्राक् वनस्पतेः पुरुषस्य च, सर्वं सामान्यमवगतम् ; अयं तु वनस्पतौ विशेषो दृश्यते — यत् छिन्नस्य प्ररोहणम् ; न तु पुरुषे मृत्युना वृक्णे पुनः प्ररोहणं दृश्यते ; भवितव्यं च कुतश्चित्प्ररोहणेन ; तस्मात् वः पृच्छामि — मर्त्यः मनुष्यः स्वित् मृत्युना वृक्णः कस्मात् मूलात् प्ररोहति, मृतस्य पुरुषस्य कुतः प्ररोहणमित्यर्थः ॥யத் யதி3 வ்ருக்ஷோ வ்ருக்ண꞉ சி2ந்ந꞉ ரோஹதி புந꞉ புந꞉ ப்ரரோஹதி ப்ராது3ர்ப4வதி மூலாத் புநர்நவதர꞉ பூர்வஸ்மாத3பி4நவதர꞉ ; யதே3தஸ்மாத்3விஶேஷணாத்ப்ராக் வநஸ்பதே꞉ புருஷஸ்ய ச, ஸர்வம் ஸாமாந்யமவக3தம் ; அயம் து வநஸ்பதௌ விஶேஷோ த்3ருஶ்யதே — யத் சி2ந்நஸ்ய ப்ரரோஹணம் ; ந து புருஷே ம்ருத்யுநா வ்ருக்ணே புந꞉ ப்ரரோஹணம் த்3ருஶ்யதே ; ப4விதவ்யம் ச குதஶ்சித்ப்ரரோஹணேந ; தஸ்மாத் வ꞉ ப்ருச்சா2மி — மர்த்ய꞉ மநுஷ்ய꞉ ஸ்வித் ம்ருத்யுநா வ்ருக்ண꞉ கஸ்மாத் மூலாத் ப்ரரோஹதி, ம்ருதஸ்ய புருஷஸ்ய குத꞉ ப்ரரோஹணமித்யர்த2꞉ ॥
यदि चेदेवं वदथ — रेतसः प्ररोहतीति, मा वोचत मैवं वक्तुमर्हथ ; कस्मात् ? यस्मात् जीवतः पुरुषात् तत् रेतः प्रजायते, न मृतात् । अपि च धानारुहः धाना बीजम् , बीजरुहोऽपि वृक्षो भवति, न केवलं काण्डरुह एव ; इव - शब्दोऽनर्थकः ; वै वृक्षः अञ्जसा साक्षात् प्रेत्य मृत्वा सम्भवः धानातोऽपि प्रेत्य सम्भवो भवेत् अञ्जसा पुनर्वनस्पतेः ॥யதி3 சேதே3வம் வத3த2 — ரேதஸ꞉ ப்ரரோஹதீதி, மா வோசத மைவம் வக்துமர்ஹத2 ; கஸ்மாத் ? யஸ்மாத் ஜீவத꞉ புருஷாத் தத் ரேத꞉ ப்ரஜாயதே, ந ம்ருதாத் । அபி ச தா4நாருஹ꞉ தா4நா பீ3ஜம் , பீ3ஜருஹோ(அ)பி வ்ருக்ஷோ ப4வதி, ந கேவலம் காண்ட3ருஹ ஏவ ; இவ - ஶப்3தோ3(அ)நர்த2க꞉ ; வை வ்ருக்ஷ꞉ அஞ்ஜஸா ஸாக்ஷாத் ப்ரேத்ய ம்ருத்வா ஸம்ப4வ꞉ தா4நாதோ(அ)பி ப்ரேத்ய ஸம்ப4வோ ப4வேத் அஞ்ஜஸா புநர்வநஸ்பதே꞉ ॥
