History of Dharmaśāstra

ओ नमो गणपतये । त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि । त्वमेव केवलं कर्तासि । त्वमेव केवलं धर्तासि । त्वमेव केवलं हर्तासि । त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मसि । त्वं साक्षादात्मासि नित्यम्‌। The opening words of गणपत्यथर्वशीर्ष (Anand eḍ)

The last verse of the Gangāvākyāvali is कियत्सिव्रधुमालोक्थ श्री - द्विद्यापतिसूरिणा । गङ्गावाक्यावली लेख्याः प्रमाणीविर्ममोक्कृता ॥ . This verse shows that the famous Maithula scholar Vidyāpati at least provides the authorities on which the work is based Some scholars hold that it is really Vidyāpati who wrote the work for commemorating the queen who had honoured and patronized hiṃ The 2nd Introductory verse claims the work as Viśvāsa-devī's own In the ज्ञानवाक्यावली की श्रीमंति the last verse is निबन्धान्तम् सम्यगलोकृथ ... सूरिणा । ज्ञानवाक्यावली लेख्याः ... कृता ॥ (D. C. mṣ No 216 of 1881-82.

अतश्च ब्राह्मणोदय आतातयिनश्र्छ आत्मादिऋणाणि हिंसाभि संबन्धनि निवर्त्यमाणा प्रसादाद्यपि निधेयेस्तत्र लहुप्रायश्चित्तं राजदण्डभावश्चेति निश्चय । मिता on II. 21.

गौ . ध . सू . I. 52 ओंपूर्वा व्याहृत्यः पञ्च सत्यान्ताः ; again in गौ . ध . सू . 25. 8 we have प्रतिषिव्दद्वाइमनसापचारे व्याहृत्यः पञ्च सत्यान्ताः ; and in गौ . 28. 8 the five व्याहृति s seem to be भूः , भुवः , स्वः , तपः सत्यं . As हरदत्त remarks the five व्याहृति s in व्याहृतिसाम are भूः , भुवः , स्वः , सत्यं , पुरुषः . The व्याहृति s are gene-rally declared to be seven ( तै . आ . 10. 28. 1), the first three being styled महाव्याहृति s (vide मनु II. 81.)

सीमानियमनम् पुण्यं यज्जायादि विशिष्यते । वनपर्व 82. 17; vide H. of Dh. vol. IV p. 561 n 1263 for the whole passage.

शुद्दिकामो वा । तदैवपवित्रमिष्टा शुद्धिर्भवति । वैश्वानरी व्रतपति पवित्रेष्टि तैरयजमानानां दशावरार्ध्य पुरूषान् उद्धरति इति । आप श्ी II 12

On the words of ज्योतिषार्णव ‘ सौरमासो विवादादौ यज्ञादौ सावनः स्मृतः ’ चतुर्वर्ग० ( काल ) p. 20 says आदिशब्दाथः श्रीधरेण दर्शितः । विवाहोप - नयन्चूडाव्रतोनियमप्रतिष्ठागृहरकरणशौर्यत्राणमहापधौमहायुगादिमहाज्येष्ठभूप्रसादिशब्दोनोपदीयते । यज्ञादाविवादिशब्देन यागदान - होमगर्भाधानसीमोन्नयनजातकर्म - ऋण - क्रयविक्रयव्यवहारग्रहणम् ।

दक्षिणस्यापरस्याश्च पूर्वे चैव महोदधिः । हिमवानुत्तरस्तस्य कार्मुकत्व यणा गुणः । सप्तर्षेस्तु परं वर्षं सप्तयोजनं द्विजोत्तमाः । ब्रह्मा . 27. 65-66, मार्कण्डेय 54. 59.

दैवतम् । शमितार आरभस्वसुत मनुष्यः । "" अग्ने शमिधै शमीभिर्य शमीष्व शमीष्व शमिधै शमिधै शमिध् । "" ' अग्ने शमिधै शमीभिर्य शमीष्व शमीष्व शमिधै शमिधै शमिध् । ' The passage occurs in तै . ब्रा . III. 6. 4, तै . आ . VI ( अध्याय ), 6–7 ( खण्ड ). The words शमिधै शमीभिर्य occur in तै . सं . I. 5. 2, वाज . सं . I. 15. The words अध्रिगो &c. quoted here occur in काशिक सूत्र 69. 6.

न्यायविषिक्ष पत्रिका — अवि बा ... विचलनत्व - दृष्टि ( जै . I. 3. 16 ) । अतः कार्येत्वे सति सर्वधर्मत्वम् । विश्वरूप on या . I. 53.

