छान्दोग्योपनिषद्भाष्यम् ८.५.४

मन्त्रः ४மந்த்ர꞉ 4 / ४4

तद्य एवैतावरं च ण्यं चार्णवौ ब्रह्मलोके ब्रह्मचर्येणानुविन्दन्ति तेषामेवैष ब्रह्मलोकस्तेषाꣳ सर्वेषु लोकेषु कामचारो भवति ॥ ४ ॥தத்³ய ஏவைதாவரம் ச ண்யம் சார்ணவௌ ப்³ரஹ்மலோகே ப்³ரஹ்மசர்யேணாநுவிந்த³ந்தி தேஷாமேவைஷ ப்³ரஹ்மலோகஸ்தேஷாꣳ ஸர்வேஷு லோகேஷு காமசாரோ ப⁴வதி ॥ 4 ॥

தமிழ்அந்த பிரஹ்மலோகத்தில் எவர்கள் பிரஹ்மச்சரியத்தால் இந்த “अर” “ण्य” (அர, ண்ய) ஆகிய இரண்டு சமுத்திரங்களை அடைகிறான். அவர்கள் பிரஹ்மலோகப் பிராப்தியை அடைகின்றனர். அவர்களுக்கு எல்லா லோகங்களிலும் இச்சைப்படியான கதி ஏற்படுகிறது.

संस्कृतम्

தமிழ்

तत् तत्र ब्रह्मलोके एतावर्णवौ यावरण्याख्यावुक्तौ ब्रह्मचर्येण साधनेन अनुविन्दन्ति ये, तेषामेव एषः यो व्याख्यातः ब्रह्मलोकः । तेषां च ब्रह्मचर्यसाधनवतां ब्रह्मविदां सर्वेषु लोकेषु कामचारो भवति, नान्येषामब्रह्मचर्यपराणां बाह्यविषयासक्तबुद्धीनां कदाचिदपीत्यर्थः ॥தத் தத்ர ப்³ரஹ்மலோகே ஏதாவர்ணவௌ யாவரண்யாக்²யாவுக்தௌ ப்³ரஹ்மசர்யேண ஸாத⁴நேந அநுவிந்த³ந்தி யே, தேஷாமேவ ஏஷ꞉ யோ வ்யாக்²யாத꞉ ப்³ரஹ்மலோக꞉ । தேஷாம் ச ப்³ரஹ்மசர்யஸாத⁴நவதாம் ப்³ரஹ்மவிதா³ம் ஸர்வேஷு லோகேஷு காமசாரோ ப⁴வதி, நாந்யேஷாமப்³ரஹ்மசர்யபராணாம் பா³ஹ்யவிஷயாஸக்தபு³த்³தீ⁴நாம் கதா³சித³பீத்யர்த²꞉ ॥

அந்த பிரஹ்மலோகத்தில் எந்த “அர”, “ண்ய” “अर” “ण्य” என்ற பெயருடைய இரண்டு சமுத்திரம் உள்ளது என்பது கூறப்பட்டது. இவைகளை எந்த பிரஹ்மச்சரியரூப சாதனத்தால் அடையப்பட்டதோ அது பிரஹ்மலோக பிராப்தியாகும் என்பதும் முன்பே கூறப்பட்டது. அவ்வாறே இந்த பிரஹ்மச்சரிய சாதனம் உடைய பிரஹ்மவேத்தாக்களுக்கு எல்லா லோகங்களிலும் எவ்வாறு விரும்புகிறோமோ அந்த கதி கிடைக்கிறது. பிரஹ்மச்சரியத்தில் ஈடுபடாதவனக்கு வேறு வெளிவிஷயங்களில் ஆசக்தி உள்ள (பற்று உள்ள) வர்களுக்கு ஸ்வசிச்சாகதி (காமசாரம் - விரும்பிய கதி) ஏற்படாது.அந்த பிரஹ்மலோகத்தில் எந்த “அர”, “ண்ய” “அர” “ண்ய” என்ற பெயருடைய இரண்டு சமுத்திரம் உள்ளது என்பது கூறப்பட்டது. இவைகளை எந்த பிரஹ்மச்சரியரூப சாதனத்தால் அடையப்பட்டதோ அது பிரஹ்மலோக பிராப்தியாகும் என்பதும் முன்பே கூறப்பட்டது. அவ்வாறே இந்த பிரஹ்மச்சரிய சாதனம் உடைய பிரஹ்மவேத்தாக்களுக்கு எல்லா லோகங்களிலும் எவ்வாறு விரும்புகிறோமோ அந்த கதி கிடைக்கிறது. பிரஹ்மச்சரியத்தில் ஈடுபடாதவனக்கு வேறு வெளிவிஷயங்களில் ஆசக்தி உள்ள (பற்று உள்ள) வர்களுக்கு ஸ்வசிச்சாகதி (காமசாரம் - விரும்பிய கதி) ஏற்படாது.