यत् यदि सह मूलेन धानया वा आवृहेयुः उद्यच्छेयुः उत्पाटयेयुः वृक्षम् , न पुनराभवेत् पुनरागत्य न भवेत् । तस्माद्वः पृच्छामि — सर्वस्यैव जगतो मूलं मर्त्यः स्वित् मृत्युना वृक्णः कस्मात् मूलात् प्ररोहति ॥யத் யதி3 ஸஹ மூலேந தா4நயா வா ஆவ்ருஹேயு꞉ உத்3யச்சே2யு꞉ உத்பாடயேயு꞉ வ்ருக்ஷம் , ந புநராப4வேத் புநராக3த்ய ந ப4வேத் । தஸ்மாத்3வ꞉ ப்ருச்சா2மி — ஸர்வஸ்யைவ ஜக3தோ மூலம் மர்த்ய꞉ ஸ்வித் ம்ருத்யுநா வ்ருக்ண꞉ கஸ்மாத் மூலாத் ப்ரரோஹதி ॥
जात एवेति, मन्यध्वं यदि, किमत्र प्रष्टव्यमिति — जनिष्यमाणस्य हि सम्भवः प्रष्टव्यः, न जातस्य ; अयं तु जात एव अतोऽस्मिन्विषये प्रश्न एव नोपपद्यत इति चेत् — न ; किं तर्हि ? मृतः पुनरपि जायत एव अन्यथा अकृताभ्यागमकृतनाशप्रसङ्गात् ; अतो वः पृच्छामि — को न्वेनं मृतं पुनर्जनयेत् । तत् न विजज्ञुर्ब्राह्मणाः — यतो मृतः पुनः प्ररोहति जगतो मूलं न विज्ञातं ब्राह्मणैः ; अतो ब्रह्मिष्ठत्वात् हृता गावः ; याज्ञवल्क्येन जिता ब्राह्मणाः । समाप्ता आख्यायिका । यज्जगतो मूलम् , येन च शब्देन साक्षाद्व्यपदिश्यते ब्रह्म, यत् याज्ञवल्क्यो ब्राह्मणान्पृष्टवान् , तत् स्वेन रूपेण श्रुतिरस्मभ्यमाह — विज्ञानं विज्ञप्तिः विज्ञानम् , तच्च आनन्दम् , न विषयविज्ञानवद्दुःखानुविद्धम् , किं तर्हि प्रसन्नं शिवमतुलमनायासं नित्यतृप्तमेकरसमित्यर्थः । किं तत् ब्रह्म उभयविशेषणवद्रातिः रातेः षष्ठ्यर्थे प्रथमा, धनस्येत्यर्थः ; धनस्य दातुः कर्मकृतो यजमानस्य परायणं परा गतिः कर्मफलस्य प्रदातृ । किञ्च व्युत्थायैषणाभ्यः तस्मिन्नेव ब्रह्मणि तिष्ठति अकर्मकृत् , तत् ब्रह्म वेत्तीति तद्विच्च, तस्य — तिष्ठमानस्य च तद्विदः, ब्रह्मविद इत्यर्थः, परायणमिति ॥ஜாத ஏவேதி, மந்யத்4வம் யதி3, கிமத்ர ப்ரஷ்டவ்யமிதி — ஜநிஷ்யமாணஸ்ய ஹி ஸம்ப4வ꞉ ப்ரஷ்டவ்ய꞉, ந ஜாதஸ்ய ; அயம் து ஜாத ஏவ அதோ(அ)ஸ்மிந்விஷயே ப்ரஶ்ந ஏவ நோபபத்3யத இதி சேத் — ந ; கிம் தர்ஹி ? ம்ருத꞉ புநரபி ஜாயத ஏவ அந்யதா2 அக்ருதாப்4யாக3மக்ருதநாஶப்ரஸங்கா3த் ; அதோ வ꞉ ப்ருச்சா2மி — கோ ந்வேநம் ம்ருதம் புநர்ஜநயேத் । தத் ந விஜஜ்ஞுர்ப்3ராஹ்மணா꞉ — யதோ ம்ருத꞉ புந꞉ ப்ரரோஹதி ஜக3தோ மூலம் ந விஜ்ஞாதம் ப்3ராஹ்மணை꞉ ; அதோ ப்3ரஹ்மிஷ்ட2த்வாத் ஹ்ருதா கா3வ꞉ ; யாஜ்ஞவல்க்யேந ஜிதா ப்3ராஹ்மணா꞉ । ஸமாப்தா ஆக்2யாயிகா । யஜ்ஜக3தோ மூலம் , யேந ச ஶப்3தே3ந ஸாக்ஷாத்3வ்யபதி3ஶ்யதே ப்3ரஹ்ம, யத் யாஜ்ஞவல்க்யோ ப்3ராஹ்மணாந்ப்ருஷ்டவாந் , தத் ஸ்வேந ரூபேண ஶ்ருதிரஸ்மப்4யமாஹ — விஜ்ஞாநம் விஜ்ஞப்தி꞉ விஜ்ஞாநம் , தச்ச ஆநந்த3ம் , ந விஷயவிஜ்ஞாநவத்3து3꞉கா2நுவித்3த4ம் , கிம் தர்ஹி ப்ரஸந்நம் ஶிவமதுலமநாயாஸம் நித்யத்ருப்தமேகரஸமித்யர்த2꞉ । கிம் தத் ப்3ரஹ்ம உப4யவிஶேஷணவத்3ராதி꞉ ராதே꞉ ஷஷ்ட்2யர்தே2 ப்ரத2மா, த4நஸ்யேத்யர்த2꞉ ; த4நஸ்ய தா3து꞉ கர்மக்ருதோ யஜமாநஸ்ய பராயணம் பரா க3தி꞉ கர்மப2லஸ்ய ப்ரதா3த்ரு । கிஞ்ச வ்யுத்தா2யைஷணாப்4ய꞉ தஸ்மிந்நேவ ப்3ரஹ்மணி திஷ்ட2தி அகர்மக்ருத் , தத் ப்3ரஹ்ம வேத்தீதி தத்3விச்ச, தஸ்ய — திஷ்ட2மாநஸ்ய ச தத்3வித3꞉, ப்3ரஹ்மவித3 இத்யர்த2꞉, பராயணமிதி ॥
अत्रेदं विचार्यते — आनन्दशब्दो लोके सुखवाची प्रसिद्धः ; अत्र च ब्रह्मणो विशेषणत्वेन आनन्दशब्दः श्रूयते आनन्दं ब्रह्मेति ; श्रुत्यन्तरे च — ‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’ (तै. उ. ३ । ६ । ९) ‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्’ (तै. उ. २ । ९ । १) ‘यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ (तै. उ. २ । ७ । १) ‘यो वै भूमा तत्सुखम्’ (छा. उ. ७ । २३ । १) इति च ; ‘एष परम आनन्दः’ इत्येवमाद्याः ; संवेद्ये च सुखे आनन्दशब्दः प्रसिद्धः ; ब्रह्मानन्दश्च यदि संवेद्यः स्यात् , युक्ता एते ब्रह्मणि आनन्दशब्दाः । ननु च श्रुतिप्रामाण्यात् संवेद्यानन्दस्वरूपमेव ब्रह्म, किं तत्र विचार्यमिति — न, विरुद्धश्रुतिवाक्यदर्शनात् — सत्यम् , आनन्दशब्दो ब्रह्मणि श्रूयते ; विज्ञानप्रतिषेधश्च एकत्वे — ‘यत्र त्वस्य सर्वमात्मैवाभूत् , तत्केन