बृहदारण्यकोपनिषद्भाष्यम् ४.३.७

मन्त्रः ७மந்த்ர꞉ 7 / ३४34

कतम आत्मेति योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु ह्य्द्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः स समानः सन्नुभौ लोकावनुसञ्चरति ध्यायतीव लेलायतीव स हि स्वप्नो भूत्वेमं लोकमतिक्रामति मृत्यो रूपाणि।। ७।।கதம ஆத்மேதி யோ(அ)யம் விஜ்ஞாநமய꞉ ப்ராணேஷு ஹ்ய்த்³யந்தர்ஜ்யோதி꞉ புருஷ꞉ ஸ ஸமாந꞉ ஸந்நுபௌ⁴ லோகாவநுஸஞ்சரதி த்⁴யாயதீவ லேலாயதீவ ஸ ஹி ஸ்வப்நோ பூ⁴த்வேமம் லோகமதிக்ராமதி ம்ருத்யோ ரூபாணி।। 7।।

தமிழ்மந்திரம்- ஆத்மா யார்? (யாக்ஞ) எது பிராணன்களின் புத்தி விருத்திகளினுள் இருக்கிறதோ அது விஞ்ஞானமய ஜ்யோதி ஸ்வரூப புருஷன் அதைப்போன்று இந்த லோகம் பரலோகம் ஆகிய இரண்டிலும் சஞ்சாரம் செய்கிறது. அது (அந்த புத்தி விருத்தியை அனுசரித்து) சிந்தனை செய்கிறது. மேலும் (ப்ராணவிருத்தியை அனுசரித்து) பிருவிர்த்தியாகின்றது. அது ஸ்வப்னமாகி இந்த லோகத்தை (தேஹ இந்திரிய சங்காதத்தை) அதிகிரமணம் செய்கிறது. மேலும் (சரீரம் அவ்வாறே இந்திரிய ரூப) மிருத்யுவின் ரூபத்தையும் அதிக்கிரமணம் செய்கிறது.

संस्कृतम्

தமிழ்

कतम इति, न्यायसूक्ष्मताया दुर्विज्ञेयत्वादुपपद्यते भ्रान्तिः। अथवा शरीरव्यतिरिक्ते सिद्धेऽपि करणानि सर्वाणि विज्ञानवन्तीव, विवेकत आत्मनोऽनुपलब्धत्वात्, अतोऽहं पृच्छामि- कतम आत्मेति, कतमोऽसौ देहेन्द्रियप्राणमनःसु यस्त्वयोक्त आत्मा, येन ज्योतिषास्त इत्युक्तम्।கதம இதி, ந்யாயஸூக்ஷ்மதாயா து³ர்விஜ்ஞேயத்வாது³பபத்³யதே ப்⁴ராந்தி꞉। அத²வா ஶரீரவ்யதிரிக்தே ஸித்³தே⁴(அ)பி கரணாநி ஸர்வாணி விஜ்ஞாநவந்தீவ, விவேகத ஆத்மநோ(அ)நுபலப்³த⁴த்வாத், அதோ(அ)ஹம் ப்ருச்சா²மி- கதம ஆத்மேதி, கதமோ(அ)ஸௌ தே³ஹேந்த்³ரியப்ராணமந꞉ஸு யஸ்த்வயோக்த ஆத்மா, யேந ஜ்யோதிஷாஸ்த இத்யுக்தம்।

अथवा योऽयमात्मा त्वयाभिप्रेतो विज्ञानमयः, सर्व इमे प्राणा विज्ञानमया इव, एषु प्राणेषु कतमः? यथा समुदितेषु ब्राह्मणेषु, सर्व इमे तेजस्विनः कतम एषु षडङ्गविदिति।அத²வா யோ(அ)யமாத்மா த்வயாபி⁴ப்ரேதோ விஜ்ஞாநமய꞉, ஸர்வ இமே ப்ராணா விஜ்ஞாநமயா இவ, ஏஷு ப்ராணேஷு கதம꞉? யதா² ஸமுதி³தேஷு ப்³ராஹ்மணேஷு, ஸர்வ இமே தேஜஸ்விந꞉ கதம ஏஷு ஷட³ங்க³விதி³தி।

पूर्वस्मिन् व्याख्याने कतम आत्मेत्येतावदेव प्रश्नवाक्यम्, योऽयं विज्ञानमय इति प्रतिवचनम्, द्वितीये तु व्याख्याने प्राणेष्वित्येवमन्तं प्रश्नवाक्यम् अथवा सर्वमेव प्रश्नवाक्यम्- विज्ञानमयो ह्य्द्यन्तर्ज्योतिः पुरुषः कतम इत्येतदन्तम्। योऽयं विज्ञानमय इत्येतस्य शब्दस्य निर्धारितार्थविशेषविषयत्वम्, कतम आत्मेतीतिशब्दस्य प्रश्नवाक्यपरिसमाप्त्यर्थत्वम्- व्यवहित-सम्बन्धमन्तरेण युक्तमिति कृत्वा, कतम आत्मेतीत्येवमन्तमेव प्रश्नवाक्यम्, योऽयमित्यादि परं सर्वमेव प्रतिवचनमिति निश्चीयते।பூர்வஸ்மிந் வ்யாக்²யாநே கதம ஆத்மேத்யேதாவதே³வ ப்ரஶ்நவாக்யம், யோ(அ)யம் விஜ்ஞாநமய இதி ப்ரதிவசநம், த்³விதீயே து வ்யாக்²யாநே ப்ராணேஷ்வித்யேவமந்தம் ப்ரஶ்நவாக்யம் அத²வா ஸர்வமேவ ப்ரஶ்நவாக்யம்- விஜ்ஞாநமயோ ஹ்ய்த்³யந்தர்ஜ்யோதி꞉ புருஷ꞉ கதம இத்யேதத³ந்தம்। யோ(அ)யம் விஜ்ஞாநமய இத்யேதஸ்ய ஶப்³த³ஸ்ய நிர்தா⁴ரிதார்த²விஶேஷவிஷயத்வம், கதம ஆத்மேதீதிஶப்³த³ஸ்ய ப்ரஶ்நவாக்யபரிஸமாப்த்யர்த²த்வம்- வ்யவஹித-ஸம்ப³ந்த⁴மந்தரேண யுக்தமிதி க்ருத்வா, கதம ஆத்மேதீத்யேவமந்தமேவ ப்ரஶ்நவாக்யம், யோ(அ)யமித்யாதி³ பரம் ஸர்வமேவ ப்ரதிவசநமிதி நிஶ்சீயதே।

योऽमित्यात्मनः प्रत्यक्षत्वान्निर्देशः विज्ञानमयो विज्ञानप्रायो बुद्धिविज्ञानोपाधिसम्पर्काविवेकाद् विज्ञानस्य इत्युच्यते- बुद्धिविज्ञानसम्पृक्त एव हि यस्मादुपलभ्यते, राहुरिव चन्द्रादित्यसम्पृक्तः, बुद्धिर्हि सर्वार्थकरणम्, तपसीव प्रदीपः पुरोऽवस्थितः,“मनसा ह्येव पश्यति मनसा श्रुणोति” इति ह्युक्तम्, बुद्धिविज्ञानालोकविशिष्टमेव हि सर्वं विषयजातमुपलभ्यते, पुरोऽवस्थितप्रदीपालोकविशिष्टमिव तमसि, द्वारमात्राणि त्वन्यानि करणानि बुद्धेः, तस्मात्तेनैव विशेष्यते- विज्ञानमय इति।யோ(அ)மித்யாத்மந꞉ ப்ரத்யக்ஷத்வாந்நிர்தே³ஶ꞉ விஜ்ஞாநமயோ விஜ்ஞாநப்ராயோ பு³த்³தி⁴விஜ்ஞாநோபாதி⁴ஸம்பர்காவிவேகாத்³ விஜ்ஞாநஸ்ய இத்யுச்யதே- பு³த்³தி⁴விஜ்ஞாநஸம்ப்ருக்த ஏவ ஹி யஸ்மாது³பலப்⁴யதே, ராஹுரிவ சந்த்³ராதி³த்யஸம்ப்ருக்த꞉, பு³த்³தி⁴ர்ஹி ஸர்வார்த²கரணம், தபஸீவ ப்ரதீ³ப꞉ புரோ(அ)வஸ்தி²த꞉,“மநஸா ஹ்யேவ பஶ்யதி மநஸா ஶ்ருணோதி” இதி ஹ்யுக்தம், பு³த்³தி⁴விஜ்ஞாநாலோகவிஶிஷ்டமேவ ஹி ஸர்வம் விஷயஜாதமுபலப்⁴யதே, புரோ(அ)வஸ்தி²தப்ரதீ³பாலோகவிஶிஷ்டமிவ தமஸி, த்³வாரமாத்ராணி த்வந்யாநி கரணாநி பு³த்³தே⁴꞉, தஸ்மாத்தேநைவ விஶேஷ்யதே- விஜ்ஞாநமய இதி।

येषां परमात्मविज्ञप्तिविकार इति व्याख्यानम्, तेषां“विज्ञानमयः”“मनोमयः” इत्यादौ विज्ञानमयशब्दस्य अन्यार्थदेर्शनादश्रौतार्थतावसीयते, संदिग्धश्च पदार्थोऽन्यत्र निश्चितप्रयोगदर्शनान्निर्धारयितुं शक्यः, वाक्यशेषात् निश्चित-न्यायबलाद् वा, सधीरिति चोत्तरत्र पाद्भात्,“ह्य्द्यन्तः” इति वचनाद् युक्तं विज्ञानप्रायत्वमेव।யேஷாம் பரமாத்மவிஜ்ஞப்திவிகார இதி வ்யாக்²யாநம், தேஷாம்“விஜ்ஞாநமய꞉”“மநோமய꞉” இத்யாதௌ³ விஜ்ஞாநமயஶப்³த³ஸ்ய அந்யார்த²தே³ர்ஶநாத³ஶ்ரௌதார்த²தாவஸீயதே, ஸம்தி³க்³த⁴ஶ்ச பதா³ர்தோ²(அ)ந்யத்ர நிஶ்சிதப்ரயோக³த³ர்ஶநாந்நிர்தா⁴ரயிதும் ஶக்ய꞉, வாக்யஶேஷாத் நிஶ்சித-ந்யாயப³லாத்³ வா, ஸதீ⁴ரிதி சோத்தரத்ர பாத்³பா⁴த்,“ஹ்ய்த்³யந்த꞉” இதி வசநாத்³ யுக்தம் விஜ்ஞாநப்ராயத்வமேவ।

प्राणेष्विति व्यतिरेकप्रदर्शनार्थासप्तमी- यथा वृक्षेषु पाषाण इति सामीप्यलक्षणा। प्राणेषु हि व्यतिरेकाव्यतिरेकता संदिह्यत आत्मनः, प्राणेषु प्राणेभ्यो व्यतिरिक्त इत्यर्थः, यो हि येषु भवति, स तद्व्यतिरिक्तो भवत्येव- यथा पाषाणेषु वृक्षः।ப்ராணேஷ்விதி வ்யதிரேகப்ரத³ர்ஶநார்தா²ஸப்தமீ- யதா² வ்ருக்ஷேஷு பாஷாண இதி ஸாமீப்யலக்ஷணா। ப்ராணேஷு ஹி வ்யதிரேகாவ்யதிரேகதா ஸம்தி³ஹ்யத ஆத்மந꞉, ப்ராணேஷு ப்ராணேப்⁴யோ வ்யதிரிக்த இத்யர்த²꞉, யோ ஹி யேஷு ப⁴வதி, ஸ தத்³வ்யதிரிக்தோ ப⁴வத்யேவ- யதா² பாஷாணேஷு வ்ருக்ஷ꞉।

ह्य्दि तत्रैतत् स्यात्, प्राणेषु प्राणजातीयैव बुद्धिः स्यादित्यत आह- ह्य्द्यन्तरिति। ह्य्च्छब्देन पुण्डरीकाकारो मांसपिण्डम्, तात्स्थ्याद् बुद्धिर्ह्य्त्, तस्यां ह्य्दि बुद्धौ, अन्तरिति बुद्धिवृत्तिव्यतिरेकप्रदर्शनार्थम्, ज्योतिरवभासात्मकत्वादात्मोच्यते, तेन ह्यवभासकेन आत्मना ज्योतिषा आस्ते पल्ययते कर्म कुरुते, चेतनावानिव ह्ययं कार्यकरणपिण्डः- यथा आदित्यप्रकाशस्थो घटः।ஹ்ய்தி³ தத்ரைதத் ஸ்யாத், ப்ராணேஷு ப்ராணஜாதீயைவ பு³த்³தி⁴꞉ ஸ்யாதி³த்யத ஆஹ- ஹ்ய்த்³யந்தரிதி। ஹ்ய்ச்ச²ப்³தே³ந புண்ட³ரீகாகாரோ மாம்ஸபிண்ட³ம், தாத்ஸ்த்²யாத்³ பு³த்³தி⁴ர்ஹ்ய்த், தஸ்யாம் ஹ்ய்தி³ பு³த்³தௌ⁴, அந்தரிதி பு³த்³தி⁴வ்ருத்திவ்யதிரேகப்ரத³ர்ஶநார்த²ம், ஜ்யோதிரவபா⁴ஸாத்மகத்வாதா³த்மோச்யதே, தேந ஹ்யவபா⁴ஸகேந ஆத்மநா ஜ்யோதிஷா ஆஸ்தே பல்யயதே கர்ம குருதே, சேதநாவாநிவ ஹ்யயம் கார்யகரணபிண்ட³꞉- யதா² ஆதி³த்யப்ரகாஶஸ்தோ² க⁴ட꞉।

यथा वा मरकतादिर्मणिः क्षीरादिद्रव्ये प्रक्षिप्तः परीक्षणाय, आत्मच्छयामेव तत् क्षीरादिद्रव्यं करोति, तादृगेतदात्मज्योतिर्बुद्धेरपि ह्य्दयात् सूक्ष्मत्वाद् ह्य्द्यन्तःस्थमपि ह्य्दयादिकं कार्यकरणसातं चैकीकृत्य आत्मज्योतिश्छायं करोति, पारम्पर्येण सूक्ष्मस्थूलतारतम्यात् सर्वान्तरतमत्वात्।யதா² வா மரகதாதி³ர்மணி꞉ க்ஷீராதி³த்³ரவ்யே ப்ரக்ஷிப்த꞉ பரீக்ஷணாய, ஆத்மச்ச²யாமேவ தத் க்ஷீராதி³த்³ரவ்யம் கரோதி, தாத்³ருகே³ததா³த்மஜ்யோதிர்பு³த்³தே⁴ரபி ஹ்ய்த³யாத் ஸூக்ஷ்மத்வாத்³ ஹ்ய்த்³யந்த꞉ஸ்த²மபி ஹ்ய்த³யாதி³கம் கார்யகரணஸாதம் சைகீக்ருத்ய ஆத்மஜ்யோதிஶ்சா²யம் கரோதி, பாரம்பர்யேண ஸூக்ஷ்மஸ்தூ²லதாரதம்யாத் ஸர்வாந்தரதமத்வாத்।

बुद्धिस्तावत् स्वच्छत्वादानन्तर्या च्चात्मचैतन्य-ज्योतिः प्रतिच्छाया भवति, तेन हि विवेकिनामपि तत्र आत्माभिमानबुद्धिः प्रथमा, ततोऽप्यानन्तर्यान्मनसि चैतन्याव-भासता, बुद्धिसम्पर्कात्, तत इन्द्रियेषु, मनः संयोगात्, ततोऽनन्तरं शरीरे, इन्द्रियसम्पर्कात्। एवं पारम्पर्येण कृत्स्नं कार्यकरण-सातमात्मा चैतन्यस्वरूपज्योतिषावभासयति। तेन हि सर्वस्य लोकस्य कार्यकरणसाते तद्धृत्तिषु चानियतात्माभि-मानबुद्धिर्यथाविवेकं जायते।பு³த்³தி⁴ஸ்தாவத் ஸ்வச்ச²த்வாதா³நந்தர்யா ச்சாத்மசைதந்ய-ஜ்யோதி꞉ ப்ரதிச்சா²யா ப⁴வதி, தேந ஹி விவேகிநாமபி தத்ர ஆத்மாபி⁴மாநபு³த்³தி⁴꞉ ப்ரத²மா, ததோ(அ)ப்யாநந்தர்யாந்மநஸி சைதந்யாவ-பா⁴ஸதா, பு³த்³தி⁴ஸம்பர்காத், தத இந்த்³ரியேஷு, மந꞉ ஸம்யோகா³த், ததோ(அ)நந்தரம் ஶரீரே, இந்த்³ரியஸம்பர்காத்। ஏவம் பாரம்பர்யேண க்ருத்ஸ்நம் கார்யகரண-ஸாதமாத்மா சைதந்யஸ்வரூபஜ்யோதிஷாவபா⁴ஸயதி। தேந ஹி ஸர்வஸ்ய லோகஸ்ய கார்யகரணஸாதே தத்³த்⁴ருத்திஷு சாநியதாத்மாபி⁴-மாநபு³த்³தி⁴ர்யதா²விவேகம் ஜாயதே।

तथा च भगवतोक्तं गीतासु“यथा प्रकाशयत्येकः कृत्सनं लोकमिमं रविः। क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत।।” (१३।३३)“यदादित्यगतं तेजः” (१५।१२) इत्यादि च।“नित्योऽनित्यानां चेतनश्चेतनानाम्” (२।२।१४) इति च काद्भके।“तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति” (क०उ० २।२।१६) इति च।“येन सूर्यस्तपति तेजसेद्धः” इति च मन्त्रवर्णः। तेनायं ह्य्द्यन्तर्ज्योतिः।ததா² ச ப⁴க³வதோக்தம் கீ³தாஸு“யதா² ப்ரகாஶயத்யேக꞉ க்ருத்ஸநம் லோகமிமம் ரவி꞉। க்ஷேத்ரம் க்ஷேத்ரீ ததா² க்ருத்ஸ்நம் ப்ரகாஶயதி பா⁴ரத।।” (13।33)“யதா³தி³த்யக³தம் தேஜ꞉” (15।12) இத்யாதி³ ச।“நித்யோ(அ)நித்யாநாம் சேதநஶ்சேதநாநாம்” (2।2।14) இதி ச காத்³ப⁴கே।“தமேவ பா⁴ந்தமநுபா⁴தி ஸர்வம் தஸ்ய பா⁴ஸா ஸர்வமித³ம் விபா⁴தி” (க0உ0 2।2।16) இதி ச।“யேந ஸூர்யஸ்தபதி தேஜஸேத்³த⁴꞉” இதி ச மந்த்ரவர்ண꞉। தேநாயம் ஹ்ய்த்³யந்தர்ஜ்யோதி꞉।