नन्वत्र ‘त्वमिन्द्रस्त्वं यमस्त्वं वरुणः’ इत्यादिभिर्यथा कश्चित्स्तूयते महार्हः, एवमिष्टादिभिः शब्दैः न स्त्र्यादिविषयतृष्णानिवृत्तिमात्रं स्तुत्यर्हम् ; किं तर्हि, ज्ञानस्य मोक्षसाधनत्वात् तदेवेष्टादिभिः स्तूयत इति केचित । न, स्त्र्यादिबाह्यविषयतृष्णापहृतचित्तानां प्रत्यगात्मविवेकविज्ञानानुपपत्तेः, ‘पराञ्चि खानि व्यतृणत्स्वयम्भूस्तस्मात्पराङ्पश्यति नान्तरात्मन्’ (का. २ । १ । १) इत्यादिश्रुतिस्मृतिशतेभ्यः । ज्ञानसहकारिकारणं स्त्र्यादिविषयतृष्णानिवृत्तिसाधनं विधातव्यमेवेति युक्तैव तत्स्तुतिः ।நந்வத்ர ‘த்வமிந்த்³ரஸ்த்வம் யமஸ்த்வம் வருண꞉’ இத்யாதி³பி⁴ர்யதா² கஶ்சித்ஸ்தூயதே மஹார்ஹ꞉, ஏவமிஷ்டாதி³பி⁴꞉ ஶப்³தை³꞉ ந ஸ்த்ர்யாதி³விஷயத்ருஷ்ணாநிவ்ருத்திமாத்ரம் ஸ்துத்யர்ஹம் ; கிம் தர்ஹி, ஜ்ஞாநஸ்ய மோக்ஷஸாத⁴நத்வாத் ததே³வேஷ்டாதி³பி⁴꞉ ஸ்தூயத இதி கேசித । ந, ஸ்த்ர்யாதி³பா³ஹ்யவிஷயத்ருஷ்ணாபஹ்ருதசித்தாநாம் ப்ரத்யகா³த்மவிவேகவிஜ்ஞாநாநுபபத்தே꞉, ‘பராஞ்சி கா²நி வ்யத்ருணத்ஸ்வயம்பூ⁴ஸ்தஸ்மாத்பராங்பஶ்யதி நாந்தராத்மந்’ (கா. 2 । 1 । 1) இத்யாதி³ஶ்ருதிஸ்ம்ருதிஶதேப்⁴ய꞉ । ஜ்ஞாநஸஹகாரிகாரணம் ஸ்த்ர்யாதி³விஷயத்ருஷ்ணாநிவ்ருத்திஸாத⁴நம் விதா⁴தவ்யமேவேதி யுக்தைவ தத்ஸ்துதி꞉ ।