कं पश्येत् , तत्केन किं विजानीयात्’ (बृ. उ. ४ । ५ । १५) ‘यत्र नान्यत्पश्यति नान्यच्छृणोति नान्यद्विजानाति स भूमा’ (छा. उ. ७ । २४ । १) ‘प्राज्ञेनात्मना सम्परिष्वक्तो न बाह्यं किञ्चन वेद’ (बृ. उ. ४ । ३ । २१) इत्यादि ; विरुद्धश्रुतिवाक्यदर्शनात् तेन कर्तव्यो विचारः । तस्मात् युक्तं वेदवाक्यार्थनिर्णयाय विचारयितुम् । मोक्षवादिविप्रतिपत्तेश्च — साङ्ख्या वैशेषिकाश्च मोक्षवादिनो नास्ति मोक्षे सुखं संवेद्यमित्येवं विप्रतिपन्नाः ; अन्ये निरतिशयं सुखं स्वसंवेद्यमिति ॥அத்ரேத3ம் விசார்யதே — ஆநந்த3ஶப்3தோ3 லோகே ஸுக2வாசீ ப்ரஸித்3த4꞉ ; அத்ர ச ப்3ரஹ்மணோ விஶேஷணத்வேந ஆநந்த3ஶப்3த3꞉ ஶ்ரூயதே ஆநந்த3ம் ப்3ரஹ்மேதி ; ஶ்ருத்யந்தரே ச — ‘ஆநந்தோ3 ப்3ரஹ்மேதி வ்யஜாநாத்’ (தை. உ. 3 । 6 । 9) ‘ஆநந்த3ம் ப்3ரஹ்மணோ வித்3வாந்’ (தை. உ. 2 । 9 । 1) ‘யதே3ஷ ஆகாஶ ஆநந்தோ3 ந ஸ்யாத்’ (தை. உ. 2 । 7 । 1) ‘யோ வை பூ4மா தத்ஸுக2ம்’ (சா2. உ. 7 । 23 । 1) இதி ச ; ‘ஏஷ பரம ஆநந்த3꞉’ இத்யேவமாத்3யா꞉ ; ஸம்வேத்3யே ச ஸுகே2 ஆநந்த3ஶப்3த3꞉ ப்ரஸித்3த4꞉ ; ப்3ரஹ்மாநந்த3ஶ்ச யதி3 ஸம்வேத்3ய꞉ ஸ்யாத் , யுக்தா ஏதே ப்3ரஹ்மணி ஆநந்த3ஶப்3தா3꞉ । நநு ச ஶ்ருதிப்ராமாண்யாத் ஸம்வேத்3யாநந்த3ஸ்வரூபமேவ ப்3ரஹ்ம, கிம் தத்ர விசார்யமிதி — ந, விருத்3த4ஶ்ருதிவாக்யத3ர்ஶநாத் — ஸத்யம் , ஆநந்த3ஶப்3தோ3 ப்3ரஹ்மணி ஶ்ரூயதே ; விஜ்ஞாநப்ரதிஷேத4ஶ்ச ஏகத்வே — ‘யத்ர த்வஸ்ய ஸர்வமாத்மைவாபூ4த் , தத்கேந கம் பஶ்யேத் , தத்கேந கிம் விஜாநீயாத்’ (ப்3ரு. உ. 4 । 5 । 15) ‘யத்ர நாந்யத்பஶ்யதி நாந்யச்ச்2ருணோதி நாந்யத்3விஜாநாதி ஸ பூ4மா’ (சா2. உ. 7 । 24 । 1) ‘ப்ராஜ்ஞேநாத்மநா ஸம்பரிஷ்வக்தோ ந பா3ஹ்யம் கிஞ்சந வேத3’ (ப்3ரு. உ. 4 । 3 । 21) இத்யாதி3 ; விருத்3த4ஶ்ருதிவாக்யத3ர்ஶநாத் தேந கர்தவ்யோ விசார꞉ । தஸ்மாத் யுக்தம் வேத3வாக்யார்த2நிர்ணயாய விசாரயிதும் । மோக்ஷவாதி3விப்ரதிபத்தேஶ்ச — ஸாங்க்2யா வைஶேஷிகாஶ்ச மோக்ஷவாதி3நோ நாஸ்தி மோக்ஷே ஸுக2ம் ஸம்வேத்3யமித்யேவம் விப்ரதிபந்நா꞉ ; அந்யே நிரதிஶயம் ஸுக2ம் ஸ்வஸம்வேத்3யமிதி ॥