पुरुषः - आकाशवत् सर्वगतत्वात् पूर्ण इति पुरुषः, निरतिशयं चास्य स्वयंज्योतिष्ट्वम्, सर्वावभासकत्वात् स्वयमन्यानवभास्यत्वाच्च। स एष पुरुषः स्वयमेव ज्योतिः स्वभावः, यं त्वं पृच्छसि- कतम आत्मेति।புருஷ꞉ - ஆகாஶவத் ஸர்வக³தத்வாத் பூர்ண இதி புருஷ꞉, நிரதிஶயம் சாஸ்ய ஸ்வயம்ஜ்யோதிஷ்ட்வம், ஸர்வாவபா⁴ஸகத்வாத் ஸ்வயமந்யாநவபா⁴ஸ்யத்வாச்ச। ஸ ஏஷ புருஷ꞉ ஸ்வயமேவ ஜ்யோதி꞉ ஸ்வபா⁴வ꞉, யம் த்வம் ப்ருச்ச²ஸி- கதம ஆத்மேதி।

बाह्यानां ज्योतिषां सर्वकरणानुग्राहकाणां प्रत्यस्तमयेऽन्तःकरणद्वारेण ह्य्द्यन्तर्ज्योतिः पुरुष आत्मानुग्राहकः करणानामित्युक्तम्। यदापि बाह्यकरणानुग्राहकाणामादि-त्यादिज्योतिषां भावः, तदाप्यादित्यादिज्योतिषां परार्थत्वात् कार्यकरणसातस्याचैतन्ये स्वार्थानुपपत्तेः स्वार्थज्योतिष आत्मनोऽनुग्रहाभावेऽयं कार्यकरणसातो न व्यवहाराय कल्पते, आत्मज्योतिरनुग्रहेणैव हि सर्वदा सर्वः संव्यवहारः“यदेतद्ह्य्दयं मनश्चैतत् संज्ञानम्” (ऐ०उ०३।२) इत्यादि श्रुत्यन्तरात्, साभिमानो हि सर्वप्राणिसंव्यवहारः, अभिमानहेतुं च मरकतमणिदृष्टान्तेनावोचाम।பா³ஹ்யாநாம் ஜ்யோதிஷாம் ஸர்வகரணாநுக்³ராஹகாணாம் ப்ரத்யஸ்தமயே(அ)ந்த꞉கரணத்³வாரேண ஹ்ய்த்³யந்தர்ஜ்யோதி꞉ புருஷ ஆத்மாநுக்³ராஹக꞉ கரணாநாமித்யுக்தம்। யதா³பி பா³ஹ்யகரணாநுக்³ராஹகாணாமாதி³-த்யாதி³ஜ்யோதிஷாம் பா⁴வ꞉, ததா³ப்யாதி³த்யாதி³ஜ்யோதிஷாம் பரார்த²த்வாத் கார்யகரணஸாதஸ்யாசைதந்யே ஸ்வார்தா²நுபபத்தே꞉ ஸ்வார்த²ஜ்யோதிஷ ஆத்மநோ(அ)நுக்³ரஹாபா⁴வே(அ)யம் கார்யகரணஸாதோ ந வ்யவஹாராய கல்பதே, ஆத்மஜ்யோதிரநுக்³ரஹேணைவ ஹி ஸர்வதா³ ஸர்வ꞉ ஸம்வ்யவஹார꞉“யதே³தத்³ஹ்ய்த³யம் மநஶ்சைதத் ஸம்ஜ்ஞாநம்” (ஐ0உ03।2) இத்யாதி³ ஶ்ருத்யந்தராத், ஸாபி⁴மாநோ ஹி ஸர்வப்ராணிஸம்வ்யவஹார꞉, அபி⁴மாநஹேதும் ச மரகதமணித்³ருஷ்டாந்தேநாவோசாம।

यद्यप्येवमेतत्, तथापि जाग्रद्विषये सर्वकरणा-गोचरत्वादात्मज्योतिषो बुादिबाह्याभ्यन्तरकार्यकरणव्यवहार- सन्निपातव्याकुलत्वान्न शक्यते तोतिरात्माख्यं मुञ्जेषीका-वन्निष्कृष्य दर्शयितुमित्यतः स्वप्ने दिदर्शयिषुः प्रक्रमते-யத்³யப்யேவமேதத், ததா²பி ஜாக்³ரத்³விஷயே ஸர்வகரணா-கோ³சரத்வாதா³த்மஜ்யோதிஷோ பு³ாதி³பா³ஹ்யாப்⁴யந்தரகார்யகரணவ்யவஹார- ஸந்நிபாதவ்யாகுலத்வாந்ந ஶக்யதே தோதிராத்மாக்²யம் முஞ்ஜேஷீகா-வந்நிஷ்க்ருஷ்ய த³ர்ஶயிதுமித்யத꞉ ஸ்வப்நே தி³த³ர்ஶயிஷு꞉ ப்ரக்ரமதே-

स समानः सन्नुभौ लोकावनुसञ्चरति। यः पुरुषः स्वयमेव ज्योतिरात्मा, स समानः सदृशः सन्- केन? प्रकृतत्वात् सन्निहितत्वाच्च ह्य्दयेन,“ह्य्दि”इति च ह्य्च्छब्दवाच्या बुद्धिः प्रकृता सन्निहिता च, तस्मात्तयैव सामान्यम्।ஸ ஸமாந꞉ ஸந்நுபௌ⁴ லோகாவநுஸஞ்சரதி। ய꞉ புருஷ꞉ ஸ்வயமேவ ஜ்யோதிராத்மா, ஸ ஸமாந꞉ ஸத்³ருஶ꞉ ஸந்- கேந? ப்ரக்ருதத்வாத் ஸந்நிஹிதத்வாச்ச ஹ்ய்த³யேந,“ஹ்ய்தி³”இதி ச ஹ்ய்ச்ச²ப்³த³வாச்யா பு³த்³தி⁴꞉ ப்ரக்ருதா ஸந்நிஹிதா ச, தஸ்மாத்தயைவ ஸாமாந்யம்।

किं पुनः सामान्यम्? अश्वमहिषवद् विवेकतो-ऽनुपलब्धिः, अवभास्या बुद्धिः, अवभासकं तदात्मज्योतिः, आलोकवत्, अवभास्यवभासकयोर्विवेकतोऽनुपलब्धिः प्रसिद्धा, विशुद्धत्वाालोकोऽवभास्येन सदृशो भवति, यथा रक्तमवभासयन् रक्तसदृशो रक्ताकारो भवति, यथा हरितं नीलं लोहितं च अवभासयन्नालोकः तत्समानो भवति, तथा बुद्धिमव-भासयन् बुद्धिद्धारेण कृत्स्नं क्षेत्रमवभासयति- इत्युक्तं मरकतमणिनिदर्शनेन। तेन सर्वेण समानो बुद्धिसामान्यद्वारेण।கிம் புந꞉ ஸாமாந்யம்? அஶ்வமஹிஷவத்³ விவேகதோ-(அ)நுபலப்³தி⁴꞉, அவபா⁴ஸ்யா பு³த்³தி⁴꞉, அவபா⁴ஸகம் ததா³த்மஜ்யோதி꞉, ஆலோகவத், அவபா⁴ஸ்யவபா⁴ஸகயோர்விவேகதோ(அ)நுபலப்³தி⁴꞉ ப்ரஸித்³தா⁴, விஶுத்³த⁴த்வாாலோகோ(அ)வபா⁴ஸ்யேந ஸத்³ருஶோ ப⁴வதி, யதா² ரக்தமவபா⁴ஸயந் ரக்தஸத்³ருஶோ ரக்தாகாரோ ப⁴வதி, யதா² ஹரிதம் நீலம் லோஹிதம் ச அவபா⁴ஸயந்நாலோக꞉ தத்ஸமாநோ ப⁴வதி, ததா² பு³த்³தி⁴மவ-பா⁴ஸயந் பு³த்³தி⁴த்³தா⁴ரேண க்ருத்ஸ்நம் க்ஷேத்ரமவபா⁴ஸயதி- இத்யுக்தம் மரகதமணிநித³ர்ஶநேந। தேந ஸர்வேண ஸமாநோ பு³த்³தி⁴ஸாமாந்யத்³வாரேண।

“सर्वमयः” इति चात एव वक्ष्यति, तेनासौ कुतश्चित् प्रविभज्य मुञ्जेषीकावत् स्वेन ज्योतीरूपेण दर्शयितुं न शक्यत इति, सर्वव्यापारं तत्राध्यारोप्य नामरूपगतम्, ज्योतिधर्म च नामरूपयोः, नामरूपे चात्मज्योतिषि, सर्वो लोको मोमुह्यते- अयमात्मा नायमात्मा, एवं धर्मा नैवंधर्मा, कर्ताऽकर्ता, शुद्धाऽशुद्धो बद्धो मुक्तः, स्थितो गत आगतः अस्ति नास्तीत्यादिविकल्पैः।“ஸர்வமய꞉” இதி சாத ஏவ வக்ஷ்யதி, தேநாஸௌ குதஶ்சித் ப்ரவிப⁴ஜ்ய முஞ்ஜேஷீகாவத் ஸ்வேந ஜ்யோதீரூபேண த³ர்ஶயிதும் ந ஶக்யத இதி, ஸர்வவ்யாபாரம் தத்ராத்⁴யாரோப்ய நாமரூபக³தம், ஜ்யோதித⁴ர்ம ச நாமரூபயோ꞉, நாமரூபே சாத்மஜ்யோதிஷி, ஸர்வோ லோகோ மோமுஹ்யதே- அயமாத்மா நாயமாத்மா, ஏவம் த⁴ர்மா நைவம்த⁴ர்மா, கர்தா(அ)கர்தா, ஶுத்³தா⁴(அ)ஶுத்³தோ⁴ ப³த்³தோ⁴ முக்த꞉, ஸ்தி²தோ க³த ஆக³த꞉ அஸ்தி நாஸ்தீத்யாதி³விகல்பை꞉।

अतः समानः सन्नुभौ लोकौ प्रतिपन्नपतिपत्तव्यौ इहलोकपरलोकावुपात्तदेहेन्द्रियादिसातत्यागान्योपादान-सन्तानप्रबन्धशतसन्निपातैरनुक्रमेण सञ्चरति। धीसादृश्यमे-वोभयलोकसञ्चरणहेतुर्न स्वत इति।அத꞉ ஸமாந꞉ ஸந்நுபௌ⁴ லோகௌ ப்ரதிபந்நபதிபத்தவ்யௌ இஹலோகபரலோகாவுபாத்ததே³ஹேந்த்³ரியாதி³ஸாதத்யாகா³ந்யோபாதா³ந-ஸந்தாநப்ரப³ந்த⁴ஶதஸந்நிபாதைரநுக்ரமேண ஸஞ்சரதி। தீ⁴ஸாத்³ருஶ்யமே-வோப⁴யலோகஸஞ்சரணஹேதுர்ந ஸ்வத இதி।

तत्र नामरूपोपाधिसादृश्यं भ्रान्तिनिमित्तं यत्तदेव हेतुर्न स्वतः, इत्येतदुच्यते- यस्मात् स समानः सन्नुभौ लोकावनुक्रमेण सञ्चरति तदेतत् प्रत्यक्षमित्येतद्दर्शयति- यतो ध्यायतीव ध्यानव्यापारं करोतीव, चिन्तयतीव, ध्यानव्यापारवतीं बुद्धिं स तटस्थेन चित्स्वभावज्योतीरूपेणावभासयन् तत्सदृश-स्तत्समानः सन् ध्यायतीव, आलोकवदेव- अतो भवति चिन्तयतीति भ्रान्तिर्लोकस्य, न तु परमार्थतो ध्यायति।தத்ர நாமரூபோபாதி⁴ஸாத்³ருஶ்யம் ப்⁴ராந்திநிமித்தம் யத்ததே³வ ஹேதுர்ந ஸ்வத꞉, இத்யேதது³ச்யதே- யஸ்மாத் ஸ ஸமாந꞉ ஸந்நுபௌ⁴ லோகாவநுக்ரமேண ஸஞ்சரதி ததே³தத் ப்ரத்யக்ஷமித்யேதத்³த³ர்ஶயதி- யதோ த்⁴யாயதீவ த்⁴யாநவ்யாபாரம் கரோதீவ, சிந்தயதீவ, த்⁴யாநவ்யாபாரவதீம் பு³த்³தி⁴ம் ஸ தடஸ்தே²ந சித்ஸ்வபா⁴வஜ்யோதீரூபேணாவபா⁴ஸயந் தத்ஸத்³ருஶ-ஸ்தத்ஸமாந꞉ ஸந் த்⁴யாயதீவ, ஆலோகவதே³வ- அதோ ப⁴வதி சிந்தயதீதி ப்⁴ராந்திர்லோகஸ்ய, ந து பரமார்த²தோ த்⁴யாயதி।

तथा लेलायतीव अत्यर्थं चलतीव, तेष्वेव करणेषु बुादिषु वायुषु च चलत्सु तदवभासकत्वात् तत्सदृशं तदिति- लेलायतीव, न तु परमार्थतश्चलनधर्मकं तदात्मज्योतिः।ததா² லேலாயதீவ அத்யர்த²ம் சலதீவ, தேஷ்வேவ கரணேஷு பு³ாதி³ஷு வாயுஷு ச சலத்ஸு தத³வபா⁴ஸகத்வாத் தத்ஸத்³ருஶம் ததி³தி- லேலாயதீவ, ந து பரமார்த²தஶ்சலநத⁴ர்மகம் ததா³த்மஜ்யோதி꞉।

कथं पुनरेतदवगम्यते, तत्समानत्वभ्रान्तिरेवो-भयलोकसञ्चरणादिहेतुर्न स्वतः- इत्यस्यार्थस्य प्रदर्शनाय हेतुरुपदिश्यते- स आत्मा हि यस्मात् स्वप्नो भूत्वा, स यथा धिया समानः, सा धीर्यद् यद् भवति तत्तदसावपि भवतीव, तस्माद् यदासौ स्वप्नो भवति स्वापवृत्तिं प्रतिपद्यते धीः, तदा सोऽपि स्वप्नवृत्तिं प्रतिपद्यते, यदा धीर्जिजागरिषति, तदा असावपि।கத²ம் புநரேதத³வக³ம்யதே, தத்ஸமாநத்வப்⁴ராந்திரேவோ-ப⁴யலோகஸஞ்சரணாதி³ஹேதுர்ந ஸ்வத꞉- இத்யஸ்யார்த²ஸ்ய ப்ரத³ர்ஶநாய ஹேதுருபதி³ஶ்யதே- ஸ ஆத்மா ஹி யஸ்மாத் ஸ்வப்நோ பூ⁴த்வா, ஸ யதா² தி⁴யா ஸமாந꞉, ஸா தீ⁴ர்யத்³ யத்³ ப⁴வதி தத்தத³ஸாவபி ப⁴வதீவ, தஸ்மாத்³ யதா³ஸௌ ஸ்வப்நோ ப⁴வதி ஸ்வாபவ்ருத்திம் ப்ரதிபத்³யதே தீ⁴꞉, ததா³ ஸோ(அ)பி ஸ்வப்நவ்ருத்திம் ப்ரதிபத்³யதே, யதா³ தீ⁴ர்ஜிஜாக³ரிஷதி, ததா³ அஸாவபி।

अत आह- स्वप्नो भूत्वा स्वप्नवृत्तिमवभासयन् धियः स्वापवृत्त्याकारो भूत्वेमं लोकं जागरितव्यवहारलक्षणं कार्यकरणसातात्मकं लौकिकशास्त्रीयव्यवहारास्पदम्, अति-क्रामत्यतीत्य क्रामति, विविक्तेन स्वेन आत्मजोतिषा स्वप्नात्मिकां धीवृत्तिमवभासयन्नवतिष्द्भते यस्मात् तस्मात् स्वयंज्योतिः स्वभाव एवासौ, विशुद्धः स कर्तृक्रियाकारकफलशून्यः परमार्थतः धीसादृश्यमेव तु उभयलोकसञ्चारादिसंव्यवहारभ्रान्तिहेतुः।அத ஆஹ- ஸ்வப்நோ பூ⁴த்வா ஸ்வப்நவ்ருத்திமவபா⁴ஸயந் தி⁴ய꞉ ஸ்வாபவ்ருத்த்யாகாரோ பூ⁴த்வேமம் லோகம் ஜாக³ரிதவ்யவஹாரலக்ஷணம் கார்யகரணஸாதாத்மகம் லௌகிகஶாஸ்த்ரீயவ்யவஹாராஸ்பத³ம், அதி-க்ராமத்யதீத்ய க்ராமதி, விவிக்தேந ஸ்வேந ஆத்மஜோதிஷா ஸ்வப்நாத்மிகாம் தீ⁴வ்ருத்திமவபா⁴ஸயந்நவதிஷ்த்³ப⁴தே யஸ்மாத் தஸ்மாத் ஸ்வயம்ஜ்யோதி꞉ ஸ்வபா⁴வ ஏவாஸௌ, விஶுத்³த⁴꞉ ஸ கர்த்ருக்ரியாகாரகப²லஶூந்ய꞉ பரமார்த²த꞉ தீ⁴ஸாத்³ருஶ்யமேவ து உப⁴யலோகஸஞ்சாராதி³ஸம்வ்யவஹாரப்⁴ராந்திஹேது꞉।

मृत्यो रूपाणि, मृत्युः कर्माविद्यादिः, न तस्यान्यद् रूपं स्वतः, कार्यकरणान्येवास्य रूपाणि, अतस्तानि मृत्यो रूपाण्यतिक्रामति क्रियाफलाश्रयाणि।ம்ருத்யோ ரூபாணி, ம்ருத்யு꞉ கர்மாவித்³யாதி³꞉, ந தஸ்யாந்யத்³ ரூபம் ஸ்வத꞉, கார்யகரணாந்யேவாஸ்ய ரூபாணி, அதஸ்தாநி ம்ருத்யோ ரூபாண்யதிக்ராமதி க்ரியாப²லாஶ்ரயாணி।

पूर्व - ननु नास्त्येव धिया समानमन्यद् धियोऽव-भासकमात्मज्योतिः, धीव्यतिरेकेण प्रत्यक्षेण वा अनुमानेन वानुपलम्भात्- यथान्या तत्काल एव द्वितीया धीः। यत्त्ववभास्यावभासकयोरन्यत्वेऽपि विवेकानुपलम्भात् सादृश्यमिति घटाद्यालोकयोः- तत्र भवत्वन्यत्वे न आलोकस्योपलम्भाद् घटादेः, संश्लिष्टयोः सादृश्यं भिन्नयोरेव, न च तथेह घटादेरिव धियोऽवभासकं ज्योतिरन्तरं प्रत्यक्षेण वानुमानेन वोपलभामहे, धीरेव हि चित्स्वरूपावभासकत्वेन स्वाकारा विषयाकारा च, तस्मान्नानुमानतो नापि प्रत्यक्षतो धियोऽवभासकं ज्योतिः शक्यते प्रतिपादयितुं व्यतिरिक्तम्।பூர்வ - நநு நாஸ்த்யேவ தி⁴யா ஸமாநமந்யத்³ தி⁴யோ(அ)வ-பா⁴ஸகமாத்மஜ்யோதி꞉, தீ⁴வ்யதிரேகேண ப்ரத்யக்ஷேண வா அநுமாநேந வாநுபலம்பா⁴த்- யதா²ந்யா தத்கால ஏவ த்³விதீயா தீ⁴꞉। யத்த்வவபா⁴ஸ்யாவபா⁴ஸகயோரந்யத்வே(அ)பி விவேகாநுபலம்பா⁴த் ஸாத்³ருஶ்யமிதி க⁴டாத்³யாலோகயோ꞉- தத்ர ப⁴வத்வந்யத்வே ந ஆலோகஸ்யோபலம்பா⁴த்³ க⁴டாதே³꞉, ஸம்ஶ்லிஷ்டயோ꞉ ஸாத்³ருஶ்யம் பி⁴ந்நயோரேவ, ந ச ததே²ஹ க⁴டாதே³ரிவ தி⁴யோ(அ)வபா⁴ஸகம் ஜ்யோதிரந்தரம் ப்ரத்யக்ஷேண வாநுமாநேந வோபலபா⁴மஹே, தீ⁴ரேவ ஹி சித்ஸ்வரூபாவபா⁴ஸகத்வேந ஸ்வாகாரா விஷயாகாரா ச, தஸ்மாந்நாநுமாநதோ நாபி ப்ரத்யக்ஷதோ தி⁴யோ(அ)வபா⁴ஸகம் ஜ்யோதி꞉ ஶக்யதே ப்ரதிபாத³யிதும் வ்யதிரிக்தம்।

यद्यपि दृष्टान्तरूपमभिहितम्, अवभास्याव-भासकयोर्भिन्नयोरेव घटाद्यालोकयोः संयुक्तयोः सादृश्यमिति- तत्राभ्युपगममात्रमस्माभिरुक्तम्, न तत्र घटाद्यवभास्यावभासकौ भिन्नौ, परमार्थतस्तु घटादिरेवावभासात्मकः सालोकः, अन्योऽन्यो हि घटादिरुत्पद्यते, विज्ञानमात्रमेव सालोकघटादिविषयाकार- मवभासते, यदैवम् तदा न बाह्यो दृष्टान्तोऽस्ति विज्ञानलक्षण-मात्रत्वात् सर्वस्य।யத்³யபி த்³ருஷ்டாந்தரூபமபி⁴ஹிதம், அவபா⁴ஸ்யாவ-பா⁴ஸகயோர்பி⁴ந்நயோரேவ க⁴டாத்³யாலோகயோ꞉ ஸம்யுக்தயோ꞉ ஸாத்³ருஶ்யமிதி- தத்ராப்⁴யுபக³மமாத்ரமஸ்மாபி⁴ருக்தம், ந தத்ர க⁴டாத்³யவபா⁴ஸ்யாவபா⁴ஸகௌ பி⁴ந்நௌ, பரமார்த²தஸ்து க⁴டாதி³ரேவாவபா⁴ஸாத்மக꞉ ஸாலோக꞉, அந்யோ(அ)ந்யோ ஹி க⁴டாதி³ருத்பத்³யதே, விஜ்ஞாநமாத்ரமேவ ஸாலோகக⁴டாதி³விஷயாகார- மவபா⁴ஸதே, யதை³வம் ததா³ ந பா³ஹ்யோ த்³ருஷ்டாந்தோ(அ)ஸ்தி விஜ்ஞாநலக்ஷண-மாத்ரத்வாத் ஸர்வஸ்ய।

एवं तस्यैव विज्ञानस्य ग्राह्यग्राहकाकारतामलं परिकल्प्य, तस्यैव पुनर्विशुद्धिं परिकल्पयन्ति, तद् ग्राह्यग्राहक- >विनिर्मुक्तं विज्ञानं स्वच्छीभूतं क्षणिकं व्यवतिष्द्भत इति केचित्। तस्यापि शान्तिं केचिदिच्छन्ति, तदपि विज्ञानं संवृत्तं ग्राह्यग्राह-कांशविनिर्मुक्तं शून्यमेव घटादिबाह्यवस्तुवदित्यपरे माध्यमिका आचक्षते।ஏவம் தஸ்யைவ விஜ்ஞாநஸ்ய க்³ராஹ்யக்³ராஹகாகாரதாமலம் பரிகல்ப்ய, தஸ்யைவ புநர்விஶுத்³தி⁴ம் பரிகல்பயந்தி, தத்³ க்³ராஹ்யக்³ராஹக- >விநிர்முக்தம் விஜ்ஞாநம் ஸ்வச்சீ²பூ⁴தம் க்ஷணிகம் வ்யவதிஷ்த்³ப⁴த இதி கேசித்। தஸ்யாபி ஶாந்திம் கேசிதி³ச்ச²ந்தி, தத³பி விஜ்ஞாநம் ஸம்வ்ருத்தம் க்³ராஹ்யக்³ராஹ-காம்ஶவிநிர்முக்தம் ஶூந்யமேவ க⁴டாதி³பா³ஹ்யவஸ்துவதி³த்யபரே மாத்⁴யமிகா ஆசக்ஷதே।

सर्वा एताः कल्पना बुद्धिविज्ञानावभासकस्य व्यतिरिक्तस्यात्मज्योतिषोऽपवादस्य श्रेयोमार्गस्य प्रतिपक्ष-भूतावैदिकस्य। तत्र येषां बाह्योऽर्थोऽस्ति, तान् प्रत्युच्यते- न तावत् स्वात्मावभासकत्वं घटादेः, तमस्यवस्थितो घटादिस्तावन्न कदाचिदपि स्वात्मनावभास्यते, प्रदीपाद्यालोकसंयोगेन तु नियमे नैवावभास्यमानो दृष्टः सालोको घट इति, संश्लिष्टयोरपि घटालोकयोरन्यत्वमेव, पुनः पुनः संश्लेषे विश्लेषे च विशेषदर्शनाद् रज्जुघटयोरिव। अन्यत्वे च व्यतिरिक्तावभासकत्वम्, न स्वात्मनैव स्वमात्मानमवभासयति।ஸர்வா ஏதா꞉ கல்பநா பு³த்³தி⁴விஜ்ஞாநாவபா⁴ஸகஸ்ய வ்யதிரிக்தஸ்யாத்மஜ்யோதிஷோ(அ)பவாத³ஸ்ய ஶ்ரேயோமார்க³ஸ்ய ப்ரதிபக்ஷ-பூ⁴தாவைதி³கஸ்ய। தத்ர யேஷாம் பா³ஹ்யோ(அ)ர்தோ²(அ)ஸ்தி, தாந் ப்ரத்யுச்யதே- ந தாவத் ஸ்வாத்மாவபா⁴ஸகத்வம் க⁴டாதே³꞉, தமஸ்யவஸ்தி²தோ க⁴டாதி³ஸ்தாவந்ந கதா³சித³பி ஸ்வாத்மநாவபா⁴ஸ்யதே, ப்ரதீ³பாத்³யாலோகஸம்யோகே³ந து நியமே நைவாவபா⁴ஸ்யமாநோ த்³ருஷ்ட꞉ ஸாலோகோ க⁴ட இதி, ஸம்ஶ்லிஷ்டயோரபி க⁴டாலோகயோரந்யத்வமேவ, புந꞉ புந꞉ ஸம்ஶ்லேஷே விஶ்லேஷே ச விஶேஷத³ர்ஶநாத்³ ரஜ்ஜுக⁴டயோரிவ। அந்யத்வே ச வ்யதிரிக்தாவபா⁴ஸகத்வம், ந ஸ்வாத்மநைவ ஸ்வமாத்மாநமவபா⁴ஸயதி।

पूर्व - ननु प्रदीपः स्वात्मानमेवावभासयन् दृष्ट इति न हि घटादिवत् प्रदीपदर्शनाय प्रकाशान्तरमुपाददते लौकिकाः, तस्मात् प्रदीपः स्वात्मानं प्रकाशयति।பூர்வ - நநு ப்ரதீ³ப꞉ ஸ்வாத்மாநமேவாவபா⁴ஸயந் த்³ருஷ்ட இதி ந ஹி க⁴டாதி³வத் ப்ரதீ³பத³ர்ஶநாய ப்ரகாஶாந்தரமுபாத³த³தே லௌகிகா꞉, தஸ்மாத் ப்ரதீ³ப꞉ ஸ்வாத்மாநம் ப்ரகாஶயதி।

सिद्धान्ती - न, अवभास्यत्वाविशेषात्, यद्यपि प्रदीपोऽन्यस्यावभासकः स्वयमवभासात्मकत्वात्, तथापि व्यतिरिक्तचैतन्यावभास्यत्वं न व्यभिचरति, घटादिवदेव यदा चैवम्, तदा व्यतिरिक्तावभास्यत्वं तावदवश्यम्भावि।ஸித்³தா⁴ந்தீ - ந, அவபா⁴ஸ்யத்வாவிஶேஷாத், யத்³யபி ப்ரதீ³போ(அ)ந்யஸ்யாவபா⁴ஸக꞉ ஸ்வயமவபா⁴ஸாத்மகத்வாத், ததா²பி வ்யதிரிக்தசைதந்யாவபா⁴ஸ்யத்வம் ந வ்யபி⁴சரதி, க⁴டாதி³வதே³வ யதா³ சைவம், ததா³ வ்யதிரிக்தாவபா⁴ஸ்யத்வம் தாவத³வஶ்யம்பா⁴வி।

पूर्व - ननु यथा घटश्चैतन्यावभास्यत्वेऽपि व्यतिरिक्तमालोकान्तरमपेक्षते, न त्वेवं प्रदीपोऽन्यमालोकान्तर-मपेक्षते, तस्मात् प्रदीपोऽन्यावभास्योऽपि सन्नात्मानं घटं चावभासयति।பூர்வ - நநு யதா² க⁴டஶ்சைதந்யாவபா⁴ஸ்யத்வே(அ)பி வ்யதிரிக்தமாலோகாந்தரமபேக்ஷதே, ந த்வேவம் ப்ரதீ³போ(அ)ந்யமாலோகாந்தர-மபேக்ஷதே, தஸ்மாத் ப்ரதீ³போ(அ)ந்யாவபா⁴ஸ்யோ(அ)பி ஸந்நாத்மாநம் க⁴டம் சாவபா⁴ஸயதி।

सिद्धान्ती - न, स्वतः परतो वा विशेषाभावात् यथा चैतन्यावभास्यत्वं घटस्य, तथा प्रदीपस्यापि चैतन्याव-भास्यत्वमविशिष्टम्।ஸித்³தா⁴ந்தீ - ந, ஸ்வத꞉ பரதோ வா விஶேஷாபா⁴வாத் யதா² சைதந்யாவபா⁴ஸ்யத்வம் க⁴டஸ்ய, ததா² ப்ரதீ³பஸ்யாபி சைதந்யாவ-பா⁴ஸ்யத்வமவிஶிஷ்டம்।

यतूच्यते, प्रदीप आत्मानं घटं चावभासयतीति, तदसत्, कस्मात्? यदा आत्मानं नावभासयति, तदा कीदृशं स्यात्? न हि तदा प्रदीपस्य स्वतो वा परतो वा विशेषः कश्चिदुपलभ्यते, स ह्यवभास्यो भवति, यस्यावभासकसन्निधाव-सन्निधौ च विशेष उपलभ्यते, न हि प्रदीपस्य स्वात्मसन्निधि-रसन्निधिर्वा शक्यः कल्पयितुम्, असति च कदाचित्केविशेषे, आत्मानं प्रदीपः प्रकाशयतीति मृषैवोच्यते।யதூச்யதே, ப்ரதீ³ப ஆத்மாநம் க⁴டம் சாவபா⁴ஸயதீதி, தத³ஸத், கஸ்மாத்? யதா³ ஆத்மாநம் நாவபா⁴ஸயதி, ததா³ கீத்³ருஶம் ஸ்யாத்? ந ஹி ததா³ ப்ரதீ³பஸ்ய ஸ்வதோ வா பரதோ வா விஶேஷ꞉ கஶ்சிது³பலப்⁴யதே, ஸ ஹ்யவபா⁴ஸ்யோ ப⁴வதி, யஸ்யாவபா⁴ஸகஸந்நிதா⁴வ-ஸந்நிதௌ⁴ ச விஶேஷ உபலப்⁴யதே, ந ஹி ப்ரதீ³பஸ்ய ஸ்வாத்மஸந்நிதி⁴-ரஸந்நிதி⁴ர்வா ஶக்ய꞉ கல்பயிதும், அஸதி ச கதா³சித்கேவிஶேஷே, ஆத்மாநம் ப்ரதீ³ப꞉ ப்ரகாஶயதீதி ம்ருஷைவோச்யதே।

चैतन्यग्राह्यत्वं तु घटादिभिरविशिष्टं प्रदीपस्य, तस्माद् विज्ञानस्यात्मग्राह्यग्राहकत्वे न प्रदीपो दृष्टान्तः। चैतन्यग्राह्यत्वं च विज्ञानस्य बाह्यविषयैरविशिष्टम्।சைதந்யக்³ராஹ்யத்வம் து க⁴டாதி³பி⁴ரவிஶிஷ்டம் ப்ரதீ³பஸ்ய, தஸ்மாத்³ விஜ்ஞாநஸ்யாத்மக்³ராஹ்யக்³ராஹகத்வே ந ப்ரதீ³போ த்³ருஷ்டாந்த꞉। சைதந்யக்³ராஹ்யத்வம் ச விஜ்ஞாநஸ்ய பா³ஹ்யவிஷயைரவிஶிஷ்டம்।

चैतन्यग्राह्यत्वे च विज्ञानस्य, किं ग्राह्यविज्ञान-ग्राह्यतैव, किं वा ग्राहकविज्ञानग्राह्यतेति तत्र सन्दिह्यमाने वस्तुनि, योऽन्यत्र दृष्टो न्यायः स कल्पयितुं युक्तो न तु दृष्टविपरीतः, तथा च सति यथा व्यतिरिक्तेनैव ग्राहकेण बाह्यानां प्रदीपानां ग्राह्यत्वं दृष्टम् तथा विज्ञानस्यापिचैतन्यग्राह्यत्वात् प्रकाशकत्वे सत्यपि प्रदीपवद् व्यतिरिक्तचैतन्यग्राह्यत्वं युक्तं कल्पयितुम्, न त्वनन्यग्राह्यत्वम्, यश्चान्यो विज्ञानस्य ग्रहीताः, स आत्मा ज्योतिरन्तरं विज्ञानात्।சைதந்யக்³ராஹ்யத்வே ச விஜ்ஞாநஸ்ய, கிம் க்³ராஹ்யவிஜ்ஞாந-க்³ராஹ்யதைவ, கிம் வா க்³ராஹகவிஜ்ஞாநக்³ராஹ்யதேதி தத்ர ஸந்தி³ஹ்யமாநே வஸ்துநி, யோ(அ)ந்யத்ர த்³ருஷ்டோ ந்யாய꞉ ஸ கல்பயிதும் யுக்தோ ந து த்³ருஷ்டவிபரீத꞉, ததா² ச ஸதி யதா² வ்யதிரிக்தேநைவ க்³ராஹகேண பா³ஹ்யாநாம் ப்ரதீ³பாநாம் க்³ராஹ்யத்வம் த்³ருஷ்டம் ததா² விஜ்ஞாநஸ்யாபிசைதந்யக்³ராஹ்யத்வாத் ப்ரகாஶகத்வே ஸத்யபி ப்ரதீ³பவத்³ வ்யதிரிக்தசைதந்யக்³ராஹ்யத்வம் யுக்தம் கல்பயிதும், ந த்வநந்யக்³ராஹ்யத்வம், யஶ்சாந்யோ விஜ்ஞாநஸ்ய க்³ரஹீதா꞉, ஸ ஆத்மா ஜ்யோதிரந்தரம் விஜ்ஞாநாத்।

तदानवस्थेति चेन्न, ग्राह्यत्वमात्रं हि तद्ग्राहकस्य वस्त्वन्तरत्वे लिङ्गमुक्तं न्यायतः, न त्वेकान्ततो ग्राहकत्वे तद्ग्राहकान्तरास्तित्वे वा कदाचिदपि लिङ्गं सम्भवति, तस्मान्न तदनवस्थाप्रसङ्गः।।ததா³நவஸ்தே²தி சேந்ந, க்³ராஹ்யத்வமாத்ரம் ஹி தத்³க்³ராஹகஸ்ய வஸ்த்வந்தரத்வே லிங்க³முக்தம் ந்யாயத꞉, ந த்வேகாந்ததோ க்³ராஹகத்வே தத்³க்³ராஹகாந்தராஸ்தித்வே வா கதா³சித³பி லிங்க³ம் ஸம்ப⁴வதி, தஸ்மாந்ந தத³நவஸ்தா²ப்ரஸங்க³꞉।।