ஆனால் வேறு சிலர் இங்கு எவ்வாறு நீ இந்திரன், நீ யமன், நீ வருணன் என்பது முதலியவைகளால் பூஜைக்கு உரியவர்கள் துதிக்கப்படுகின்றனரோ அவ்வாறு இஷ்டம் முதலிய வாக்கியங்களால் ஸ்திரீ முதலிய விஷயங்களில் உள்ள திருஷ்ணைகளின் நிவிர்த்தி மாத்திரத்தால் மட்டும் ஸ்துதிக்கு அருகதை உள்ளதாக ஆகாது. ஆனால் என்ன? ஞானம் மோக்ஷ சாதனமாவதால் அதுவே இஷ்டம் முதலியவைகளால் துதிக்கப்படுகிறது என்று சிலர் கருதுகின்றனர். ஆனால் அவ்வாறு அல்ல. ஏன் எனில் ஸ்திரீ முதலிய பாஹ்ய விஷயங்களில் உள்ள திருஷ்ணைகளால் (ஆசைகளால்) ஈர்க்கப்பட்ட சித்தமுடையவர்களுக்கு பிரத்யக் ஆத்ம விவேக விக்ஞானம் சம்பவிக்காது. “पराि खानि व्यतृणत्स्वयम्भूस्तस्मात्पराङ् पश्यति नान्तरात्मन्” (பராஞ்சி கானி வயத்ருணத்ஸ்வயம்பூ தஸ்மாத் பராங்பஷ்யதி) முதலிய ஸ்ருதி ஸ்ம்ருதிகளால் சித்திக்கிறது. ஞானத்திற்கு சஹகாரி காரணம் ஸ்திரீ முதலிய விஷயங்களில் உள்ள திருஷ்ணை (ஆசை)யின் நிவிர்த்தி சாதனத்தை விதானம் செய்வதற்காக ஸ்துதிக்கப்பட்டது பொருத்தமானதே. (உசிதமானதே).ஆனால் வேறு சிலர் இங்கு எவ்வாறு நீ இந்திரன், நீ யமன், நீ வருணன் என்பது முதலியவைகளால் பூஜைக்கு உரியவர்கள் துதிக்கப்படுகின்றனரோ அவ்வாறு இஷ்டம் முதலிய வாக்கியங்களால் ஸ்திரீ முதலிய விஷயங்களில் உள்ள திருஷ்ணைகளின் நிவிர்த்தி மாத்திரத்தால் மட்டும் ஸ்துதிக்கு அருகதை உள்ளதாக ஆகாது. ஆனால் என்ன? ஞானம் மோக்ஷ சாதனமாவதால் அதுவே இஷ்டம் முதலியவைகளால் துதிக்கப்படுகிறது என்று சிலர் கருதுகின்றனர். ஆனால் அவ்வாறு அல்ல. ஏன் எனில் ஸ்திரீ முதலிய பாஹ்ய விஷயங்களில் உள்ள திருஷ்ணைகளால் (ஆசைகளால்) ஈர்க்கப்பட்ட சித்தமுடையவர்களுக்கு பிரத்யக் ஆத்ம விவேக விக்ஞானம் சம்பவிக்காது. “பராி கா²நி வ்யத்ருணத்ஸ்வயம்பூ⁴ஸ்தஸ்மாத்பராங் பஶ்யதி நாந்தராத்மந்” (பராஞ்சி கானி வயத்ருணத்ஸ்வயம்பூ தஸ்மாத் பராங்பஷ்யதி) முதலிய ஸ்ருதி ஸ்ம்ருதிகளால் சித்திக்கிறது. ஞானத்திற்கு சஹகாரி காரணம் ஸ்திரீ முதலிய விஷயங்களில் உள்ள திருஷ்ணை (ஆசை)யின் நிவிர்த்தி சாதனத்தை விதானம் செய்வதற்காக ஸ்துதிக்கப்பட்டது பொருத்தமானதே. (உசிதமானதே).

ननु च यज्ञादिभिः स्तुतं ब्रह्मचर्यमिति यज्ञादीनां पुरुषार्थसाधनत्वं गम्यते ।நநு ச யஜ்ஞாதி³பி⁴꞉ ஸ்துதம் ப்³ரஹ்மசர்யமிதி யஜ்ஞாதீ³நாம் புருஷார்த²ஸாத⁴நத்வம் க³ம்யதே ।