किं तावद्युक्तम् ? आनन्दादिश्रवणात् ‘जक्षत्क्रीडन्रममाणः’ (छा. उ. ८ । १२ । ३) ‘स यदि पितृलोककामो भवति’ (छा. उ. ८ । २ । १) ‘यः सर्वज्ञः सर्ववित्’ (मु. उ. १ । १ । ९) ‘सर्वान्कामान्समश्नुते’ (तै. उ. २ । ५ । १) इत्यादिश्रुतिभ्यः मोक्षे सुखं संवेद्यमिति । ननु एकत्वे कारकविभागाभावात् विज्ञानानुपपत्तिः, क्रियायाश्चानेककारकसाध्यत्वात् विज्ञानस्य च क्रियात्वात् — नैष दोषः ; शब्दप्रामाण्यात् भवेत् विज्ञानमानन्दविषये ; ‘विज्ञानमानन्दम्’ इत्यादीनि आनन्दस्वरूपस्यासंवेद्यत्वेऽनुपपन्नानि वचनानीत्यवोचाम । ननु वचनेनापि अग्नेः शैत्यम् उदकस्य च औष्ण्यं न क्रियत एव, ज्ञापकत्वाद्वचनानाम् ; न च देशान्तरेऽग्निः शीत इति शक्यते ज्ञापयितुम् ; अगम्ये वा देशान्तरे उष्णमुदकमिति — न, प्रत्यगात्मन्यानन्दविज्ञानदर्शनात् ; न ‘विज्ञानमानन्दम्’ इत्येवमादीनां वचनानां शीतोऽग्निरित्यादिवाक्यवत् प्रत्यक्षादिविरुद्धार्थप्रतिपादकत्वम् । अनुभूयते तु अविरुद्धार्थता ; सुखी अहम् इति सुखात्मकमात्मानं स्वयमेव वेदयते ; तस्मात् सुतरां प्रत्यक्षाविरुद्धार्थता ; तस्मात् आनन्दं ब्रह्म विज्ञानात्मकं सत् स्वयमेव वेदयते । तथा आनन्दप्रतिपादिकाः श्रुतयः समञ्जसाः स्युः ‘जक्षत्क्रीडन्रममाणः’ इत्येवमाद्याः पूर्वोक्ताः ॥கிம் தாவத்3யுக்தம் ? ஆநந்தா3தி3ஶ்ரவணாத் ‘ஜக்ஷத்க்ரீட3ந்ரமமாண꞉’ (சா2. உ. 8 । 12 । 3) ‘ஸ யதி3 பித்ருலோககாமோ ப4வதி’ (சா2. உ. 8 । 2 । 1) ‘ய꞉ ஸர்வஜ்ஞ꞉ ஸர்வவித்’ (மு. உ. 1 । 1 । 9) ‘ஸர்வாந்காமாந்ஸமஶ்நுதே’ (தை. உ. 2 । 5 । 