विज्ञानस्य व्यतिरिक्तग्राह्यत्वे करणान्तरापेक्षा-यामनवस्थेति चेन्न, नियमाभावात्- न हि सर्वत्रायं नियमो भवति, यत्र वस्त्वन्तरेण गृह्यते वस्त्वन्तरम्, तत्र ग्राह्यग्राहकव्यतिरिक्तं करणान्तरं स्यादिति नैकान्तेव नियन्तुं शक्यते, वैचित्र्यदर्शनात्, कथम्? घटस्तावत् स्वात्मव्यतिरिक्तेनात्मना गृह्यते, तत्र प्रदीपादि- >रालोको ग्राह्यग्राहकव्यतिरिक्तं करणम्, न हि प्रदीपाद्यालोको घटांशश्चक्षुरंशो वा, घटवच्चक्षुर्ग्राष्ट्वयत्वेऽपि प्रदीपस्य, चक्षुप्रदीपव्यतिरेकेण न बाह्यमालोकस्थानीयं कििञ्चत् करणान्तरमपेक्षते। तस्मान्नैव नियन्तुं शक्यते- यत्र यत्र व्यतिरिक्तग्राह्यत्वं तत्र तत्र करणान्तरं स्यादेवेति। तस्माद् विज्ञानस्य व्यतिरिक्तग्राहकग्राह्यत्वे न करणद्वारानवस्था, नापि ग्राहकत्वद्वाराकदाचिदप्युपपादयितुं शक्यते, तस्मात् सिद्धं विज्ञानव्यतिरिक्तमात्मज्योतिरन्तरमिति।விஜ்ஞாநஸ்ய வ்யதிரிக்தக்³ராஹ்யத்வே கரணாந்தராபேக்ஷா-யாமநவஸ்தே²தி சேந்ந, நியமாபா⁴வாத்- ந ஹி ஸர்வத்ராயம் நியமோ ப⁴வதி, யத்ர வஸ்த்வந்தரேண க்³ருஹ்யதே வஸ்த்வந்தரம், தத்ர க்³ராஹ்யக்³ராஹகவ்யதிரிக்தம் கரணாந்தரம் ஸ்யாதி³தி நைகாந்தேவ நியந்தும் ஶக்யதே, வைசித்ர்யத³ர்ஶநாத், கத²ம்? க⁴டஸ்தாவத் ஸ்வாத்மவ்யதிரிக்தேநாத்மநா க்³ருஹ்யதே, தத்ர ப்ரதீ³பாதி³- >ராலோகோ க்³ராஹ்யக்³ராஹகவ்யதிரிக்தம் கரணம், ந ஹி ப்ரதீ³பாத்³யாலோகோ க⁴டாம்ஶஶ்சக்ஷுரம்ஶோ வா, க⁴டவச்சக்ஷுர்க்³ராஷ்ட்வயத்வே(அ)பி ப்ரதீ³பஸ்ய, சக்ஷுப்ரதீ³பவ்யதிரேகேண ந பா³ஹ்யமாலோகஸ்தா²நீயம் கிிஞ்சத் கரணாந்தரமபேக்ஷதே। தஸ்மாந்நைவ நியந்தும் ஶக்யதே- யத்ர யத்ர வ்யதிரிக்தக்³ராஹ்யத்வம் தத்ர தத்ர கரணாந்தரம் ஸ்யாதே³வேதி। தஸ்மாத்³ விஜ்ஞாநஸ்ய வ்யதிரிக்தக்³ராஹகக்³ராஹ்யத்வே ந கரணத்³வாராநவஸ்தா², நாபி க்³ராஹகத்வத்³வாராகதா³சித³ப்யுபபாத³யிதும் ஶக்யதே, தஸ்மாத் ஸித்³த⁴ம் விஜ்ஞாநவ்யதிரிக்தமாத்மஜ்யோதிரந்தரமிதி।

विज्ञानवादी - ननु नास्त्येव बाह्योऽर्थो घटादिः प्रदीपो वा विज्ञानव्यतिरिक्तः, यद्धि यद् व्यतिरेकेण नोपलभ्यते, तत्तावन्मात्रं वस्तु दृष्टम्- यथा स्वप्नविज्ञानग्राह्यं घटपटादिवस्तु स्वप्नविज्ञानव्यतिरेकेणानुपलम्भात् स्वप्नघटप्रदीपादेः स्वप्न-विज्ञानमात्रतावगम्यते, तथा जागरितेऽपि घटप्रदीपादेर्जाग्र-द्विज्ञानव्यतिरेकेणाुपलम्भाज्जाग्रद्विज्ञानमात्रतैव युक्ता भवितुम्। तस्मान्नास्ति बाह्योऽर्थो घटप्रदीपादिः, विज्ञानमात्रमेव तु सर्वम्, तत्र यदुक्तम्- विज्ञानस्य व्यतिरिक्तावभास्यत्वाद् विज्ञानव्यतिरिक्त-मस्ति ज्योतिरन्तरं घटादेरिवेति, तन्मिथ्या, सर्वस्य विज्ञानमात्रत्वे दृष्टान्ताभावात्।விஜ்ஞாநவாதீ³ - நநு நாஸ்த்யேவ பா³ஹ்யோ(அ)ர்தோ² க⁴டாதி³꞉ ப்ரதீ³போ வா விஜ்ஞாநவ்யதிரிக்த꞉, யத்³தி⁴ யத்³ வ்யதிரேகேண நோபலப்⁴யதே, தத்தாவந்மாத்ரம் வஸ்து த்³ருஷ்டம்- யதா² ஸ்வப்நவிஜ்ஞாநக்³ராஹ்யம் க⁴டபடாதி³வஸ்து ஸ்வப்நவிஜ்ஞாநவ்யதிரேகேணாநுபலம்பா⁴த் ஸ்வப்நக⁴டப்ரதீ³பாதே³꞉ ஸ்வப்ந-விஜ்ஞாநமாத்ரதாவக³ம்யதே, ததா² ஜாக³ரிதே(அ)பி க⁴டப்ரதீ³பாதே³ர்ஜாக்³ர-த்³விஜ்ஞாநவ்யதிரேகேணாுபலம்பா⁴ஜ்ஜாக்³ரத்³விஜ்ஞாநமாத்ரதைவ யுக்தா ப⁴விதும்। தஸ்மாந்நாஸ்தி பா³ஹ்யோ(அ)ர்தோ² க⁴டப்ரதீ³பாதி³꞉, விஜ்ஞாநமாத்ரமேவ து ஸர்வம், தத்ர யது³க்தம்- விஜ்ஞாநஸ்ய வ்யதிரிக்தாவபா⁴ஸ்யத்வாத்³ விஜ்ஞாநவ்யதிரிக்த-மஸ்தி ஜ்யோதிரந்தரம் க⁴டாதே³ரிவேதி, தந்மித்²யா, ஸர்வஸ்ய விஜ்ஞாநமாத்ரத்வே த்³ருஷ்டாந்தாபா⁴வாத்।

सिद्धान्ती - न, यावत्तावदभ्युपगमात्- न तु बाह्योऽर्थो भवता एकान्तेनैव नाभ्युपगम्यते।ஸித்³தா⁴ந்தீ - ந, யாவத்தாவத³ப்⁴யுபக³மாத்- ந து பா³ஹ்யோ(அ)ர்தோ² ப⁴வதா ஏகாந்தேநைவ நாப்⁴யுபக³ம்யதே।

विज्ञानम् - ननु मया नाभ्युपगम्यत एव।விஜ்ஞாநம் - நநு மயா நாப்⁴யுபக³ம்யத ஏவ।

सिद्धान्ती - न, विज्ञानं घटः प्रदीप इति च शब्दार्थपृथक्त्वाद् यावत्, तावदपि बाह्यमर्थान्तरमवश्यमभ्युप-गन्तव्यम्। विज्ञानादर्थान्तरं वस्तु न चेदभ्युपगम्यते, विज्ञानं घटः पट इत्येवमादीनां शब्दानामेकार्थत्वे पर्यायशब्दत्वं प्राप्नोति। तथा साधनानां फलस्य चैकत्वे, साध्यसाधनभेदोपदेशशास्त्रान-र्थक्यप्रसङ्गः, तत्कर्तुरज्ञानप्रसङ्गो वा।ஸித்³தா⁴ந்தீ - ந, விஜ்ஞாநம் க⁴ட꞉ ப்ரதீ³ப இதி ச ஶப்³தா³ர்த²ப்ருத²க்த்வாத்³ யாவத், தாவத³பி பா³ஹ்யமர்தா²ந்தரமவஶ்யமப்⁴யுப-க³ந்தவ்யம்। விஜ்ஞாநாத³ர்தா²ந்தரம் வஸ்து ந சேத³ப்⁴யுபக³ம்யதே, விஜ்ஞாநம் க⁴ட꞉ பட இத்யேவமாதீ³நாம் ஶப்³தா³நாமேகார்த²த்வே பர்யாயஶப்³த³த்வம் ப்ராப்நோதி। ததா² ஸாத⁴நாநாம் ப²லஸ்ய சைகத்வே, ஸாத்⁴யஸாத⁴நபே⁴தோ³பதே³ஶஶாஸ்த்ராந-ர்த²க்யப்ரஸங்க³꞉, தத்கர்துரஜ்ஞாநப்ரஸங்கோ³ வா।

किञ्चान्यत्- विज्ञानव्यतिरेकेण वादिप्रतिवादि-वाददोषाभ्युपगमात्, न ह्यात्मविज्ञानमात्रमेव वादिप्रतिवादि-वाजस्तद्दोषो वाभ्युपगम्यते, निराकर्तव्यत्वात् प्रतिवाद्यादीनाम्, न ह्यात्मीयं विज्ञानं निराकर्तव्यमभ्युपगम्यते, स्वयं वा आत्मा कस्यचित्, तथा न सति सर्वसंव्यवहारलोपप्रसङ्गः।கிஞ்சாந்யத்- விஜ்ஞாநவ்யதிரேகேண வாதி³ப்ரதிவாதி³-வாத³தோ³ஷாப்⁴யுபக³மாத், ந ஹ்யாத்மவிஜ்ஞாநமாத்ரமேவ வாதி³ப்ரதிவாதி³-வாஜஸ்தத்³தோ³ஷோ வாப்⁴யுபக³ம்யதே, நிராகர்தவ்யத்வாத் ப்ரதிவாத்³யாதீ³நாம், ந ஹ்யாத்மீயம் விஜ்ஞாநம் நிராகர்தவ்யமப்⁴யுபக³ம்யதே, ஸ்வயம் வா ஆத்மா கஸ்யசித், ததா² ந ஸதி ஸர்வஸம்வ்யவஹாரலோபப்ரஸங்க³꞉।

न च प्रतिवाद्यादयः स्वात्मनैव गृह्यन्त इत्यभ्युपगमः, व्यतिरिक्तग्राह्या हि तेऽभ्युपगम्यन्ते। तस्मात् तद्वत् सर्वमेव व्यतिरिक्तग्राह्यं वस्तु जाग्रद्विषयत्वात्, जाग्रद्वस्तु प्रतिवाद्यादिवदिति सुलभो दृष्टान्तः, सन्तत्यन्तरवद् विज्ञाना- >न्तरवच्चेति। तस्माद् विज्ञानवादिनापि न शक्यं विज्ञानव्यतिरिक्तं ज्योतिरन्तरं निराकर्तुम्।ந ச ப்ரதிவாத்³யாத³ய꞉ ஸ்வாத்மநைவ க்³ருஹ்யந்த இத்யப்⁴யுபக³ம꞉, வ்யதிரிக்தக்³ராஹ்யா ஹி தே(அ)ப்⁴யுபக³ம்யந்தே। தஸ்மாத் தத்³வத் ஸர்வமேவ வ்யதிரிக்தக்³ராஹ்யம் வஸ்து ஜாக்³ரத்³விஷயத்வாத், ஜாக்³ரத்³வஸ்து ப்ரதிவாத்³யாதி³வதி³தி ஸுலபோ⁴ த்³ருஷ்டாந்த꞉, ஸந்தத்யந்தரவத்³ விஜ்ஞாநா- >ந்தரவச்சேதி। தஸ்மாத்³ விஜ்ஞாநவாதி³நாபி ந ஶக்யம் விஜ்ஞாநவ்யதிரிக்தம் ஜ்யோதிரந்தரம் நிராகர்தும்।

स्वप्ने विज्ञानव्यतिरेकाभावादयुक्तमिति चेन्न, अभावादपिभावस्य वस्त्वन्तरत्वोपपत्तेः भवतैव तावत् स्वप्ने घटादिविज्ञानस्य भावभूतत्वमभ्युपगतम्, तदभ्युपगम्य ततिरेकेण घटाद्यभाव उच्यते, स विज्ञानविषयो घटादिर्यद्यभावो यदि वा भावः स्यात् उभयथापि घटादिविज्ञानस्य, भावभूत-त्वमभ्युपगतमेव, न तु तन्निवर्तयितुं शक्यते, तन्निवर्त-कन्यायाभावात। एतेन सर्वस्य शून्यता प्रत्युक्ता। प्रत्यगात्मग्राह्यता चात्मनोऽहमिति मीमांसकपक्षः प्रत्युक्तः।ஸ்வப்நே விஜ்ஞாநவ்யதிரேகாபா⁴வாத³யுக்தமிதி சேந்ந, அபா⁴வாத³பிபா⁴வஸ்ய வஸ்த்வந்தரத்வோபபத்தே꞉ ப⁴வதைவ தாவத் ஸ்வப்நே க⁴டாதி³விஜ்ஞாநஸ்ய பா⁴வபூ⁴தத்வமப்⁴யுபக³தம், தத³ப்⁴யுபக³ம்ய ததிரேகேண க⁴டாத்³யபா⁴வ உச்யதே, ஸ விஜ்ஞாநவிஷயோ க⁴டாதி³ர்யத்³யபா⁴வோ யதி³ வா பா⁴வ꞉ ஸ்யாத் உப⁴யதா²பி க⁴டாதி³விஜ்ஞாநஸ்ய, பா⁴வபூ⁴த-த்வமப்⁴யுபக³தமேவ, ந து தந்நிவர்தயிதும் ஶக்யதே, தந்நிவர்த-கந்யாயாபா⁴வாத। ஏதேந ஸர்வஸ்ய ஶூந்யதா ப்ரத்யுக்தா। ப்ரத்யகா³த்மக்³ராஹ்யதா சாத்மநோ(அ)ஹமிதி மீமாம்ஸகபக்ஷ꞉ ப்ரத்யுக்த꞉।

यत्तूक्तम्, सालोकोऽन्याश्चान्यश्च घटो जायत इति, तदसत्, क्षणान्तरेऽपि स एवायं घट इति प्रत्यभिज्ञानात्, सादृश्यात् प्रत्यभिज्ञानं कृत्तोत्थितकेशनखादिष्विवेति चेन्न, तत्रापि क्षणिकत्वस्यासिद्धत्वात्, जात्येकत्वाच्च।யத்தூக்தம், ஸாலோகோ(அ)ந்யாஶ்சாந்யஶ்ச க⁴டோ ஜாயத இதி, தத³ஸத், க்ஷணாந்தரே(அ)பி ஸ ஏவாயம் க⁴ட இதி ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞாநாத், ஸாத்³ருஶ்யாத் ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞாநம் க்ருத்தோத்தி²தகேஶநகா²தி³ஷ்விவேதி சேந்ந, தத்ராபி க்ஷணிகத்வஸ்யாஸித்³த⁴த்வாத், ஜாத்யேகத்வாச்ச।

कृत्तेषु पुनरुत्थितेषु च केशनखादिषु केशनखत्व-जातेरेकत्वात् केशनखत्वप्रत्यस्तन्निमित्तोऽभ्रान्त एव। न हि दृश्यमानलूनोत्थितकेशनखादिषु व्यक्तनिमित्तः स एवेति प्रत्ययो भवति, कस्यचिद् दीर्घकालव्यवहितदृष्टेषु च तुल्यपरिमाणेषु, तत्कालीनवालादितुल्या इमे केशनखाद्या इतिप्रत्ययो भवति, न तु न एवेति, घटादिषु पुनर्भवति स एवेति प्रत्ययः, तस्मान्न समो दृष्टान्तः।க்ருத்தேஷு புநருத்தி²தேஷு ச கேஶநகா²தி³ஷு கேஶநக²த்வ-ஜாதேரேகத்வாத் கேஶநக²த்வப்ரத்யஸ்தந்நிமித்தோ(அ)ப்⁴ராந்த ஏவ। ந ஹி த்³ருஶ்யமாநலூநோத்தி²தகேஶநகா²தி³ஷு வ்யக்தநிமித்த꞉ ஸ ஏவேதி ப்ரத்யயோ ப⁴வதி, கஸ்யசித்³ தீ³ர்க⁴காலவ்யவஹிதத்³ருஷ்டேஷு ச துல்யபரிமாணேஷு, தத்காலீநவாலாதி³துல்யா இமே கேஶநகா²த்³யா இதிப்ரத்யயோ ப⁴வதி, ந து ந ஏவேதி, க⁴டாதி³ஷு புநர்ப⁴வதி ஸ ஏவேதி ப்ரத்யய꞉, தஸ்மாந்ந ஸமோ த்³ருஷ்டாந்த꞉।

प्रत्यक्षेण हि प्रत्यभिज्ञायमाने वस्तुनि तदेवेति, न चान्यत्वमनुमातुं युक्तम्, प्रत्यक्षविरोधे लिङ्गस्याभासत्वोपपत्तेः, सादृश्यप्रत्ययानुपपत्तेश्च, ज्ञानस्य क्षणिकत्वात्, एकस्य हि वस्तुदर्शिनो वस्त्वन्तरदर्शने सादृश्यप्रत्ययः स्यात्, न तु वस्तुदर्शी एको वस्त्वन्तरदर्शनाय क्षणान्तरमवतिष्द्भते, विज्ञानस्य क्षणिकत्वात् सकृद्वस्तुदर्शनेनैव क्षयोपपत्तः। तेनेदं सदृशमिति हि सादृश्यप्रत्ययो भवति, तेनेति दृष्टस्मरणम् इदमिति वर्तमानप्रत्ययः, तेनेति दृष्टं स्मृत्वा, यावदिदमिति वर्तमानक्षणकालमवतिष्द्भेत, ततः क्षणिकवादहानिः, अथ तेनेत्येवोपक्षीणः स्मार्तः प्रत्ययः इदमिति चान्य एव वार्तमानिकः प्रत्ययः क्षीयते, ततः सादृश्य-प्रत्ययानुपपत्तिस्तेनेदं सदृशमिति अनेकदर्शिन एकस्याभावात्।ப்ரத்யக்ஷேண ஹி ப்ரத்யபி⁴ஜ்ஞாயமாநே வஸ்துநி ததே³வேதி, ந சாந்யத்வமநுமாதும் யுக்தம், ப்ரத்யக்ஷவிரோதே⁴ லிங்க³ஸ்யாபா⁴ஸத்வோபபத்தே꞉, ஸாத்³ருஶ்யப்ரத்யயாநுபபத்தேஶ்ச, ஜ்ஞாநஸ்ய க்ஷணிகத்வாத், ஏகஸ்ய ஹி வஸ்துத³ர்ஶிநோ வஸ்த்வந்தரத³ர்ஶநே ஸாத்³ருஶ்யப்ரத்யய꞉ ஸ்யாத், ந து வஸ்துத³ர்ஶீ ஏகோ வஸ்த்வந்தரத³ர்ஶநாய க்ஷணாந்தரமவதிஷ்த்³ப⁴தே, விஜ்ஞாநஸ்ய க்ஷணிகத்வாத் ஸக்ருத்³வஸ்துத³ர்ஶநேநைவ க்ஷயோபபத்த꞉। தேநேத³ம் ஸத்³ருஶமிதி ஹி ஸாத்³ருஶ்யப்ரத்யயோ ப⁴வதி, தேநேதி த்³ருஷ்டஸ்மரணம் இத³மிதி வர்தமாநப்ரத்யய꞉, தேநேதி த்³ருஷ்டம் ஸ்ம்ருத்வா, யாவதி³த³மிதி வர்தமாநக்ஷணகாலமவதிஷ்த்³பே⁴த, தத꞉ க்ஷணிகவாத³ஹாநி꞉, அத² தேநேத்யேவோபக்ஷீண꞉ ஸ்மார்த꞉ ப்ரத்யய꞉ இத³மிதி சாந்ய ஏவ வார்தமாநிக꞉ ப்ரத்யய꞉ க்ஷீயதே, தத꞉ ஸாத்³ருஶ்ய-ப்ரத்யயாநுபபத்திஸ்தேநேத³ம் ஸத்³ருஶமிதி அநேகத³ர்ஶிந ஏகஸ்யாபா⁴வாத்।