भिला

तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः । समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च । अविद्यस्मितागद्वेषभिनिवेशाः क्लेशाः । यो . सू . II. 1-3. Various definitions of tapas occur in the Dharmaśāstra and other workṣ The word tapas occurs in the Ṛgveda over a dozen timeṣ Vide Ṛg . VI. 5. 4, VIII. 59. 6, VIII. 60. 16, X. 16. 4, X. 87. 14 in all of which it is possible to take tapas in the sense of heat. But in Ṛg . X. 109. 4, X. 154. 2, 4 ( pītṛtapasvataḥ ), 5 ( ṛin tapasvataḥ ), X. 183. 1, X. 190. 1 tapas means 'austerities, asceticism or bodily mortificatioṇ' तपसा येऽनाधृष्यास्तपसा ये स्वर्ययुः । येषां तपो ब्रह्माणि गच्छतात् ॥ ॠ . X. 154. 2 (this is addressed to the soul of the deceased person) 'join them that are unassailable owing to tapas , that went to heaven by tapas and that performed great tapas '. The emphasis on asceticism (or tapas ) appeared among Indians earlier than among any other known people. In Ṛg . X. 190. 1 it is stated that truth and truth and the sun and the moon and the universe are born of tapas . In Ṛg X. 109. 4 the seven sages are said to have sat down for tapas . In Ṛg . X. 136. 2 sages ( munis ) having long hair and wearing dirty yellowish clothes are said to roam over pathṣ In the Śat . Br . VI. 1. 1. 13 and Ait . Br . XI. 6. 4 it is indicated that tapas like Yajña would give everything. The Upaniṣads (e. g. Tai. Up. III. 5 ' तपसा ब्रह्मा विजज्ञासवः ', Br. Up. IV. 4. 22) emphasize that tapas is one of the means of realizing brahma. Chān . Up. II. 23 postulates tapas as the 2nd of three dharmaSkandhas . The Āp . Dh . S. I. 2. 5. 1 holds that the strict observances laid down for a Vedic student are called tapas ( नियमेषु तपःशब्दः ); Gautama Dh. S. 19. 15 provides that sexual purity, truthfulness, bathing three times in the day, wearing a wet garment, sleeping on the sacrificial ground and fast are austeritieṣ Manu X. 70 provides that even three prāṇāyāmas are the highest tapas for all brāhmaṇas provided they are performed according to prescribed rules and are accompanied by the seven vyāhṛtis and praṇava . Manu (XI. 234–244) contains a grand eulogy of tapas ; verse 238 states 'everything can be (Continued on next page)

अथाद्‌भुतम्। अद्भुत्सागरे आथर्वणाद्‌भुतवचनम्। प्रकृतिविरुद्धमद्भुतवचनम्। प्रकृतिविरुद्धमद्‌भुतमापदः प्राक् प्रबोधाय देवाः सज्जनैतीति। तेनापज्ञ्जानाय भूम्यादीनां स्वभावप्रत्ययो देवकर्क० ड्त इति। (Vol. I) ज्योतिषत्तव , p. 704.

वे यस्या वैश्वानरस्रय्यावहृतिः ॥ तस्यास्ते महात्मान क्रषयो refers to this passage of the विष्णुपुराण or a similar passage in some other Purāṇa such as मत्स्य 124. 53-60, वायु 50. 130. अजवीथि is one of the three divisions of the southern path in the sky in which the Sun, the Moon and planets move, comprehending मृल , पूर्वाषाढा and उत्तराषाढा नक्षत्रस .

स्मृतिः ‘ शुल्कस्य पत्नी प्रसूतिं पैतृकी याऽपि समता । विभिर्मरेदित्येवं विभुत्वम् । तत्र कीर्त्यते ' ।

मनसस्तुद्विरेलाद्रेः परमे जयलक्षणम् । एकतः सर्वेलिङ्गानि मनसस्तुद्विरेकतः ॥ मत्स्य 243. 27. विष्णुधर्मोत्तर II. 163. 32; ग्रहण्यो देवविदा निष्प्रभ्युपहरे नराधिपतिः । रिपुनिधनमर्गधांनं प्रति भवता किं मनः कृषते । यूचात्तश्चेन्न मनः मीलक्ष्यते हर्षयत्वत्तच्रेन्मनम् । प्रविशद्गुलक्षमात । सिद्धिर्लक्षणं तत्र श्लोकाः ॥ शुभाशुभानि मनः प्रवृद्धिश्चादित्याः प्रसावदम् ॥ बृहद्योगयात्रा chap. 14. 1-3 (mṣ rather corrupt); एकतस्तु सर्वकाकानि निमित्तान्वक्तेस्तश्च मनसः प्रविृद्धिः । शास्ति रणे ) मीभर्वतोपि विजयोपायदेहः ॥ बृहद्योगयात्रा XIX. 1.