सत्यं गम्यते, न त्विह ब्रह्मलोकं प्रति यज्ञादीनां साधनत्वमभिप्रेत्य यज्ञादिभिर्ब्रह्मचर्यं स्तूयते ; किं तर्हि, तेषां प्रसिद्धं पुरुषार्थसाधनत्वमपेक्ष्य । यथेन्द्रादिभिः राजा, न तु यत्रेन्द्रादीनां व्यापारः तत्रैव राज्ञ इति — तद्वत् ॥ஸத்யம் க³ம்யதே, ந த்விஹ ப்³ரஹ்மலோகம் ப்ரதி யஜ்ஞாதீ³நாம் ஸாத⁴நத்வமபி⁴ப்ரேத்ய யஜ்ஞாதி³பி⁴ர்ப்³ரஹ்மசர்யம் ஸ்தூயதே ; கிம் தர்ஹி, தேஷாம் ப்ரஸித்³த⁴ம் புருஷார்த²ஸாத⁴நத்வமபேக்ஷ்ய । யதே²ந்த்³ராதி³பி⁴꞉ ராஜா, ந து யத்ரேந்த்³ராதீ³நாம் வ்யாபார꞉ தத்ரைவ ராஜ்ஞ இதி — தத்³வத் ॥

य इमेऽर्णवादयो ब्राह्मलौकिकाः सङ्कल्पजाश्च पित्रादयो भोगाः, ते किं प्रार्थिवा आप्याश्च यथेह लोके दृश्यन्ते तद्वदर्णववृक्षपूःस्वर्णमण्डपानि, आहोम्वित् मानसप्रत्ययमात्राणीति ।ய இமே(அ)ர்ணவாத³யோ ப்³ராஹ்மலௌகிகா꞉ ஸங்கல்பஜாஶ்ச பித்ராத³யோ போ⁴கா³꞉, தே கிம் ப்ரார்தி²வா ஆப்யாஶ்ச யதே²ஹ லோகே த்³ருஶ்யந்தே தத்³வத³ர்ணவவ்ருக்ஷபூ꞉ஸ்வர்ணமண்ட³பாநி, ஆஹோம்வித் மாநஸப்ரத்யயமாத்ராணீதி ।

किञ्चातः ? यदि पार्थिवा आप्याश्च स्थूलाः स्युः,கிஞ்சாத꞉ ? யதி³ பார்தி²வா ஆப்யாஶ்ச ஸ்தூ²லா꞉ ஸ்யு꞉,

हृद्याकाशे समाधानानुपपत्तिः । पुराणे च मनोमयानि ब्रह्मलोके शरीरादीनीति वाक्यं विरुध्येत ; ‘अशोकमहिमम्’ (बृ. उ. ५ । १० । १) इत्याद्याश्च श्रुतयः ।ஹ்ருத்³யாகாஶே ஸமாதா⁴நாநுபபத்தி꞉ । புராணே ச மநோமயாநி ப்³ரஹ்மலோகே ஶரீராதீ³நீதி வாக்யம் விருத்⁴யேத ; ‘அஶோகமஹிமம்’ (ப்³ரு. உ. 5 । 10 । 1) இத்யாத்³யாஶ்ச ஶ்ருதய꞉ ।

குரு - அவை ஹிருதயாகாசத்தில் இருப்பது சம்பவிக்காது. அவ்வாறு ஆனால் புராணத்தில் பிரஹ்ம லோகத்தில் சரீரம் முதலியவைகள் மனமயமே என்று கூறியதற்கு விருத்தமாகும்.“अशोकमहिमम्” (அசோகமஹிமம்) (சோகமற்றது, குளிர்ச்சியை ஸ்பரிக்காது) என்று கூறிய ஸ்ருதிகளுக்கும் விரோதமாகிவிடும்.குரு - அவை ஹிருதயாகாசத்தில் இருப்பது சம்பவிக்காது. அவ்வாறு ஆனால் புராணத்தில் பிரஹ்ம லோகத்தில் சரீரம் முதலியவைகள் மனமயமே என்று கூறியதற்கு விருத்தமாகும்.“அஶோகமஹிமம்” (அசோகமஹிமம்) (சோகமற்றது, குளிர்ச்சியை ஸ்பரிக்காது) என்று கூறிய ஸ்ருதிகளுக்கும் விரோதமாகிவிடும்.