व्यपदेशानुपपत्तिश्च- द्रष्टव्यदर्शननैवोपक्षयाद् विज्ञानस्येदं पश्याम्यदेऽद्राक्षमिति व्यपदेशानुपपत्तिः, दृष्टवतो व्यपदेशक्षणानवस्थानात्, अथावतिष्द्भेत, क्षणिकवादहानिः, अथादृष्टवतो व्यपदेशः सादृश्यप्रत्ययश्च, तदानीं जात्यन्धस्येव रूपविशेषव्यपदेशस्तत्सादृश्यप्रत्ययश्च, सर्वमन्धपरम्परेति प्रसज्येत सर्वज्ञशास्त्रप्रणयनादि, न चैतदिष्यते, अकृताभ्यागमकृतवि-प्राणशदोषौ तु प्रसिद्धतरौ क्षणवादे।வ்யபதே³ஶாநுபபத்திஶ்ச- த்³ரஷ்டவ்யத³ர்ஶநநைவோபக்ஷயாத்³ விஜ்ஞாநஸ்யேத³ம் பஶ்யாம்யதே³(அ)த்³ராக்ஷமிதி வ்யபதே³ஶாநுபபத்தி꞉, த்³ருஷ்டவதோ வ்யபதே³ஶக்ஷணாநவஸ்தா²நாத், அதா²வதிஷ்த்³பே⁴த, க்ஷணிகவாத³ஹாநி꞉, அதா²த்³ருஷ்டவதோ வ்யபதே³ஶ꞉ ஸாத்³ருஶ்யப்ரத்யயஶ்ச, ததா³நீம் ஜாத்யந்த⁴ஸ்யேவ ரூபவிஶேஷவ்யபதே³ஶஸ்தத்ஸாத்³ருஶ்யப்ரத்யயஶ்ச, ஸர்வமந்த⁴பரம்பரேதி ப்ரஸஜ்யேத ஸர்வஜ்ஞஶாஸ்த்ரப்ரணயநாதி³, ந சைததி³ஷ்யதே, அக்ருதாப்⁴யாக³மக்ருதவி-ப்ராணஶதோ³ஷௌ து ப்ரஸித்³த⁴தரௌ க்ஷணவாதே³।

दृष्टव्यपदेशहेतुः पूर्वोत्तरसहित एक एव हि श्रुलावत् प्रत्ययो जायत इति चेत्“तेनेदं सदृशम्” इति च, न वर्तमानातीतयोर्भिन्नकालत्वात्- तत्र वर्तमानप्रत्यय एकः >श्रुलावयवस्थानीयः. अतीतश्चापरः, तौ प्रत्ययौ भिन्नकालौ, तदुभयप्रत्ययविषयस्पृक् चेच्छृलाप्रत्ययः, ततः क्षणद्वयव्या-पित्वादेकस्य विज्ञानस्य पुनः क्षणवादहानिः, ममतवतादि-विशेषनुपपत्तेश्च सर्वसंव्यवहारलोपप्रसङ्गः।த்³ருஷ்டவ்யபதே³ஶஹேது꞉ பூர்வோத்தரஸஹித ஏக ஏவ ஹி ஶ்ருலாவத் ப்ரத்யயோ ஜாயத இதி சேத்“தேநேத³ம் ஸத்³ருஶம்” இதி ச, ந வர்தமாநாதீதயோர்பி⁴ந்நகாலத்வாத்- தத்ர வர்தமாநப்ரத்யய ஏக꞉ >ஶ்ருலாவயவஸ்தா²நீய꞉. அதீதஶ்சாபர꞉, தௌ ப்ரத்யயௌ பி⁴ந்நகாலௌ, தது³ப⁴யப்ரத்யயவிஷயஸ்ப்ருக் சேச்ச்²ருலாப்ரத்யய꞉, தத꞉ க்ஷணத்³வயவ்யா-பித்வாதே³கஸ்ய விஜ்ஞாநஸ்ய புந꞉ க்ஷணவாத³ஹாநி꞉, மமதவதாதி³-விஶேஷநுபபத்தேஶ்ச ஸர்வஸம்வ்யவஹாரலோபப்ரஸங்க³꞉।

सर्वस्य च स्वसंवेद्यविज्ञानमात्रत्वे, विज्ञानस्य च स्वच्छावबोधावभासमात्रस्वाभाव्याभ्युपगमात्, तद्दर्शिनश्चान्य-स्याभावे, अनित्यदुःखशून्यानात्मत्वाद्यनेककल्पनानुपपत्तिः। न च >दाडिमादेरिव विरुद्धानेकांशवत्त्वं विज्ञानस्य, स्वच्छावभास-स्वाभाव्याद् ज्ञानस्य। अनित्यदुःखादीनां विज्ञानांशत्वे च सति- अनुभूयमानत्वाद् व्यतिरिक्तविषयत्वप्रसङ्गः।ஸர்வஸ்ய ச ஸ்வஸம்வேத்³யவிஜ்ஞாநமாத்ரத்வே, விஜ்ஞாநஸ்ய ச ஸ்வச்சா²வபோ³தா⁴வபா⁴ஸமாத்ரஸ்வாபா⁴வ்யாப்⁴யுபக³மாத், தத்³த³ர்ஶிநஶ்சாந்ய-ஸ்யாபா⁴வே, அநித்யது³꞉க²ஶூந்யாநாத்மத்வாத்³யநேககல்பநாநுபபத்தி꞉। ந ச >தா³டி³மாதே³ரிவ விருத்³தா⁴நேகாம்ஶவத்த்வம் விஜ்ஞாநஸ்ய, ஸ்வச்சா²வபா⁴ஸ-ஸ்வாபா⁴வ்யாத்³ ஜ்ஞாநஸ்ய। அநித்யது³꞉கா²தீ³நாம் விஜ்ஞாநாம்ஶத்வே ச ஸதி- அநுபூ⁴யமாநத்வாத்³ வ்யதிரிக்தவிஷயத்வப்ரஸங்க³꞉।

अथ अनित्यदुःखाद्यात्मैकत्वमेव विज्ञानस्य, तदा तद्वियोगाद् विशुद्धकल्पनानुपपत्तिः, संयोगिमलवियोगाद्धि विशु-द्धिर्भवति, यथा आदर्शप्रभृतीनाम्, न तु स्वभाविकेन धर्मेण कस्यचिद् वियोगो दृष्टः, न ह्यग्नेः स्वाभाविकेन प्रकाशेन औष्ण्येन वा वियोगो दृष्टः, यदपि पुष्पगुणानां रक्तत्वादीनां द्रव्यान्तरयोगेन वियोजनं दृश्यते, तत्रापि संयोगपूर्वत्वमनुमीयते- बीजभावनया पुष्पफलदीनां गुणान्तरोत्पत्तिदर्शनात्, अतो विज्ञानस्य विशुद्धिकल्पनानुपपत्तिः।அத² அநித்யது³꞉கா²த்³யாத்மைகத்வமேவ விஜ்ஞாநஸ்ய, ததா³ தத்³வியோகா³த்³ விஶுத்³த⁴கல்பநாநுபபத்தி꞉, ஸம்யோகி³மலவியோகா³த்³தி⁴ விஶு-த்³தி⁴ர்ப⁴வதி, யதா² ஆத³ர்ஶப்ரப்⁴ருதீநாம், ந து ஸ்வபா⁴விகேந த⁴ர்மேண கஸ்யசித்³ வியோகோ³ த்³ருஷ்ட꞉, ந ஹ்யக்³நே꞉ ஸ்வாபா⁴விகேந ப்ரகாஶேந ஔஷ்ண்யேந வா வியோகோ³ த்³ருஷ்ட꞉, யத³பி புஷ்பகு³ணாநாம் ரக்தத்வாதீ³நாம் த்³ரவ்யாந்தரயோகே³ந வியோஜநம் த்³ருஶ்யதே, தத்ராபி ஸம்யோக³பூர்வத்வமநுமீயதே- பீ³ஜபா⁴வநயா புஷ்பப²லதீ³நாம் கு³ணாந்தரோத்பத்தித³ர்ஶநாத், அதோ விஜ்ஞாநஸ்ய விஶுத்³தி⁴கல்பநாநுபபத்தி꞉।

विषयविषय्याभासत्वं च यन्मलं परिकल्प्यते विज्ञानस्य, तदप्यन्यसंसर्गाभावादनुपपन्नम्, न ह्यविद्यमानेन विद्यमानस्य संसर्गः स्यात्, असति चान्यसंसर्गे यो धर्मो यस्य दृष्टः, स तत्स्वभावत्वान्न तेन वियोगमर्हति- यथाग्नेरौष्ण्यम्, सवितुर्वा प्रभा, तस्मादनित्यसंसर्गेण मलिनत्वं तद्विशुद्धिश्च विज्ञानस्येतीयं कल्पना अन्धपरम्परैव प्रमाणशून्येत्यवगम्यते।விஷயவிஷய்யாபா⁴ஸத்வம் ச யந்மலம் பரிகல்ப்யதே விஜ்ஞாநஸ்ய, தத³ப்யந்யஸம்ஸர்கா³பா⁴வாத³நுபபந்நம், ந ஹ்யவித்³யமாநேந வித்³யமாநஸ்ய ஸம்ஸர்க³꞉ ஸ்யாத், அஸதி சாந்யஸம்ஸர்கே³ யோ த⁴ர்மோ யஸ்ய த்³ருஷ்ட꞉, ஸ தத்ஸ்வபா⁴வத்வாந்ந தேந வியோக³மர்ஹதி- யதா²க்³நேரௌஷ்ண்யம், ஸவிதுர்வா ப்ரபா⁴, தஸ்மாத³நித்யஸம்ஸர்கே³ண மலிநத்வம் தத்³விஶுத்³தி⁴ஶ்ச விஜ்ஞாநஸ்யேதீயம் கல்பநா அந்த⁴பரம்பரைவ ப்ரமாணஶூந்யேத்யவக³ம்யதே।

यदपि तस्य विज्ञानस्य निर्वाणं पुरुषार्थं कल्पयन्ति, तत्रापि फलाश्रयानुपपत्तिः, कण्टकविद्धस्य हि कण्टकवेधजनितदुःखनिवृत्तिः फलम्, न तु कण्टकविद्धमरणे तददुःखनिवृत्तिफलस्याश्रय उपपद्यते, तद्वत् सर्वनिर्वाणे, असति च फलाश्रये, पुरुषार्थकल्पना व्यर्थैव, यस्य हि पुरुषशब्दवाच्यस्य सत्त्वस्य आत्मनो विज्ञानस्य चार्थः, परिकल्प्यते, तस्य पुनः पुरुषस्य निर्वाणे, कस्यार्थः पुरुषार्थ इति स्यात्।யத³பி தஸ்ய விஜ்ஞாநஸ்ய நிர்வாணம் புருஷார்த²ம் கல்பயந்தி, தத்ராபி ப²லாஶ்ரயாநுபபத்தி꞉, கண்டகவித்³த⁴ஸ்ய ஹி கண்டகவேத⁴ஜநிதது³꞉க²நிவ்ருத்தி꞉ ப²லம், ந து கண்டகவித்³த⁴மரணே தத³து³꞉க²நிவ்ருத்திப²லஸ்யாஶ்ரய உபபத்³யதே, தத்³வத் ஸர்வநிர்வாணே, அஸதி ச ப²லாஶ்ரயே, புருஷார்த²கல்பநா வ்யர்தை²வ, யஸ்ய ஹி புருஷஶப்³த³வாச்யஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய ஆத்மநோ விஜ்ஞாநஸ்ய சார்த²꞉, பரிகல்ப்யதே, தஸ்ய புந꞉ புருஷஸ்ய நிர்வாணே, கஸ்யார்த²꞉ புருஷார்த² இதி ஸ்யாத்।

यस्य पुनरस्त्यनेकार्थदर्शी विज्ञानव्यतिरिक्त आत्मा, तस्य दृष्टस्मरणदुःखसंयोगवियोगादि सर्वमेवोपपन्नम्, अन्यसंयोगिनिमित्तं कालुष्यम्, तद्वियोगनिमित्ता च विशुद्धिरिति। शून्यवादिपक्षस्तु सर्वप्रमाणविप्रतिषिद्ध इति तन्निराकरणाय नादरः क्रियते।।७।।யஸ்ய புநரஸ்த்யநேகார்த²த³ர்ஶீ விஜ்ஞாநவ்யதிரிக்த ஆத்மா, தஸ்ய த்³ருஷ்டஸ்மரணது³꞉க²ஸம்யோக³வியோகா³தி³ ஸர்வமேவோபபந்நம், அந்யஸம்யோகி³நிமித்தம் காலுஷ்யம், தத்³வியோக³நிமித்தா ச விஶுத்³தி⁴ரிதி। ஶூந்யவாதி³பக்ஷஸ்து ஸர்வப்ரமாணவிப்ரதிஷித்³த⁴ இதி தந்நிராகரணாய நாத³ர꞉ க்ரியதே।।7।।

यथैवेहैकस्मिन् देहे स्वप्नो भूत्वा मृत्यो रूपाणि कार्यकरणान्यतिक्रम्य स्वप्ने स्व आत्मज्योतिष्यास्ते, एवम्-யதை²வேஹைகஸ்மிந் தே³ஹே ஸ்வப்நோ பூ⁴த்வா ம்ருத்யோ ரூபாணி கார்யகரணாந்யதிக்ரம்ய ஸ்வப்நே ஸ்வ ஆத்மஜ்யோதிஷ்யாஸ்தே, ஏவம்-

ச.பா- எது என்று - சூக்ஷ்மமான யுக்திகளால் மிகக் கடினமாய் அறியவேண்டியதாய் உள்ளதால் பிராந்தி ஏற்படுவதற்கு வாய்ப்பு உண்டு. அல்லது சரீரத்திற்கு வியதிரிக்தமாய் இருந்தாலும் எல்லா கரணங்களும் விஞ்ஞானம் உடையதாய் காணப்படுவதால் விவேகத்தால் ஆத்மாவை பிரித்து அறிய முடிவதில்லை. ஆகையால் நான் கேட்கின்றேன் ஆத்மா என்பது யாது? எந்த ஆத்மா உங்களால் கூறப்பட்டதோ அது தேஹம், இந்திரியம், பிராணன் மனது இவைகளுள் எது? எந்த ஜ்யோதியால் புருஷனின் வியவஹாரம் நடக்கிறது.

ச.பா- அல்லது எந்த ஆத்மா உங்களால் விஞ்ஞானமயன் என்று குறிப்பிட்டது எதுவோ அது எல்லா பிராணனன்களும் விஞ்ஞானமய சமானமாய் இருப்பதால் இந்தப்பிராணன்களில் அது எது? எவ்வாறு தேஜஸ்ஸுடன் கூடிய பிராஹ்மணர்கள் ஒன்றாய் குழுமி இருக்கும்பொழுது இவர்களில் யார் ஷடங்கத்தையும் அறிந்தவர் என்று கேட்பது போல ஆகிறது.

ச.பா- முந்திய வியாக்யானத்தில் ஆத்மா எது என்பது வரை கேள்வி வாக்கியமாகும். அதற்கு பதில் அந்த இந்த விஞ்ஞானமயன் என்பதாகும். இரண்டாவது வியாக்யானத்தில் பிராணன்களில் என்பது வரை பிரச்னவாக்கியம். அல்லது எல்லாமே பிரச்ன வாக்கியம் - விஞ்ஞானமயனே அந்தர்ஜ்யோதி புருஷன் யார் என்பது வரையாகும். எந்த இந்த விஞ்ஞானமயன் என்ற சப்தத்தின் நிச்சயமான அர்த்த விசேஷத்தால் சம்பந்தமுடையது. அவ்வாறே“कतम आत्मा” (கதம ஆத்மா) ஆத்மா எது என்பதில் உள்ள“इति” இதி) என்ற சப்தம் பிரச்னவாக்கியத்தை முடிப்பதற்கு ஆகும். இதற்கு எந்த ஒரு வியவஹித சம்பந்தம் இல்லாததே உசிதமாகும். என்று கருதி“कतम आत्मा” எது ஆத்மா? என்பது வரை பிரச்னவாக்கியம்.“योऽयम्” (யோஅயம் = அந்த இது) முதலியவை இனிவரும் எல்லா வாக்கியங்களும் பதில் ஆகும் என்று நிச்சயம் ஆகிறது.

ச.பா- ஆத்மா பிரத்யக்ஷமாவதால்“योऽयम्” (யோஅயம் - அந்த இந்த) என்று குறிப்பிடப்படுகிறது. விஞ்ஞானமயன் - விஞ்ஞானம் அநேகமாய் உள்ளது. புத்தி விஞ்ஞானரூப உபாதியின் சேர்க்கையால் விவேகம் இல்லாத காரணத்தால் விஞ்ஞானமயன் எனப்படுகிறது. ஏன் எனில் ராகு சந்திரன் சூரியனுடன் சேரும்பொழுது காணப்படுகிறது. அவ்வாறு புத்திரூப விஞ்ஞானத்தின் சம்பர்க்கத்தால் (சேர்க்கையால்) அனுபவம் ஏற்படுகிறது. இருளில் வைக்கப்பட்ட தீபம் போல் புத்தியும் எல்லா விதமான வியவஹாரங்களுக்கும் சாதனமாகிறது.“मनसा ह्येव पश्यति मनसा श्रुणोति” (மனசா ஹ்யேவ பச்யதி மனசாஸ்ருணோதி) = மனதால் பார்க்கிறது, மனதால் கேட்கிறது) என்று கூறப்படுகிறது. எவ்வாறு இருளில் தீபப்பிரகாசத்துடன் சேர்ந்து பதார்த்தங்கள் அறியப்படுகிறதோ அவ்வாறு எல்லா பதார்த்தங்களும் புத்திரூப விஞ்ஞானத்தின் அறியப்படும் தன்மையுடன் சேர்ந்து பதார்த்தங்கள் அறியப்படுகின்றன. மற்ற கரணங்கள் (இந்திரியங்கள்) புத்தியின் துவாரம் மாத்திரமாக இருக்கின்றன. ஆகையால் இதனாலேயே இவ்வாறு விஞ்ஞானமயனின் விசேஷமானது தெரிவிக்கப்பட்டது.