1) இத்யாதி3ஶ்ருதிப்4ய꞉ மோக்ஷே ஸுக2ம் ஸம்வேத்3யமிதி । நநு ஏகத்வே காரகவிபா4கா3பா4வாத் விஜ்ஞாநாநுபபத்தி꞉, க்ரியாயாஶ்சாநேககாரகஸாத்4யத்வாத் விஜ்ஞாநஸ்ய ச க்ரியாத்வாத் — நைஷ தோ3ஷ꞉ ; ஶப்3த3ப்ராமாண்யாத் ப4வேத் விஜ்ஞாநமாநந்த3விஷயே ; ‘விஜ்ஞாநமாநந்த3ம்’ இத்யாதீ3நி ஆநந்த3ஸ்வரூபஸ்யாஸம்வேத்3யத்வே(அ)நுபபந்நாநி வசநாநீத்யவோசாம । நநு வசநேநாபி அக்3நே꞉ ஶைத்யம் உத3கஸ்ய ச ஔஷ்ண்யம் ந க்ரியத ஏவ, ஜ்ஞாபகத்வாத்3வசநாநாம் ; ந ச தே3ஶாந்தரே(அ)க்3நி꞉ ஶீத இதி ஶக்யதே ஜ்ஞாபயிதும் ; அக3ம்யே வா தே3ஶாந்தரே உஷ்ணமுத3கமிதி — ந, ப்ரத்யகா3த்மந்யாநந்த3விஜ்ஞாநத3ர்ஶநாத் ; ந ‘விஜ்ஞாநமாநந்த3ம்’ இத்யேவமாதீ3நாம் வசநாநாம் ஶீதோ(அ)க்3நிரித்யாதி3வாக்யவத் ப்ரத்யக்ஷாதி3விருத்3தா4ர்த2ப்ரதிபாத3கத்வம் । அநுபூ4யதே து அவிருத்3தா4ர்த2தா ; ஸுகீ2 அஹம் இதி ஸுகா2த்மகமாத்மாநம் ஸ்வயமேவ வேத3யதே ; தஸ்மாத் ஸுதராம் ப்ரத்யக்ஷாவிருத்3தா4ர்த2தா ; தஸ்மாத் ஆநந்த3ம் ப்3ரஹ்ம விஜ்ஞாநாத்மகம் ஸத் ஸ்வயமேவ வேத3யதே । ததா2 ஆநந்த3ப்ரதிபாதி3கா꞉ ஶ்ருதய꞉ ஸமஞ்ஜஸா꞉ ஸ்யு꞉ ‘ஜக்ஷத்க்ரீட3ந்ரமமாண꞉’ இத்யேவமாத்3யா꞉ பூர்வோக்தா꞉ ॥
न, कार्यकरणाभावे अनुपपत्तेर्विज्ञानस्य — शरीरवियोगो हि मोक्ष आत्यन्तिकः ; शरीराभावे च करणानुपपत्तिः, आश्रयाभावात् ; ततश्च विज्ञानानुपपत्तिः अकार्यकरणत्वात् ; देहाद्यभावे च विज्ञानोत्पत्तौ सर्वेषां कार्यकरणोपादानानर्थक्यप्रसङ्गः । एकत्वविरोधाच्च — परं चेद्ब्रह्म आनन्दात्मकम् आत्मानं नित्यविज्ञानत्वात् नित्यमेव विजानीयात् , तन्न ; संसार्यपि संसारविनिर्मुक्तः स्वाभाव्यं प्रतिपद्येत ; जलाशय इवोदकाञ्जलिः क्षिप्तः न पृथक्त्वेन व्यवतिष्ठते आनन्दात्मकब्रह्मविज्ञानाय ; तदा मुक्त आनन्दात्मकमात्मानं वेदयत इत्येतदनर्थकं वाक्यम् । अथ ब्रह्मानन्दम् अन्यः सन् मुक्तो वेदयते, प्रत्यगात्मानं च, अहमस्म्यानन्दस्वरूप इति ; तदा एकत्वविरोधः ; तथा च सति सर्वश्रुतिविरोधः । तृतीया च कल्पना नोपपद्यते । किञ्चान्यत् , ब्रह्मणश्च निरन्तरात्मानन्दविज्ञाने विज्ञानाविज्ञानकल्पनानर्थक्यम् ; निरन्तरं चेत् आत्मानन्दविषयं ब्रह्मणो विज्ञानम् , तदेव तस्य