ननु समुद्राः सरितः सरांसि वाप्यः कूपा यज्ञा वेदा मन्त्रादयश्च मूर्तिमन्तः ब्रह्माणमुपतिष्ठन्ते इति मानसत्वे विरुध्येत पुराणस्मृतिः ।நநு ஸமுத்³ரா꞉ ஸரித꞉ ஸராம்ஸி வாப்ய꞉ கூபா யஜ்ஞா வேதா³ மந்த்ராத³யஶ்ச மூர்திமந்த꞉ ப்³ரஹ்மாணமுபதிஷ்ட²ந்தே இதி மாநஸத்வே விருத்⁴யேத புராணஸ்ம்ருதி꞉ ।

न, मूर्तिमत्त्वे प्रसिद्धरूपाणामेव तत्र गमनानुपपत्तेः । तस्मात्प्रसिद्धमूर्तिव्यतिरेकेण सागरादीनां मूर्त्यन्तरं सागरादिभिरुपात्तं ब्रह्मलोकगन्तृ कल्पनीयम् । तुल्यायां च कल्पनायां यथाप्रसिद्धा एव मानस्यः आकारवत्यः पुंस्त्र्याद्या मूर्तयो युक्ताः कल्पयितुम् , मानसदेहानुरूप्यसम्बन्धोपपत्तेः । दृष्टा हि मानस्य एव आकारवत्यः पुंस्त्र्याद्या मूर्तयः स्वप्ने ।ந, மூர்திமத்த்வே ப்ரஸித்³த⁴ரூபாணாமேவ தத்ர க³மநாநுபபத்தே꞉ । தஸ்மாத்ப்ரஸித்³த⁴மூர்திவ்யதிரேகேண ஸாக³ராதீ³நாம் மூர்த்யந்தரம் ஸாக³ராதி³பி⁴ருபாத்தம் ப்³ரஹ்மலோகக³ந்த்ரு கல்பநீயம் । துல்யாயாம் ச கல்பநாயாம் யதா²ப்ரஸித்³தா⁴ ஏவ மாநஸ்ய꞉ ஆகாரவத்ய꞉ பும்ஸ்த்ர்யாத்³யா மூர்தயோ யுக்தா꞉ கல்பயிதும் , மாநஸதே³ஹாநுரூப்யஸம்ப³ந்தோ⁴பபத்தே꞉ । த்³ருஷ்டா ஹி மாநஸ்ய ஏவ ஆகாரவத்ய꞉ பும்ஸ்த்ர்யாத்³யா மூர்தய꞉ ஸ்வப்நே ।

ननु ता अनृता एव ; ‘त इमे सत्याः कामाः’ (छा. उ. ८ । ३ । १) इति श्रुतिः तथा सति विरुध्येत ।நநு தா அந்ருதா ஏவ ; ‘த இமே ஸத்யா꞉ காமா꞉’ (சா². உ. 8 । 3 । 1) இதி ஶ்ருதி꞉ ததா² ஸதி விருத்⁴யேத ।

சிஷ்யன் - ஆனால் அவைகள் மித்யா என்றால் “त इमे सत्याः कामाः” (த இமே சத்யா: காமா:) என்ற ஸ்ருதிக்கு விரோதமாகும் ஆனால் -சிஷ்யன் - ஆனால் அவைகள் மித்யா என்றால் “த இமே ஸத்யா꞉ காமா꞉” (த இமே சத்யா: காமா:) என்ற ஸ்ருதிக்கு விரோதமாகும் ஆனால் -

न, मानसप्रत्ययस्य सत्त्वोपपत्तेः । मानसा हि प्रत्ययाः स्त्रीपुरुषाद्याकाराः स्वप्ने दृश्यन्ते ।ந, மாநஸப்ரத்யயஸ்ய ஸத்த்வோபபத்தே꞉ । மாநஸா ஹி ப்ரத்யயா꞉ ஸ்த்ரீபுருஷாத்³யாகாரா꞉ ஸ்வப்நே த்³ருஶ்யந்தே ।

ननु जाग्रद्वासनारूपाः स्वप्नदृश्याः, न तु तत्र स्त्र्यादयः स्वप्ने विद्यन्ते ।நநு ஜாக்³ரத்³வாஸநாரூபா꞉ ஸ்வப்நத்³ருஶ்யா꞉, ந து தத்ர ஸ்த்ர்யாத³ய꞉ ஸ்வப்நே வித்³யந்தே ।