ச.பா-எவர்களுடைய மதத்தில் பரமாத்மா விஞ்ஞப்த்தி விகாரம் என்று வியாக்கியானம் செய்யப்பட்டதோ அவர்கள்“விஞ்ஞானமயன்”,“மனோமயன்”முதலியவைகளில் விஞ்ஞானமய சப்தத்திற்கு வேறு அர்த்தம் காணப்படுவதால் சுருதி அர்த்தத்திற்கு விருத்தமாகிறது. சந்தேஹமுள்ள பதத்தின் அர்த்தமற்றஇடத்தில் நிச்சயம் செய்யப்பட்ட பிரயோகத்தைக் கண்டு அதை நிச்சயமாய் அறிந்துகொள்ள முடியும். அல்லது இதைத்தவிர வாக்கியசேஷத்தாலும், நிச்சயம் செய்யப்பட்ட நியாயபலத்தாலும் அறிந்து கொள்ளமுடியும்.“सधीः”(சதீ: = புத்தியுடன் கூடி) என்றவேறு இடத்தில் உள்ள பாடத்தாலும்,“ह्य्द्यन्तः”(ஹ்ருத்யந்த = ஹ்ருதயத்தின் உள்ளே) என்ற வசனத்தாலும் அதற்கு விஞ்ஞான பிராயாதா அதாவது விஞ்ஞா அதிகத்தன்மை என்பது உசிதமாகும்.

ச.பா- “பிராணன்களில்” என்பதில் உள்ள ஏழாம் வேற்றுமை வேறு என்று பிரித்துக் காண்பிப்பதற்காக -எவ்வாறு மரங்களுக்குள் கல் என்பது சமீபத்தில் என்பதைக் குறிக்கிறது. (என்ற லக்ஷணத்தைக் குறிக்கின்றது) பிராணன்களில் என்பதில் வ்யதிரேகமா அல்லது அவ்யதிரேகமா என்ற சந்தேஹம் ஏற்படும். ப்ராணன்களில் என்பது ப்ராணன்களைக் காட்டிலும் வ்யதிரிக்தம் (வேறானது) என்பது பொருள். எது எவைகளில் இருக்கிறது அது அதற்கு வேறானது ஆகும். எவ்வாறு கற்களால் மரம் என்பது போல், (கற்களைக் காட்டிலும் மரம் வேறு ஆவது போல்)

ச.பா- இங்கு ஹ்ருதி(ह्य्दि) என்பது ஹ்ருதயத்தில் அது இருக்கிறது என்பதாகும். பிராணன்களில் பிராண ஜாதியான புத்தியே ஆகும் என்பதற்காக ஸ்ருதி கூறுகிறது“ह्य्द्यन्तः” (ஹ்ருத்யந்த: = ஹிருதயத்தின் உள்) என்று கூறுகிறது. “ஹ்ருத்”(ह्य्त्) சப்தத்தால் ஹ்ருதய புண்டரீக ஆகாரமாக உள்ள மாம்ச பிண்டமாகும். அதில் இருப்பதால் புத்தி “ஹ்ருத்” ஆகும். அந்த ஹ்ருதி அதாவது புத்தியின் உள்ளே (அந்தர்) என்பது புத்தி வ்ருத்தியை வேறாக காண்பிப்பதற்காக ஆகும். பிரகாசரூபமாய் இருப்பதால் ஆத்மா எனப்படுகிறது. அந்த ஆத்ம ஜ்யோதினால் அல்லவா விளங்குவதால் (அவபாசகத்தினால்) ஆதித்யனின் பிரகாசத்தால் கடம் போல் காரியகரண சங்காதபிண்டம் சேதனம் போல் இருக்கிறது, இங்கும் அங்கும் செல்கிறது, கர்மம் செய்கிறது.

ச.பா- எவ்வாறு பிரசோதிப்பதற்காக பால் முதலிய திரவியங்களில் மரகதமணி ஆனது போடப்படுகிறதோ அப்பொழுது பால் முதலிய த்ரவியங்களை தன் நிறமாகவே ஆக்குகிறதோ அவ்வாறு ஆத்ம ஜ்யோதி புத்தியையும் அதாவது ஹிருதயத்தைக் காட்டிலும் சூக்ஷ்மமாவதால் ஹ்ருதய பிண்டத்தில் இருக்கும் ஹ்ருதய முதலிய (புத்தி முதலிய) வைகளையும் காரியகரண சங்காதத்தையும் தன்னுடன் அபின்னமாக்கி ஆத்ம ஜ்யோதியின் பிரகாசத்துடன் கூடியதாகிறது. ஏன் எனில் பரம்பரையான ஸ்தூல சூக்ஷ்ம தாரதம்யத்தால் அது எல்லாவற்றையும் விட மிகச் சூக்ஷ்மமாய் இருக்கிறது.

ச.பா- புத்தியானது ஸ்வச்சமாயும் ஆத்மாவின் சமீபத்தில் இருப்பதாலும் ஆத்மசதன்ய ஜ்யோதியுடன் சேர்ந்து பிரதிசாயையாக ஆகிறது. அதனால் விவேகிகளுக்கும் அவ்விடத்தில் முதலாவதாக ஆத்ம அபிமான புத்தி உண்டாகிறது. அதன் சமீபத்தில் இருப்பதால் புத்தியின் சேர்க்கையால் மனதில் சைதன்யம் ஆபாசம் ஏற்படுகிறது. மனம் இந்திரியங்களுடன் இணைவதால் மனதால் இந்திரியங்களும், மேலும் இந்திரியங்களுடன் சரீரத்தின் சேர்க்கை ஏற்படும் பொழுது சரீரத்தில் சைதன்ய ஆபாசம் உண்டாகிறது. இவ்வாறு பரம்பரையாய் எல்லா காரியகரண சங்காத ஆத்மா சைதன்ய ரூப பிரகாசத்தால் பிரகாசிக்கச் செய்கிறது. ஆகையால் இந்த உலகின் எல்லா காரியகரண சங்காதத்திலும் அதன்விருத்திகளிலும் தங்களுடைய விவேகத்திற்கு தக்கவாறு நியமம் அற்றஆத்ம அபிமானபுத்தி உண்டாகிறது.

அவ்வாறே பகவான் கீதையில் கூறி இருக்கிறார்-“यथा प्रकाशयत्येकः कृत्सनं लोकमिमं रविः। क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं प्रकाशयति भारत।।”(யதா பிரகாசயத்யேக: க்ருத்னம்லோகமிம் ரவி:! க்ஷதே்ரம் க்ஷதே்ரி தா க்ருத்ஸ்னம் பிரகாசயதி பாரத),“यदादित्यगतं तेजः”(யதா ஆதித்ய கதம் தேஜ:) முதலியவை.“नित्योऽनित्यानां चेतनश्चेतनानाम्” (நித்யோ அநித்யானாம் சேதனச் சேதனானாம்) என்று காடகத்திலும்,“तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति” (தமேவ பாந்தம்னுபாதி சர்வம் தஸ்ய பாசா சர்வமிதம் விபாதி) என்றும்“येन सूर्यस्तपति तेजसेद्धः” (யேன சூர்யஸ்தபதி தேஜசேத்த:) என்பது மந்திரவர்ணம். அதனால் இந்த ஆத்மா ஹ்ருதயாந்தர்கத ஜ்யோதி.

ச.பா- புருஷ: - ஆகாசம் போல் சர்வகதமாய் இருப்பதால் பூர்ணம் ஆகையால் புருஷன். எல்லாவற்றையும் அபவாசம் செய்வதாலும், ஸ்வயம் மற்றதால் பிரகாசம் செய்யமுடியாததாலும் நிரதிசயமாயும் ஸ்வயம் பிரகாசமாயும் எல்லாவற்றையும் விட மேலானது. நீர் எந்த ஆத்மாவைக்குறித்து எது என்று வினவினாயோ அந்த இந்த புருஷன் ஸ்வயம் ஜ்யோதி: ஸ்வபாவமானது.

ச.பா- எல்லா இந்திரியங்களின் உபகாரகமான் பாஹ்ய ஜ்யோதிகள் அஸ்தமிக்கும்பொழுது அந்தக்கரண வாயிலாய் ஹ்ருதயத்தில் உள்ளே இருக்கும் அந்தர் ஜ்யோதி ஸ்வரூப புருஷன் - பூர்ண ஆத்மா அந்தக்கரணத்தின் மூலமாய் இந்திரியங்களுக்கு உபகாரமாகிறது. எப்பொழுது பாஹ்ய இந்திரியங்களின் உபகாரகமான ஆதித்யன் முதலிய ஜ்யோதிகள் சத்தாய் இருக்கிறதோ அப்பொழுது ஆதித்யன் முதலிய ஜ்யோதிகள் வேறாக இருப்பதாலும் காரியகரண சங்காதம் அசேதனமாய் இருப்பதாலும் அதற்கு ஸ்வார்த்த ஜ்யோதி சம்பவிக்காததால் ஸ்வார்த்த ஜ்யோதி (தன்னை அறிவதற்கான பிரகாசப்படுத்தும் ஜ்யோதி) ஆத்மாவின் அனுக்கிரஹம் இல்லாமல் காரியகரண சங்காதம் வியவஹாரங்களுக்கு சாமர்த்தியம் உடையவைகளாக ஆகாது. ஆத்ம ஜ்யோதியின் அனுகிரஹித்தனாலேயே எல்லா வியவஹாரங்களும்.“यदेतद्ह्य्दयं मनश्चैतत् संज्ञानम्” (யதேதத்ஹ்ருதயம் மனச்சைதத் சம்ஞானம்) என்பது வேறு சுருதிவாக்கியம். அபிமானம் உடையதாலேயே எல்லா பிராணிகளின் வியவஹாரங்கள். மரகதமணி திருஷ்டாந்தத்தால் அபிமான ஹேது கூறப்பட்டது.

ச.பா- இவ்வாறு இந்த விஷயம் இருந்தாலும் ஜாக்ரத்காலத்தில் ஆத்ம ஜ்யோதி எல்லா இந்திரியங்களுக்கும் அவிஷயமாகின்றது. அவ்வாறே புத்தி முதலிய பாஹ்ய ஆப்யாந்தர காரியகரண வியவஹார கூட்டத்தால் சஞ்சலம் உண்டாவதால் ஆத்ம ஜ்யோதியை மூஞ்சிப்புல்லைப்போல் பிரித்து காண்பிக்க முடியாததால் அதை ஸ்வப்னத்தில் காண்பிப்பதற்காக சுருதி ஆரம்பிக்கிறது.

ச.பா-அந்த புருஷன் சமானமாக இருந்துகொண்டு இரண்டு லோகங்களிலும் சஞ்சரிக்கின்றான். எந்த புருஷன் தானே ஜ்யோதி ஸ்வரூப ஆத்மாவோ அதற்கு சமானமாய் ஒரு ஜ்யோதியைக் கொண்டு- எதற்கு சமானமாகக் கொண்டு? இந்த பிரகரணத்தின்படியும், சமீபத்தில் இருப்பதாலும் >ஹ்ருதயத்தில் அதாவது“ह्य्दि”(ஹ்ருதி = ஹ்ருதயத்தில்) என்பதிலிருந்து“ह्य्दि” (ஹ்ருத்) சப்த வாச்சியம் புத்தி என்பது இந்த பிரகரணத்தாலும், சமீபத்தில் இருப்பதாலும் ஆகிறது. ஆகையால் ஆத்மாவிற்கு சமமாய் இருப்பதாகக் கூறப்படுகிறது.

ச.பா- சாமான்யம் எவ்வாறு? குதிரை, எருமையைப்போல் விவேகத்தின் அறியாமை. அவபாசம்புத்தி. அதை அவபாசம் செய்வது அந்த ஆத்ம ஜ்யோதி. பார்ப்பதைப்போன்று அவபாசமும். அவபாசகமும் (அவபாசம் செய்வது) பிரித்து அறியமுடியாது என்பது பிரசித்தம். விசுத்தமாய் இருப்பதால் பிரகாசிக்கப்படுவது போல் தோன்றுகிறது. எவ்வாறு சிகப்பு நிறம் வஸ்து பிரகாசம் ஆகும்பொழுது சிகப்புபோல் தோன்றுகிறதோ, அவ்வாறே பச்சை, நீலம் சிகப்பு ஆகிய பதார்த்தங்களை பிரகாசிக்கச் செய்து அதற்கு சமானமாவது போல் புத்தியை பிரகாசிக்கச் செய்து கொண்டு புத்தியின் மூலமாய் எல்லா க்ஷதே்திரங்களையும் பிரகாசிக்கச் செய்கிறது. இதுவே மரகத மணி திருஷ்டாந்தரத்தால் விளக்கப்பட்டது. புத்திசாமான்யத்தால் எல்லாம் சமானமாகின்றது.

ச.பா- ஆகையால் தான்“सर्वमयः” (சர்வமய:) என்று சுருதி கூறப்போகிறது. ஆகையால் மூஞ்சிப்புல்லைப்போல் பிரித்து தன்னுடைய ஜ்யோதி ரூபத்தால் காண்பிக்கமுடியாது. அந்த நாம ரூபங்களின் எல்லா வியாபாரங்களையும், நாம ரூபங்களில் ஜ்யோதியின் தர்மத்தையும், அவ்வாறே ஆத்ம ஜ்யோதியில் நாம ரூபத்தையும் ஆரோபித்து இந்த லோகம் முழுவதும் - இது ஆத்மா, இது ஆத்மா அல்ல, ஆத்மா இந்த தர்மம் உடையது, ஆத்மா இந்த தர்மம் உடையது அல்ல, கர்த்தா அகர்த்தா, சுத்தமானது சுத்தமற்றது, பந்தமாகும், முக்தமாகும், இருப்பது, செல்வது, வருவது, சத்ரூபம், அசத்ரூபம் என்பது முதலிய விகல்பங்களால் அத்யந்தமோஹத்தை உலகில் எல்லோரும் அடைந்திருக்கின்றார்கள்.

ச.பா- ஆகையால் சமானமாய் இருந்து கொண்டு, அடைந்த இகலோகம், இனி அடையப்போகிற, பரலோகம் ஆகிய இரண்டிலும் அடைந்த தேஹந்த்ரிய சங்காதத்தை விட்டும், அடையப்படாத தேஹேந்த்ரிய சங்காதத்தை கிரஹிப்பதற்காகவும் தொடர்ந்து நூ ற்றுக்கணக்கான சம்பந்தத்தால் கிரமமாய் சம்சாரம் நடக்கிறது. தாத்பர்யம் என்னவென்றால் புத்தியைப்போல இருப்பது இந்த இரண்டுலோகங்களின் சஞ்சாரம் செய்வதற்காக காரணமாகிறது.

ச.பா- இந்த விஷயத்தில் பிராந்தி நிமித்தமான நாம ரூப உபாதியைபோன்றதே இதற்கு ஹேது. ஸ்வயமாக அல்ல என்று கூறப்படுகிறது. எதனால் சமானமாக இருந்துகொண்டு இவ்விரு உலகங்களிலும் கிரமமாக சஞ்சரிப்பது பிரத்யக்ஷம் என்பதை சுருதி தெரிவிக்கிறது. எதனால் தியாயதீவ (தியானம் செய்வது போல) சிந்தயிதீவ (சிந்திப்பது போல என்றதியான வியாபார விருத்தியாகிய புத்தியை அந்த (ஜ்யோதி) தடஸ்த ரூபமாக சித்ஸ்வபாவ ஜ்யோதி ரூபத்தால் பிரகாசித்துக்கொண்டு அதற்கு சமமாக இருந்துகொண்டு தியானம் செய்வது போன்று (தியாய தீவ) பிரகாசிப்பது போன்று இருக்கிறது. ஆகையால் லோகத்திற்கு பிராந்தி ஏற்படுகிறது என்று நினைக்கப்படுகிறது. உண்மையில் அது தியானம் செய்யவில்லை.

ச.பா-அவ்வாறு லேலாயதீவ(लेलायतीव)என்பது அதிகம் (அசைவதுபோல) செல்வது போல் ஆகும் அந்த கரணங்களிலும், புத்தி முதலியவைகளிலும், வாயு முதலியவைகளிலும், அசைவு உள்ளவைகளிலும் அது >பிரகாசிப்பதால் அதற்கு சமானதாக அறியப்படுகிறது. ஆகையால் அதைப்போன்று இது அதிக சலனம் உடையதாய் இருக்கின்றுது என்று கருதுகிறார்கள். உண்மையில் அந்த ஆத்ம ஜ்யோதி சலன தர்மம் உடையது அல்ல.

ச.பா- மேலும் இது எவ்வாறு அறியமுடியும்? எனில் அந்த புத்தி முதலியவற்றின் சமானத்தன்மையின் பிராந்தி ஆத்மாவின் இரண்டு லோக சஞ்சாரத்திற்கும் காரணமாகிறது. சுயமாக அல்ல. இந்த அர்த்தத்தை தெரிவிப்பதற்காக ஹேதுவை உபதேசிக்கிறது. எதனால் அந்த ஆத்மாவே ஸ்வப்னத்தை அடைந்து அந்த புத்தியின் சமானமாகி அந்த புத்தி எது, எதுவாகிறதோ அது அதுவாக ஆகிறது போல் ஆகிறது. ஆகையால் எப்பொழுது அதற்கு ஸ்வப்னம் ஏற்படுகிறதோ அதாவது புத்தி ஸ்வப்னவிருத்தியை அடைகிறதோ அப்பொழுது இந்த ஆத்மாவும் ஸ்வப்னவிருத்தியை அடைந்ததுபோல் இருக்கிறது. எப்பொழுது புத்தி ஜாக்ரத்தை அடையவிரும்புகிறதோ அப்பொழுது அதுவும் (ஆத்மாவும்) ஜாக்ரத்தை அடைய விரும்புகிறதுபோல் ஆகிறது.

ச.பா- ஆகையால் சுருதி கூறுகிறது - ஸ்வப்னமாகி ஸ்வப்ன விருத்தியை பிரகாசிக்கச் செய்து கொண்டு அதாவது ஸ்வப்ன விருத்தி ஆகாரமாகி லெளகிகம், அவ்வாறே சாஸ்த்ரீய வியவஹார ரூபத்திற்கு யோக்யமான காரிய கரண சங்காதமய ஜாகரித வியவஹாரரூப லோகத்தை அதிக்கிரமணம் செய்கிறது. அதாவது அதைத்தாண்டிச் செல்கிறது. அப்பொழுது அவைகளைக் காட்டிலும் வேறானதுமான தன்னுடைய ஆத்ம ஜ்யோதியினால் ஸ்வப்னாத்மகமான வ்ருத்தியை எதனால் பிரகாசிக்கச் செய்து கொண்டிருக்கிறதோ அதனால் அது ஸ்வயம் ஜ்யோதிஸ்வரூபம். அது பரமார்த்தமாக (உண்மையில்) கர்த்ரு க்ரியாகாரக பலரூபம் அற்றது. விசுத்தமானது. புத்திக்கு சமானமாய் இருப்பதால் இரு உலக சஞ்சாரம் ஏற்படுவது ப்ராந்தியின் காரணத்தால் ஆகும்.