स्वभाव इति आत्मानन्दं विजानातीति कल्पना अनुपपन्ना ; अतद्विज्ञानप्रसङ्गे हि कल्पनाया अर्थवत्त्वम् , यथा आत्मानं परं च वेत्तीति ; न हि इष्वाद्यासक्तमनसो नैरन्तर्येण इषुज्ञानाज्ञानकल्पनाया अर्थवत्त्वम् । अथ विच्छिन्नमात्मानन्दं विजानाति — विज्ञानस्य आत्मविज्ञानच्छिद्रे अन्यविषयत्वप्रसङ्गः ; आत्मनश्च विक्रियावत्त्वम् , ततश्चानित्यत्वप्रसङ्गः । तस्मात् ‘विज्ञानमानन्दम्’ इति स्वरूपान्वाख्यानपरैव श्रुतिः, नात्मानन्दसंवेद्यत्वार्था । ‘जक्षत्क्रीडन्’ (छा. उ. ८ । १२ । ३) इत्यादिश्रुतिविरोधोऽसंवेद्यत्व इति चेन्न, सर्वात्मैकत्वे यथाप्राप्तानुवादित्वात् — मुक्तस्य सर्वात्मभावे सति यत्र क्वचित् योगिषु देवेषु वा जक्षणादि प्राप्तम् ; तत् यथाप्राप्तमेवानूद्यते — तत् तस्यैव सर्वात्मभावादिति सर्वात्मभावमोक्षस्तुतये । यथाप्राप्तानुवादित्वे दुःखित्वमपीति चेत् — योग्यादिषु यथाप्राप्तजक्षणादिवत् स्थावरादिषु यथाप्राप्तदुःखित्वमपीति चेत् — न, नामरूपकृतकार्यकरणोपाधिसम्पर्कजनितभ्रान्त्यध्यारोपितत्वात् सुखित्वदुःखित्वादिविशेषस्येति परिहृतमेतत्सर्वम् । विरुद्धश्रुतीनां च विषयमवोचाम । तस्मात् ‘एषोऽस्य परम आनन्दः’ (बृ. उ. ४ । ३ । ३२) इतिवत् सर्वाण्यानन्दवाक्यानि द्रष्टव्यानि ॥ந, கார்யகரணாபா4வே அநுபபத்தேர்விஜ்ஞாநஸ்ய — ஶரீரவியோகோ3 ஹி மோக்ஷ ஆத்யந்திக꞉ ; ஶரீராபா4வே ச கரணாநுபபத்தி꞉, ஆஶ்ரயாபா4வாத் ; ததஶ்ச விஜ்ஞாநாநுபபத்தி꞉ அகார்யகரணத்வாத் ; தே3ஹாத்3யபா4வே ச விஜ்ஞாநோத்பத்தௌ ஸர்வேஷாம் கார்யகரணோபாதா3நாநர்த2க்யப்ரஸங்க3꞉ । ஏகத்வவிரோதா4ச்ச — பரம் சேத்3ப்3ரஹ்ம ஆநந்தா3த்மகம் ஆத்மாநம் நித்யவிஜ்ஞாநத்வாத் நித்யமேவ விஜாநீயாத் , தந்ந ; ஸம்ஸார்யபி ஸம்ஸாரவிநிர்முக்த꞉ ஸ்வாபா4வ்யம் ப்ரதிபத்3யேத ; ஜலாஶய இவோத3காஞ்ஜலி꞉ க்ஷிப்த꞉ ந ப்ருத2க்த்வேந வ்யவதிஷ்ட2தே ஆநந்தா3த்மகப்3ரஹ்மவிஜ்ஞாநாய ; ததா3 முக்த ஆநந்தா3த்மகமாத்மாநம் வேத3யத