अत्यल्पमिदमुच्यते । जाग्रद्विषया अपि मानसप्रत्ययाभिनिर्वृत्ता एव, सदीक्षाभिनिर्वृत्ततेजोबन्नमयत्वाज्जाग्रद्विषयाणाम् । सङ्कल्पमूला हि लोका इति च उक्तम् ‘समक्लृप्तां द्यावापृथिवी’ (छा. उ. ७ । ४ । २) इत्यत्र । सर्वश्रुतिषु च प्रत्यगात्मन उत्पत्तिः प्रलयश्च तत्रैव स्थितिश्च ‘यथा वा अरा नाभौ’ (छा. उ. ७ । १५ । १) इत्यादिना उच्यते । तस्मान्मानसानां बाह्यानां च विषयाणाम् इतरेतरकार्यकारणत्वमिष्यत एव बीजाङ्कुरवत् । यद्यपि बाह्या एव मानसाः मानसा एव च बाह्याः, नानृतत्वं तेषां कदाचिदपि स्वात्मनि भवति ।அத்யல்பமித³முச்யதே । ஜாக்³ரத்³விஷயா அபி மாநஸப்ரத்யயாபி⁴நிர்வ்ருத்தா ஏவ, ஸதீ³க்ஷாபி⁴நிர்வ்ருத்ததேஜோப³ந்நமயத்வாஜ்ஜாக்³ரத்³விஷயாணாம் । ஸங்கல்பமூலா ஹி லோகா இதி ச உக்தம் ‘ஸமக்ல்ருப்தாம் த்³யாவாப்ருதி²வீ’ (சா². உ. 7 । 4 । 2) இத்யத்ர । ஸர்வஶ்ருதிஷு ச ப்ரத்யகா³த்மந உத்பத்தி꞉ ப்ரலயஶ்ச தத்ரைவ ஸ்தி²திஶ்ச ‘யதா² வா அரா நாபௌ⁴’ (சா². உ. 7 । 15 । 1) இத்யாதி³நா உச்யதே । தஸ்மாந்மாநஸாநாம் பா³ஹ்யாநாம் ச விஷயாணாம் இதரேதரகார்யகாரணத்வமிஷ்யத ஏவ பீ³ஜாங்குரவத் । யத்³யபி பா³ஹ்யா ஏவ மாநஸா꞉ மாநஸா ஏவ ச பா³ஹ்யா꞉, நாந்ருதத்வம் தேஷாம் கதா³சித³பி ஸ்வாத்மநி ப⁴வதி ।

குரு - இது மிகவும் அல்பம் அதாவது சிறியது என்று சொல்லப்படுகிறது. ஜாக்ரத் விஷயங்களும் மானசீக அனுபவங்களே ஆகும். ஏன்எனில் ஜாக்ரத்தில் உள்ள விஷயங்கள் சத்தின் ஈக்ஷணத்தால் உண்டான தேஜஸ், அப்பு (ஜலம்) அன்னமயமானவைகளாகும். “समक्लृपतां द्यावापृथिवी” (சமகல்பத்ருபதாம் த்யாவா-பிருதிவீ) என்பது முதலியவைகளால் இந்த லோகங்கள் சங்கல்பத்தை மூலமாக உடையவைகள் என்று கூறப்பட்டது. எல்லா ஸ்ருதிகளிலும் உத்பத்தி, பிரளயம் அவ்வாறே ஸ்திதி ஆகியவை பிரத்யக் ஆத்மாவிடம் இருந்து என்று “यथा वा अरा नाभौ” (யதா வா அரா நாபெள) என்பது முதலியவைகளால் கூறப்பட்டது. ஆகையால் பீஜாங்குரம் போன்று மானச பாஹ்ய விஷயங்கள் ஒன்றுக்கொன்று காரிய காரணங்களாகின்றன. பாஹ்ய விஷயங்களே மானசம், மானசமே பாஹ்யங்களாக இருந்தாலும். அவைகளின் பாஹ்ய மித்யாத்தன்மை (அனுருதம்) ஸ்வாத்மாவில் ஒருநாளும் உண்டாகாது.குரு - இது மிகவும் அல்பம் அதாவது சிறியது என்று சொல்லப்படுகிறது. ஜாக்ரத் விஷயங்களும் மானசீக அனுபவங்களே ஆகும். ஏன்எனில் ஜாக்ரத்தில் உள்ள விஷயங்கள் சத்தின் ஈக்ஷணத்தால் உண்டான தேஜஸ், அப்பு (ஜலம்) அன்னமயமானவைகளாகும். “ஸமக்ல்ருபதாம் த்³யாவாப்ருதி²வீ” (சமகல்பத்ருபதாம் த்யாவா-பிருதிவீ) என்பது முதலியவைகளால் இந்த லோகங்கள் சங்கல்பத்தை மூலமாக உடையவைகள் என்று கூறப்பட்டது. எல்லா ஸ்ருதிகளிலும் உத்பத்தி, பிரளயம் அவ்வாறே ஸ்திதி ஆகியவை பிரத்யக் ஆத்மாவிடம் இருந்து என்று “யதா² வா அரா நாபௌ⁴” (யதா வா அரா நாபெள) என்பது முதலியவைகளால் கூறப்பட்டது. ஆகையால் பீஜாங்குரம் போன்று மானச பாஹ்ய விஷயங்கள் ஒன்றுக்கொன்று காரிய காரணங்களாகின்றன. பாஹ்ய விஷயங்களே மானசம், மானசமே பாஹ்யங்களாக இருந்தாலும். அவைகளின் பாஹ்ய மித்யாத்தன்மை (அனுருதம்) ஸ்வாத்மாவில் ஒருநாளும் உண்டாகாது.