ச.பா- மிருத்யுவின் ரூபங்கள் -கர்மம் அவித்யை முதலியவைகளே மிருத்யு. ஆகையால் தனக்காக தனியான வேறு ரூபம் இல்லை. காரியகரணங்களே அதன் ரூபங்கள். ஆகையால் மிருத்யுவின் அந்த கிரியாபலன்களை ஆஸ்ரயிக்கும் ரூபங்களை கடந்து செல்கிறது.

ச.பா- பூர்வ- ஆனால் புத்திக்கு சமானமான வேறு ஒன்று புத்தியைப் பிரகாசப்படுத்தும் ஆத்ம ஜ்யோதி இல்லவே இல்லை. ஏன்எனில் பிரத்யக்ஷமாகவோ அனுமானமாகவோ அறியமுடியாது. எவ்வாறு அதே காலத்தில் வேறு புத்தி உண்டாகாதோ அவ்வாறு. பிரகாசிக்கும் கடமும் அதை பிரகாசிக்கச் செய்வதும் வேறாக இருந்தாலும் விவேகமில்லாததால் கடம் முதலியவையும் அதைப்பிரகாசிக்கச் செய்வதும் சமானம் என்றாலும் கடம் முதலியவைகள் பின்னமாய் அறியப்பட்டாலும் அவை பின்னமாய் இருந்தாலும் கடம் முதலியைவகளுடன் சேர்ந்து சமானமாகிறது. ஆனால் இங்கு கடம் முதலியவைகளுக்கு சமானமான பிரத்யக்ஷமாகவோ, அனுமானத்தாலோ புத்தியைப் பிரகாசிக்கக்கூடிய வேறு ஜோதியை அறியமுடியாது. ஆனாலும் சித் ஸ்வரூபமாய் பிரகாசிப்பதால் புத்தியே புத்தியாகாரமாகவும், விஷயாகாரமாகவும் ஆகிறது. ஆகையால் புத்தியை பிரகாசிக்கச் செய்யக்கூடிய அதைவிட வேறான ஜ்யோதியை அனுமானத்தாலோ, ப்ரத்யக்ஷமாகவோ ப்ரதிபாதனம் செய்யமுடியாது. (மீறமுடியாது)

ச.பா- இவ்வாறு பின்னமாய் இருந்தாலும் பரஸ்பரம் ஒன்று சேர்ந்து பிரகாசிக்கும் (அவபாஸ்யமான) கடம் முதலியவைகளும், அவபாசப்படுத்தும் ஜ்யோதியும் த்ருஷ்டாந்தரூபமாய் சமானத்தன்மை கூறப்பட்டது. ஆனாலும் நாங்கள் அதை ஒரே விதமாகவே கூறுகிறோம். ஏன்எனில் கடம் முதலிய அவ பாஸ்யமும், அதன் அவபாசகமும் பின்னமல்ல. உண்மையில் ஆலோகத்துடன் கூடிய (ஜ்யோதியுடன்) கூடிய கடம் முதலியவைகளே அவபாசரூபம். வெவ்வேறு கடம் முதலியவற்றின் உற்பத்தி உண்டாகிறது. விஞ்ஞான மாத்திரத்தாலேயே ஜ்யோதியுடன் கூடிய (அவபாசகத்துடன் கூடிய) கடம் முதலியவை விஷயாகாரமாக விளங்குகின்றன. அப்பொழுது எல்லாவற்றிற்கும் விஞ்ஞான லக்ஷணமாத்திரமே இருப்பதால் அதற்கு பாஹ்ய திருஷ்ட்டாந்தம் இல்லை. (இதுவரை விஞ்ஞானவாதி பெளத்த மதம் கூறப்பட்டது)

ச.பா- சித்தாந்தீ- இவ்வாறு அந்த விஞ்ஞானத்தின் கிராஹ்ய கிராஹக ஆகாரம் முழுவதும் கல்பித்து பின் அதையே மறுபடியும் விசுத்தியைக் கல்பிக்கின்றனர். அந்த க்ராஹ்ய க்ராஹகத்தின் நீக்கமே (விழுக்தமே) விஞ்ஞானம் ஸ்வச்ச ரூபமானது, க்ஷணிகம் ஆக இருக்கிறது என்று சிலரின் கொள்கை. அதுவும் சாந்தியாவதை சிலர் இச்சிக்கின்றனர். அதுவும் சம்வ்ருத (அவித்தையினால் ஆச்சாதிக்கப்பட்ட) விஞ்ஞானமும் கடம் முதலிய பாஹ்யவஸ்துக்கள்போல் க்ராஹ்யக்ராஹக அம்சமற்று சூன்ய மாத்திரமாகவே இருக்கிறது. என்று சிலர் கூறுகின்றனர்.

ச.பா-இந்த எல்லா கல்பனைகளும் புத்தி விஞ்ஞானத்தை அவபாசகம் செய்யும் அதைக் காட்டிலும் வியதிரிக்தமான ஆத்ம ஜ்யோதியை தியாகம் செய்வதாய் இருப்பதால் வைதிக ஸ்ரேயோமார்க்கத்திற்கு விக்னரூபமாகிறது. எந்த மதத்தில் பாஹ்ய பதார்த்தங்களுக்கு சத்தா இருக்கிறதோ அதைக்குறித்துக் கூறப்படுகிறது. கடம் முதலியவைகளுக்கு ஸ்வயம் தன்னைப்பரிகாசிக்கச் செய்யும் என்பது கிடையாது. இருளில் இருக்கும் கடம் முதலியவைகள் தன்னைத் தானே பிராகாசிக்கச் செய்யாது. தீபம் முதலியவைகளின் சம்யோகத்தால் இந்த கடம் பிரகாசிக்கிறது என்று இவ்வாறு இந்த நியமத்தால் பிரகாசிப்பது காணப்படுகிறது. கடமும் பிரகாசமும் சேர்ந்தபின்னும் ஒன்று மற்றொன்றைக் காட்டிலும் பின்னமேயாகும், ஏன் எனில் ரஜ்ஜு கடம் இவைகளைப் போல் மறுபடியும், மறுபடியும் சேர்வதும், பிரிவதுமாகிய விசேஷம் காணப்படுகிறது. இவ்வாறு பேதமுள்ள பதார்த்தங்களுக்கு ஏதோ ஒரு அன்ய பதார்த்தம் ப்ராகாசிக்கச் செய்கிறது என்பது சித்திக்கிறது. அவைகள் ஸ்வயமாய் தன்னைத் தானே ப்ரகாசிக்கச் செய்யாது.

ச.பா- ஆனால் தீபமானது தன்னைத்தானே ப்ரகாசிக்கச்செய்வது காணப்படுகிறது. எவ்வாறு எனில் உலகத்தோர் கடம் முதலியவைகளைப் போல் தீபத்தைக் காண்பதற்கு வேறு ப்ரகாசத்தை நாடுவது இல்லை. ஆகையால் தீபம் தன்னைப் ப்ரகாசிக்கச் செய்கிறது. >तन्निरसनम्

ச.பா- சித்தாந்தி- அவ்வாறு அல்ல, ஏன் எனில் பிரகாசிப்பதில் தீபத்திற்கும் கடம் முதலியவைகளுக்கும் சமானதா இருக்கின்றது. இவ்வாறு ஸ்வயம் பிரகாச ஸ்வரூபமாய் இருப்பதால் தீபம் மற்றவைகளை பிரகாசிக்கசெய்கிறதாய் இருந்தாலும் கடாதிகளைப்போல் அது தன்னைவிட வேறு ஒன்றால் பிரகாசிக்கப்படுத்துவதாய் இருந்தாலும் தன்னுடைய யோகியதையைவிடவில்லை. ஆனாலும் தீபம் தன்னை விட வேறான ஒன்றால் பிரகாசிக்கிறது என்பது அவசியம் ஆகும்.

ச.பா- பூர்வ- இவ்வாறு சைதன்யத்தால் அவபாசிதமானாலும் கடமானது தன்னைவிட மற்ற பிரகாசத்தை அபேக்ஷிக்கின்றது. இவ்வாறு தீபத்திற்கு வேறு பிரகாசத்தின் அபேக்ஷை இல்லை. ஆகையால் தீபம் வேறு ஒன்றால் பிரகாசம் உடையதாய் இருந்தாலும் தன்னையும் கடத்தையும் பிரகாசிக்கச் செய்கிறது.

ச.பா-அவ்வாறு அல்ல. ஸ்வயமாகவோ, மற்றதற்கோ எந்த ஒரு விசேஷமும் இல்லை. எவ்வாறு கடம் சைதன்யத்தால் அவபாசமாகின்றதோ அவ்வாறே அதற்கு சமானமாக தீபமும் சைதன்யத்தால் அவபாசமாகின்றது.

ச.பா-எது கூறப்படுகிறதோ அதாவது தீபமானது தன்னையும் கடத்தையும் பிரகாசிக்கச் செய்கிறது என்று கூறியது சரியல்ல. ஏன்? எப்பொழுது தன்னை பிரகாசிக்கச் செய்யவில்லையோ அப்பொழுது எவ்வாறு இருந்தது? அந்த சமயத்தில் தீபத்திற்கு மற்றவைகளாலோ, தானாகவோ எந்த ஒரு விசேஷமும் இல்லை. ஆனாலும் அவபாசமாகிறது. ஏன் எனில் அவபாசம் இருந்தாலும் இல்லாவிட்டாலும் ஏதோ ஒரு விசேஷாந்தரம் தெரிகிறது. தீபத்திற்கு தன்னுடைய சந்நிதியிலோ, சந்நிதி இல்லாமலோ கல்பனை செய்யமுடியாது. அசத்தில் அல்லவா விசேஷம் ஒரு சமயம் இருக்கும், ஒரு சமயம் இருக்காது. தீபமானது தன்னைப் பிரகாசிக்கச் செய்கிறது என்பது மித்யாவே (பொய்யே).

ச.பா-தீபம் சைதன்யத்தால் கிரஹிக்கப்படுவது கடம் முதலியவைகளுக்கு ஒப்பானதாகும். ஆகையால் விஞ்ஞானத்தை கிரஹிப்பதில் கிரஹிக்காமல் இருப்பதில் தீப திருஷ்டாந்தம் பொருந்தாது. சைதன்யத்தால் விஞ்ஞானம் கிரஹிக்கப்படுவதால் தீப திருஷ்ட்டாந்தம் பொருந்தாது. சைதன்ய கிராஹ்யத்துவம் விஞ்ஞானத்தின் பாஹ்ய விஷயங்களைப் போன்றது.

ச.பா- விஞ்ஞானத்திற்கு சைதன்யத்தால் கிரஹிக்கமுடிவது சித்திக்கும்பொழுது க்ராஹ்ய (விஷய விஷயகம்) மாகும்பொழுது விஞ்ஞானத்தின் க்ராஹ்யதாவா அல்லது க்ராஹகமான (விஷயி விஷயமான) விஞ்ஞானத்திற்கா? இவ்வாறு வஸ்து விஷயத்தில் சந்தேஹம் எழும்பொழுது இந்த நியாயம் வேறு பதார்த்த விஷயத்தில் காணப்படுகிறது. என்பது இங்கு கல்பனை செய்யவேண்டும். திருஷ்ட நியாயத்தால் விபரீத கல்பனை செய்வது சரியல்ல. இவ்வாறு இருக்கும்பொழுது வ்யதிரிக்த்தமாய் கிரஹிப்பதால் வெளியில் உள்ள தீபங்களுக்கு க்ராஹ்யத்துவம் காணப்படுகிறது. அவ்வாறே விஞ்ஞானமும் சைதன்ய க்ராஹ்யத்துவத்தால் பிரகாசிக்கும்பொழுது தீபம் போல் வ்யதிரிக்த்த சைதன்ய க்ராஹ்யத்துவம் இல்லை என்பது பொருந்தாது. அதற்கு வேறு கிராஹ்யத்துவம் இல்லை என்பது பொருந்தாது. இவ்வாறு எது விஞ்ஞானத்தின் கிரஹீதா அந்த ஆத்மா விஞ்ஞானத்தைக் காட்டிலும் பின்ன ஜ்யோதி.

ச.பா- அது அநவஸ்தாதோஷம் என்றால் அல்ல. அது க்ராஹ்யத்துவ மாத்திரமே ஆகும். க்ராஹகத்திற்கு க்ராஹகம் இருக்கும்பொழுது க்ராஹகத்திற்கு வஸ்து அந்தர லிங்கத்துவம் ஒருநாளும் சம்பவிக்காது. ஆகையால் அது அநவஸ்தாதோஷமல்ல.

ச.பா- விஞ்ஞானத்தை வேறு ஒன்றால் க்ரஹிக்கப்டுகிறது என்று ஏற்றுக்கொண்டால் வேறு இந்திரியத்தை அபேக்ஷிக்கிறது என்று ஏற்படும்பொழுது அநவஸ்த்தா தோஷம் ஆகுமே எனில் அவ்வாறு அல்ல, அதற்கு அந்த நியமம் இல்லாததால், எங்கு வேறு வேறு வஸ்து க்ரஹிக்கப்படுகிறதோ அங்கு அங்கு க்ராஹ்யக்ராஹக வ்யதிரிக்தம் கரணாந்தம் (வேறு கரணம்) இருக்கலாம். என்பதால் விச்சித்ரம் (அநேகமாக) காணப்படுவதால் அதைத்தனியாக நியமனம் செய்யமுடியாது. எவ்வாறு? தீபம் முதலிய பிரகாசத்திற்குக் காரணம் க்ராஹ்ய க்ராஹக வ்யதிரிக்தமாகும். தீபம் முதலிய ஆலோகங்கள் (பிரகாசம்) கடாம்சமோ, கண்களின் (சக்ஷிவின்) அம்சமோ அல்ல. ஆனால் கடத்திற்கு சமானமாய் சக்ஷு கிராஹ்யமானாலும் கண், தீபம் இவற்றிக்கு வ்யதிர்க்த்தமான வேறு காரணத்தை அபேக்ஷிப்பது இல்லை. ஆகையால் எங்கு தன்னைத் தவிர பின்னவஸ்து மூலமாய் க்ராஹ்யம் ஏற்படுகிறதோ அங்கு வேறு காரணம் வேண்டும். ஆகையால் இதற்கு நியமம் கூறப்படவில்லை. ஆகையால் விஞ்ஞானத்திற்கு வ்யதிரிக்த க்ராஹ்ய கிராஹகம் ஏற்படும்பொழுது அதற்கு காரணாந்தர அவஸ்தை இல்லை. க்ராஹக மூலமாய் ஒரு நாளும் அதைக் கூறமுடியாது. ஆகையால் விஞ்ஞான வ்யதிரிக்த்தமான ஆத்ம ஜ்யோதி வேறு என்பது சித்திக்கின்றது.

ச.பா- ஆனால் கடம் முதலியவைகளும், தீபம் முதலியவைகளுமாகிய பாஹ்ய பதார்த்தங்கள் விஞ்ஞானத்தைக் காட்டிலும் வியதிரிக்தம் எனில் அவ்வாறு அல்ல. எந்த வஸ்து இல்லாமல் அறியமுடியாதோ அது அந்த ஸ்வரூபம் மாத்திரம் காணப்படுகிறது - எவ்வாறு ஸ்வப்ன விஞ்ஞானத்தால் க்ரஹிக்கப்படும் கடபடமுதலிய வஸ்துக்கள் ஸ்வப்ன விஞ்ஞானத்திற்கு வ்யதிரிக்தமாக (வேறாக) அறிய முடியாததால் ஸ்வப்ன கடம் தீபம் முதலியவைகள் ஸ்வப்ன விஞ்ஞானமாத்திரத்தாலேயே அறியப்படுகிறது. அவ்வாறே ஜாக்ரதத்திலும் கடம், தீபம் முதலியவைகள் ஜாக்ரத் விஞ்ஞானத்திற்கு வியதிரிக்த்தமாய் (வேறாய்) அறிய முடியாததால் ஜாக்ரத் விஞ்ஞானமாத்திரத்தாலேயே ஏற்படும் என்பது உசிதமாகும். ஆகையால் பாஹ்ய பதார்த்தங்களாகிய கடம், தீபம் முதலியவைகள் இல்லை என்பதாகும். எல்லாம் விக்ஞான மாத்திரமே. இந்த விஷயத்தில் எது கூறப்பட்டதோ அது - விக்ஞானத்திற்கு வ்யதிரிக்த்மாகக் காணப்படுவதால் (பிரகாசிப்பதால்) விஞ்ஞானத்திற்கு வ்யதிரிக்தமாக ஜ்யோதி அந்தரம் (வேறு) கடம் முதலியவைகளைப் போல் இருக்கிறது என்பது மித்யையாகும். ஏன் எனில் எல்லாம் விஞ்ஞான மாத்திரமே என்பதற்கு திருஷ்டாந்தம் இல்லாததால் ஆகும்.

ச.பா- சித்தாந்தி- அவ்வாறு அல்ல. எதுவரை நீ பாஹ்ய பதார்த்தங்களை சத்தாய் பார்க்கிறாயோ அது வரையேயாகும். நீ எவ்விதிமாகவும் பாஹ்ய பதார்த்தங்களை ஸ்வீகாரம் செய்வது இல்லை என்பது இல்லை.

ச.பா- விக்ஞானவாதி- ஆம், நான் அவ்வாறு கருதவில்லை.

ச.பா- அவ்வாறு அல்ல. ஏன்எனில் விஞ்ஞானம், கடம், தீபம் முதலிய சப்தங்களின் அர்த்தம் வெவ்வேறாக இருக்கிறது. எது வரை இவ்வாறு இருக்கிறதோ அதுவரை நீ பாஹ்ய அர்த்தாந்தரத்தை ஏற்றுக்கொள்ள வேண்டும், விஞ்ஞானத்தைக்காட்டிலும் வேறு அன்ய பதார்த்தம் இல்லையென்றால் விஞ்ஞானம், கடம், படம் இவை முதலிய சப்தங்களுக்கு ஒரே அர்த்தம் ஏற்படுவதால் அது பர்யாய பதமாகும். அவ்வாறே சாதனங்களின் பலன்கள் ஏகம் என்றால் சாத்திய சாதன பேதத்தை உபதேசிக்கும் சாஸ்திரங்களுக்கு அநர்த்தழும் உண்டாகும். அந்த கர்த்தாவிற்கும். அஞ்ஞானம் சித்திக்கும்.