இத்யேதத3நர்த2கம் வாக்யம் । அத2 ப்3ரஹ்மாநந்த3ம் அந்ய꞉ ஸந் முக்தோ வேத3யதே, ப்ரத்யகா3த்மாநம் ச, அஹமஸ்ம்யாநந்த3ஸ்வரூப இதி ; ததா3 ஏகத்வவிரோத4꞉ ; ததா2 ச ஸதி ஸர்வஶ்ருதிவிரோத4꞉ । த்ருதீயா ச கல்பநா நோபபத்3யதே । கிஞ்சாந்யத் , ப்3ரஹ்மணஶ்ச நிரந்தராத்மாநந்த3விஜ்ஞாநே விஜ்ஞாநாவிஜ்ஞாநகல்பநாநர்த2க்யம் ; நிரந்தரம் சேத் ஆத்மாநந்த3விஷயம் ப்3ரஹ்மணோ விஜ்ஞாநம் , ததே3வ தஸ்ய ஸ்வபா4வ இதி ஆத்மாநந்த3ம் விஜாநாதீதி கல்பநா அநுபபந்நா ; அதத்3விஜ்ஞாநப்ரஸங்கே3 ஹி கல்பநாயா அர்த2வத்த்வம் , யதா2 ஆத்மாநம் பரம் ச வேத்தீதி ; ந ஹி இஷ்வாத்3யாஸக்தமநஸோ நைரந்தர்யேண இஷுஜ்ஞாநாஜ்ஞாநகல்பநாயா அர்த2வத்த்வம் । அத2 விச்சி2ந்நமாத்மாநந்த3ம் விஜாநாதி — விஜ்ஞாநஸ்ய ஆத்மவிஜ்ஞாநச்சி2த்3ரே அந்யவிஷயத்வப்ரஸங்க3꞉ ; ஆத்மநஶ்ச விக்ரியாவத்த்வம் , ததஶ்சாநித்யத்வப்ரஸங்க3꞉ । தஸ்மாத் ‘விஜ்ஞாநமாநந்த3ம்’ இதி ஸ்வரூபாந்வாக்2யாநபரைவ ஶ்ருதி꞉, நாத்மாநந்த3ஸம்வேத்3யத்வார்தா2 । ‘ஜக்ஷத்க்ரீட3ந்’ (சா2. உ. 8 । 12 । 3) இத்யாதி3ஶ்ருதிவிரோதோ4(அ)ஸம்வேத்3யத்வ இதி சேந்ந, ஸர்வாத்மைகத்வே யதா2ப்ராப்தாநுவாதி3த்வாத் — முக்தஸ்ய ஸர்வாத்மபா4வே ஸதி யத்ர க்வசித் யோகி3ஷு தே3வேஷு வா ஜக்ஷணாதி3 ப்ராப்தம் ; தத் யதா2ப்ராப்தமேவாநூத்3யதே — தத் தஸ்யைவ ஸர்வாத்மபா4வாதி3தி ஸர்வாத்மபா4வமோக்ஷஸ்துதயே । யதா2ப்ராப்தாநுவாதி3த்வே து3꞉கி2த்வமபீதி சேத் — யோக்3யாதி3ஷு யதா2ப்ராப்தஜக்ஷணாதி3வத் ஸ்தா2வராதி3ஷு யதா2ப்ராப்தது3꞉கி2த்வமபீதி சேத் — ந, நாமரூபக்ருதகார்யகரணோபாதி4ஸம்பர்கஜநிதப்4ராந்த்யத்4யாரோபிதத்வாத் ஸுகி2த்வது3꞉கி2த்வாதி3விஶேஷஸ்யேதி பரிஹ்ருதமேதத்ஸர்வம் । விருத்3த4ஶ்ருதீநாம் ச விஷயமவோசாம । தஸ்மாத் ‘ஏஷோ(அ)ஸ்ய பரம ஆநந்த3꞉’ (ப்3ரு. உ. 4 । 3 । 32) இதிவத் ஸர்வாண்யாநந்த3வாக்யாநி த்3ரஷ்டவ்யாநி ॥
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.
இப்பகுதிக்கு மொழிபெயர்ப்பு இன்னும் இல்லை.