ननु स्वप्ने दृष्टाः प्रतिबुद्धस्यानृता भवन्ति विषयाः ।நநு ஸ்வப்நே த்³ருஷ்டா꞉ ப்ரதிபு³த்³த⁴ஸ்யாந்ருதா ப⁴வந்தி விஷயா꞉ ।

सत्यमेव । जाग्राद्बोधापेक्षं तु तदनृतत्वं न स्वतः । तथा स्वप्नबोधापेक्षं च जाग्रद्दृष्टविषयानृतत्वं न स्वतः । विशेषाकारमात्रं तु सर्वेषां मिथ्याप्रत्ययनिमित्तमिति वाचारम्भणं विकारो नामधेयमनृतम् , त्रीणि रूपाणीत्येव सत्यम् । तान्यप्याकारविशेषतोऽनृतं स्वतः सन्मात्ररूपतया सत्यम् । प्राक्सदात्मप्रतिबोधात्स्वविषयेऽपि सर्वं सत्यमेव स्वप्नदृश्या इवेति न कश्चिद्विरोधः । तस्मान्मानसा एव ब्राह्मलौकिका अरण्यादयः सङ्कल्पजाश्च पित्रादयः कामाः ।ஸத்யமேவ । ஜாக்³ராத்³போ³தா⁴பேக்ஷம் து தத³ந்ருதத்வம் ந ஸ்வத꞉ । ததா² ஸ்வப்நபோ³தா⁴பேக்ஷம் ச ஜாக்³ரத்³த்³ருஷ்டவிஷயாந்ருதத்வம் ந ஸ்வத꞉ । விஶேஷாகாரமாத்ரம் து ஸர்வேஷாம் மித்²யாப்ரத்யயநிமித்தமிதி வாசாரம்ப⁴ணம் விகாரோ நாமதே⁴யமந்ருதம் , த்ரீணி ரூபாணீத்யேவ ஸத்யம் । தாந்யப்யாகாரவிஶேஷதோ(அ)ந்ருதம் ஸ்வத꞉ ஸந்மாத்ரரூபதயா ஸத்யம் । ப்ராக்ஸதா³த்மப்ரதிபோ³தா⁴த்ஸ்வவிஷயே(அ)பி ஸர்வம் ஸத்யமேவ ஸ்வப்நத்³ருஶ்யா இவேதி ந கஶ்சித்³விரோத⁴꞉ । தஸ்மாந்மாநஸா ஏவ ப்³ராஹ்மலௌகிகா அரண்யாத³ய꞉ ஸங்கல்பஜாஶ்ச பித்ராத³ய꞉ காமா꞉ ।