ச.பா-மேலும், விஞ்ஞானத்தைக் காட்டிலும் வேறாக வாதிபிரதிவாதிகளின் தோஷம் காணப்படுவதால் ஆத்மவிஞ்ஞானத்தால் மாத்திரம் எடுத்துக்கொள்ளவில்லை. ஏன்எனில் வாதப்பிரதிவாத அதன் தோஷங்களும் மேலும் பிரிதவாதிகளும் நிராகரணம் செய்யவேண்டியது அவசியம். ஆகையால் ஒருவராலும் தன் (ஸ்வயம்) ஆத்மாவையோ, ஆத்மீய விஞ்ஞானத்தையோ நிராகரணம் செய்வது யோகியமாகது. இவ்வாறு இருப்பதால் எல்லா வியவஹாரங்களுக்கும் லோபம் ஏற்படுகிறது. (எல்லா வியவகாரங்களும் இல்லாமல் போய்விடுகிறது)

ச.பா- பிரதிவாதி முதலியவை விஞ்ஞானரூப ஆத்மாவையே கிரஹிக்கிறது என்று கூறும் விஞ்ஞான வாதிகளையும் ஏற்றுக்கொள்ளமுடியாது. அவர்கள் தன்னைவிட வேறான வாதி முதலிய வாதிகளின் வாயிலாய் கிரஹிக்கின்றார்கள் என்பது அறியப்படுகிறது. ஆகையால் அதைப்போல் எல்லா வஸ்துக்களும் ஜாக்ரத் விஷயமாய் இருப்பதால் வ்யதிரிக்த்தம் கிரஹிக்கப்படுகிறது. ஜாக்ரத்போல் என்பது பிரதிவாதி முதலியவைகளைப் போல் மேலும் விஞ்ஞானத்தைப் போன்றதும் ஆகும். ஆகையால் விஞ்ஞான வாதிகளாலும் விஞ்ஞானத்திற்கு வ்யதிரிக்தமான (வேறான) வேறு ஜோதியை (ஜ்யோதிரந்தரம்) இருப்பதை நிராகரிக்க முடியாது.

ச.பா-ஸ்வப்னத்தில் விஞ்ஞான வ்யதிரேகம் இல்லாததால் பொருந்தாது என்றால் அது அவ்வாறு அல்ல. அபாவமாய் இருந்தாலும் பாவத்தின் வஸ்து அந்தரம் சித்திப்பதால் - உங்களால் ஸ்வப்னத்தில் காணப்பட்ட கடம் முதலியவைகளின் விஞ்ஞானத்திற்கு பாவம் இருந்தது என்பது அறியப்படுகிறது. அதை அறிந்து அதைக்காட்டிலும் வ்யதிர்க்தமான கடம் முதலியவைகளை அபாவம் என்கிறார்கள். அந்த விஞ்ஞானவிஷயம் அபாவமாய் இருந்தாலும் பாவமாய் இருந்தாலும் இருவகையாலும் கடம் முதலியவைகளின் விஞ்ஞானத்திற்கு பாவம் இருந்தது என்பது அறியப்படுகிறது. அதை நிவிர்த்திக்கும் நியாயம் இல்லாததால் அதை நிவிர்த்திக்கமுடியாது. எல்லாம் சூன்யத்துவம் என்று கூறியது நிராகிரக்கப்படுகிறது. ஆத்மா நான் என்று பிரத்யக் ஆத்மாகிரஹிக்கப்படுகிறது என்பதால் மீமாம்சர்களுடைய பக்ஷம் கண்டனம் செய்யப்படுகிறது. (ஏன் எனில் ஆத்மா ஒன்றே க்ராஹ்யமாயும், க்ராஹகமாயும் இருத்தல் என்று இரண்டு ரூபம் உண்டாவது சம்பவிக்காது).

ச.பா- எது கூறப்பட்டதோ அது பிரகாசத்துடன் கூடிய வெவ்வேறு கடங்களை உத்பத்தி ஆகிக்கொண்டே இருக்கிறது என்பது பொருந்தாது. அடுத்த க்ஷணத்திலும் அந்த கடமே இது என்று பிரத்யபிக்ஞா ஏற்படுவதால். சாத்ருஷ்யமாய் இருப்பதாலும் வெட்டப்பட்ட முடி, நகம் இவைகளைப்போல் மீண்டும் தோன்றுவது போல் பிரத்யக்பிக்ஞானம் என்றால் அல்ல. அங்கும் க்ஷணிகத்வமும். ஜாதி ஏகத்துவமும் சித்திப்பதால் ஆகும்.

ச.பா- வெட்டப்பட்டு மீண்டும் வளரும் முடி நகம் முதலியவைகள் கேசம் நகம் ஆகியவை ஒரே ஜாதியாவதால் கேசம் நகம் என்பது ப்ரத்தியத்தின் (தோற்றத்தின்) நிமித்தமாவதால் அது ப்ராந்தி அல்ல. வெட்டப்பட்டதும் வளர்வதும் ஆன கேசம் நகம் முதலியவைகளை காணப்படும்பொழுது “அதுவே இது”(स एव) என்று ப்ரத்யயம் ஏற்படாது. ஒருவருக்கு நீண்டகாலத்தின் பின் வெட்டப்பட்ட வளர்ந்தவை காணப்படும்பொழுது அதற்குத் துல்யமான பிரமாணத்தால் அந்த காலத்தில் இருந்த முடி முதலியவைகளுக்கு சமமானதாக இந்த கேச நகங்கள் முதலிய பிரத்யயங்கள் உண்டாகும் என்பது இல்லை. ஆனால் கடம் முதலியவைகளில்(स एव) “அது இதுவே” மறுபடியும் பிரத்யயம் (ஞானம்) ஏற்படுகிறது. ஆகையால் இந்த திருஷ்ட்டாந்தம் பொருந்தாது.

ச.பா-பிரத்யக்ஷமாய் அறிந்த வஸ்துவில் ப்ரத்யபிஞா ஏற்படும்பொழுது அதுவே இது(तदेवेति)என்று இருக்கும்பொழுது அதை வேறாக (அந்யமாக) ஆவது உசிதமல்ல. ஏன் எனில் ப்ரத்யக்ஷத்திற்கு விரோதமானால் லிங்கத்திற்கு அபாவம் சித்திக்கும். ஞானம் க்ஷணிகமாய் இருப்பதால் சாதிருஷ்ய பிரத்தியம் சம்பவிக்காது. ஞானம் க்ஷணிகமாக இருப்பதால் ஒரு வஸ்துவை பார்ப்பவன் வேறு வஸ்துவைப் பார்க்கும்பொழுது சாதிருஷ்ய பிரத்யயம் ஏற்படலாம். ஞானம் க்ஷணிகமாய் இருப்பதால் சாதிருஷ்ய பிரத்யயம் ஏற்படுவதற்கு வாய்ப்பு இல்லை. மேலும் ஒரு வஸ்துவைப் பார்ப்பவன் அடுத்த வஸ்துவைப் பார்ப்பதற்கு முன்னால் அடுத்த க்ஷணத்திலேயே இல்லாமல் போகிறது. ஏன் எனில் விஞ்ஞானம் க்ஷணிகமானதால் ஒரு தடவைப் பார்த்த மறுக்ஷணத்திலேயே அந்த வஸ்து க்ஷயமாகிவிடுகிறது.“तेन इदं”(தேன இதம் = அதனால், இது) என்பது சதிருவும் என்று சாதிருஷ்ய பிரத்யக்ஷமாகிறது.“तेन”(அதனால்) என்பது பார்த்ததின் ஸ்மரணம்.“इदम्”(இது) என்பது வர்த்தமான க்ஷண காலம் இருப்பது. அதனால் க்ஷணிகவாதிக்கு ஹானி ஏற்படுகிறது. ஆகையால்“तेन”என்பதால் ஸ்ம்ருத ஞானம் நீங்கி விடுகிறது.“इदम्”(இதம் - இது) என்பதால் மற்றவார்த்தமானிக ஞானம் க்ஷயம் ஆகிறது. ஆகையால் ஏகத்தின் அபாவத்தாலும் அநேகமாய் பார்ப்பவனுக்கு“तेन इदं”(தேன இதம் - ஆகையால் இது) சத்ருஷம் என்னும் சாத்ருஷ்ய ப்ரத்யயம் பொருந்தாது.

ச.பா- வ்யவஹாரம் சித்திக்கமுடியாது - பார்க்கவேண்டியது பார்த்த உடனேயே க்ஷீணமாவதால் விஞ்ஞானத்தின் இதைப்பார்க்கிறேன், இதைப் பார்த்தேன் என்ற வ்யவஹாரம் சம்பவிக்காது. ஏன்எனில் பார்க்கிறேன் என்று கூறும் க்ஷணத்திலேயே அது இல்லை என்று இவ்வாறு கருதுவதால் விஞ்ஞானவாதத்திற்கு ஹானி ஏற்படுகிறது. இவ்வாறு கூறப்பட்டவாறு பார்க்காதவனுக்கு அதன் சாத்ருஷ்யம் ப்ரத்யயம் ஏற்படும். அப்பொழுது பிறவிக் குருடன்போல் ரூப விசேஷத்தைக் கூறுவதும், அதன் சாத்ருஷ்ய புத்தி உண்டாகுமானால் அப்பொழுது சர்வஞ்ஞ புத்தரின் சாஸ்திரமாகிய ப்ரணயனம் முதலிய எல்லாம் அந்த (குருட்டுப்) பரம்பரை ஆகும். ஆகையால் இந்த பிரசங்கத்தில் இஷ்டம் இல்லை. இதனால் அகிருதா ஆகமம், கிருத நாசம் ஆகிய தோஷங்கள் க்ஷணிகவாதத்தில் பிரசித்தம்:

ச.பா- பூர்வதிருஷ்ட்டியை நிர்தேசம் செய்யும் ஹேது முன் பின் ப்ரத்யயத்துடன் சேர்ந்து விலங்குக்கு சமானமான ஒரு ஞானம் ஏற்படுகிறது என்றால்“तेनेदं सदृशम्” (தேன இதம் சத்ருஷம்) (அதனால் அதற்கு சமமாக இது இருக்கிறது) என்பது நிகழ்காலத்தைக் கடந்த வேறு காலமாய் இருப்பதால் அங்கு நிகழ்கால பிரத்யயம் ஒன்று விலங்குபோல் அவயவஸ்தானீயமானது. மற்றொன்று அதீதமானது (கடந்தது). இந்த இரண்டு பிரத்யயங்களும் வெவ்வேறு காலம் உடையது. அந்த இரண்டு பிரத்தியய விஷயத்தை ஸ்பரிசிப்பதாய் இருந்தால் ஒரே விஞ்ஞானத்தால் இரண்டு க்ஷணங்களிலும் வ்யாபகத்தின் காரணமாவதால் க்ஷமிகவாதியின் வாதத்திற்கு ஹானி ஏற்படுகிறது. அவ்வாறே எனது, உனது என்பது முதலியபேதம் உண்டாகாததால் எல்லா வ்யவஹாரங்களுக்கும் லோப பிரசங்கம் ஏற்படும்.

ச.பா- எல்லாம் ஸ்வசம்வேத்ய விஞ்ஞானமாய் இருக்கும்பொழுது விஞ்ஞானத்திற்கு ஸ்வச்சஞான ப்ரகாச ஸ்வரூபம் என்று அறியும்பொழுது அந்த சாஹீக்கு வேறு பாதார்த்தத்தின் சத்தையை ஒப்புக்கொள்ளவில்லையெனில் அதில் அநித்தியத்வம், துக்கத்துவம், சூன்யத்தும், அநாத்மத்துவம் முதலிய அநேக கல்பனைகள் உண்டாவது சம்பவிக்காது. மாதுளை முதலியவைகளுக்கு சமானமாய் அநேக விருத்த அம்சங்களுடன் கூடியதாய் ஆகும் என்பது அல்ல. ஏன் எனில் விஞ்ஞானமோ ஸ்வச்ச பிரகாச ஸ்வரூபம் ஆகும். அநித்திய துக்கம் முதலியவைகள் விஞ்ஞான அம்சம் என்றால் அது அனுபவிக்கப்படுவதால் வ்யதிரிக்த்தமான விஷயம் என்று சம்பவிக்கும்.

ச.பா- விஞ்ஞானத்திற்கு அநித்தியமான துக்க முதலியன ரூபமானது என்றால் அப்பொழுது அதற்கு விசுத்தி என்ற கல்பனை பொருந்தாது. எவ்வாறு கண்ணாடி முதலியவைகளில் அதில் சேர்ந்த மலினம் நீங்கியவுடன் சுத்தமாகின்றது. ஆனால் ஸ்வபாவமாகவே (இயற்கையாகவே) மலினதர்மம் இருந்தால் அதை ஒருவராலும் நீக்க முடியாது. அக்னியின் இயற்கையான பிரகாசமும், உஷ்ணமும் நீங்குவது காணப்படவில்லை. ஆனால் புஷ்ப குணங்கள் ஆகிய சிகப்பு முதலியவை வேறு பொருள்களின் சேர்க்கையால் நீங்குவது காணப்படுகிறது. ஆனாலும் அதன் சேர்க்கைக்குமுன் இருந்தவை அனுமானம் செய்யப்படுகிறது. பீஜபாவனையினால் (சம்ஸ்காரத்தால்) புஷ்பம்பழம் முதலிய வகைக்கு வேறு குணங்கள் ஏற்படுவது காணப்படுகிறது. ஆகையால் (அநித்ய துக்க முதலியவை உடைய விக்ஞானத்தை ஏற்றுக்கொண்டால்) விக்ஞானத்திற்கு (துக்க முதலியவை அற்ற) விசுத்தி ஏற்படும் கல்பனை சம்பவிக்காது. மேலும் விக்ஞானத்திற்கு அநித்ய துக்க முதலிய ரூபமே என்றால் அப்பொழுது அதன் நிவிர்த்தியினால் அதற்கு விசுத்தியானது என்றகல்பனை பொருந்தாது. ஏன் எனில் சம்யோகமான மலத்தின் நிவிர்த்தியே கண்ணாடி சுத்தமாகிறது. ஆனால் ஸ்வபாவமான தர்மமாய் இருந்தால் அதன் நிவிர்த்தியை காண முடியாது. அக்னியின் ஸ்வபாவிகமான பிரகாசமோ, உஷ்ணமோ நிவித்தியாவது காணப்படவில்லை. அவ்வாறு ஆனாலும் புஷ்பங்களின் குணங்களாகிய ரக்தம் (சிகப்பு) முதலியவைகள் மற்ற திரவ்யங்களின் சேர்க்கையால் அதன் நிவிர்த்தி காணப்பட்டாலும் சேர்க்கைக்கு முன்னால் இருந்ததை அனுமானம் செய்யமுடிகிறது. ஏன் எனில் பீஜ பாவனையினால் (சம்ஸ்காரத்தால்) புஷ்பம், பழம் முதலிய அந்நிய குணங்களின் உத்பத்தி காணப்படுகிறது. ஆகையால் விஞ்ஞானத்திற்கு விசுத்தி கல்பனை சம்பவிக்காது.

ச.பா- விஞ்ஞானத்திற்கு விஷய விஷயீ ஆபாசத்தை மலம் என்று கல்பிப்பதுவும் அந்நிய சம்சர்கம் இல்லாததால் அது பொருந்தாது. இல்லாதது இருப்பதுடன் சம்சர்கம் ஏற்படாது. அந்நிய சம்சர்கம் இல்லாததில் சம்சர்கம் இருக்காது. அந்நிய சம்சர்கம் இல்லாததில் எந்த தர்மம் காணப்படுகிறதோ அது அதன் ஸ்வபாவமாய் இருப்பதால் அதற்கு நாசம் பொருந்தாது. எவ்வாறு அக்னியில் உஷ்ணமும், சூரியனிடத்தில் ப்ரகாசமும் அவ்வாறு. ஆகையால் அநித்திய சம்சர்கத்தால் மலினத்துவமும் (அதன் வியோகத்தால்) விசுத்தமும் விஞ்ஞானத்திற்கு கல்பனை செய்வது குருட்டுப் பரம்பரையாகும். இழ்ற்கு ப்ரமாண சூன்யத்துவம் அறியப்படுகிறது.

ச.பா- (பெளத்தமதம்) அந்த விஞ்ஞானத்திற்கு நிர்வாணம் புருஷார்த்தம் என்று கல்பிக்கின்றனர். அங்கும் பலத்தின் ஆஸ்ரயம் இல்லை. முள் குத்தியவனுக்கு அந்த முள் குத்தியதால் உண்டான துக்க நிவிர்த்தி பலமாகும். முள் குத்தியவன் மரணம்மானால் அந்த துக்க நிவிர்த்தி ஆஸ்ரயித்தபலன் கிடைக்காது. அதுபோல் சர்வநிர்வாணத்தில் பல ஆஸ்ரயம் இல்லாததால் புருஷார்த்த கல்பனை வியர்த்தமாகும். அந்த புருஷ சப்தவாச்சிய ஜீவன், ஆத்மா அல்லது விஞ்ஞாத்தின் அர்த்தம் கல்பனையாகிவிடும். இவ்வாறு இருக்கும்பொழுது அந்த புருஷனுக்கு நிர்வாணத்தினால் என்ன புருஷார்த்தம் கிடைக்கும்?

ச.பா- மேலும் எவர்களுடைய மதத்தில் அநேக அர்த்தங்களின் சாக்ஷீ விஞ்ஞானத்தைக் காட்டிலும் வ்யதிரிக்தமாய் ஆத்மா இருக்கிறது என்று அவர்களுடைய சித்தாந்தத்தை அனுசரித்துப் பார்க்கும்பொழுது ஸ்மரணம், துக்கத்துடன் சம்யோகம் வியோகம் முதலியவை வேறு ஒரு சம்யோகத்தின் நிமித்தமாக உண்டான கல்மஷமோ அது நீங்கும் நிமித்தத்தால் விசுத்தி ஆகிறது. சூன்யவாதி பக்ஷமோ எல்லாப் பிரமாணங்களுக்கும் விருத்தமாகிறது. ஆகையால் அதை நிராகரணம் செய்வதற்காகவே ஆகும் அதை ஆதரிப்பதற்காக அல்ல

ச.பா- எவ்வாறு இந்த தேஹத்திலேயே ஸ்வப்னத்தை அடைந்து ம்ருத்யு ரூபங்களான தேஹ இந்திரியங்களைக் கடந்து சுவப்னத்தில் தன்னுடைய ஆத்ம ஜ்யோதியில் இருக்கிறதோ அவ்வாறு -