குரு - நீ கூறுவது உண்மையே. ஏன்எனில் ஜாக்ரத் ஞானத்தை அபேக்ஷித்து அது பொய்யானதே. தானாக அல்ல. அவ்வாறே ஸ்வப்ன ஞானத்தை அபேக்ஷித்து ஜாக்ரத் திருஷ்டி விஷயமும் பொய்யானதே தானாக அல்ல. விசேஷ ஆகார மாத்திரமே எல்லா மித்யா ஞானம் என்பது “वाचारम्भणं विकारो नामधेय अमनृतं” (வாச்சாரம்பணம் விகாரோ நாமதேயம் அந்ருதம்) பொய் என்றும் “त्रीणि रूपाणि एव सत्यम्” (த்ரீணி ரூபாணி யேவ சத்யம்) இந்த மூன்று ரூபங்களே சத்யம் ஆகும். அவை மூன்றும் விசேஷ ரூபத்தால் பொய்யே. ஆனால் ஸ்வயமாக சத்மாத்திர ரூபத்தால் சத்யம், ஆத்மஞானம் ஏற்படுவதற்கு முன் தான் (விஷயத்திலும்) மறைக்கப்பட்டிருத்தலும் ஸ்வப்ன த்ருஷ்யங்கள் போன்று எல்லாம் சத்யமே என்பதில் எந்த விரோதமும் இல்லை. ஆகையால் பாஹ்ய லோக சம்பந்தமுடைய சமுத்திரம் முதலியவைகளும் சங்கல்பத்தால் உண்டான பித்ருக்கள் முதலிய காமங்கள் மானசீகமானவைகளே.குரு - நீ கூறுவது உண்மையே. ஏன்எனில் ஜாக்ரத் ஞானத்தை அபேக்ஷித்து அது பொய்யானதே. தானாக அல்ல. அவ்வாறே ஸ்வப்ன ஞானத்தை அபேக்ஷித்து ஜாக்ரத் திருஷ்டி விஷயமும் பொய்யானதே தானாக அல்ல. விசேஷ ஆகார மாத்திரமே எல்லா மித்யா ஞானம் என்பது “வாசாரம்ப⁴ணம் விகாரோ நாமதே⁴ய அமந்ருதம்” (வாச்சாரம்பணம் விகாரோ நாமதேயம் அந்ருதம்) பொய் என்றும் “த்ரீணி ரூபாணி ஏவ ஸத்யம்” (த்ரீணி ரூபாணி யேவ சத்யம்) இந்த மூன்று ரூபங்களே சத்யம் ஆகும். அவை மூன்றும் விசேஷ ரூபத்தால் பொய்யே. ஆனால் ஸ்வயமாக சத்மாத்திர ரூபத்தால் சத்யம், ஆத்மஞானம் ஏற்படுவதற்கு முன் தான் (விஷயத்திலும்) மறைக்கப்பட்டிருத்தலும் ஸ்வப்ன த்ருஷ்யங்கள் போன்று எல்லாம் சத்யமே என்பதில் எந்த விரோதமும் இல்லை. ஆகையால் பாஹ்ய லோக சம்பந்தமுடைய சமுத்திரம் முதலியவைகளும் சங்கல்பத்தால் உண்டான பித்ருக்கள் முதலிய காமங்கள் மானசீகமானவைகளே.

बाह्यविषयभोगवदशुद्धिरहितत्वाच्छुद्धसत्त्वसङ्कल्पजन्या इति निरतिशयसुखाः सत्याश्च ईश्वराणां भवन्तीत्यर्थः । सत्सत्यात्मप्रतिबोधेऽपि रज्ज्वामिव कल्पिताः सर्पादयः सदात्मस्वरूपतामेव प्रतिपद्यन्त इति सदात्मना सत्या एव भवन्ति ॥பா³ஹ்யவிஷயபோ⁴க³வத³ஶுத்³தி⁴ரஹிதத்வாச்சு²த்³த⁴ஸத்த்வஸங்கல்பஜந்யா இதி நிரதிஶயஸுகா²꞉ ஸத்யாஶ்ச ஈஶ்வராணாம் ப⁴வந்தீத்யர்த²꞉ । ஸத்ஸத்யாத்மப்ரதிபோ³தே⁴(அ)பி ரஜ்ஜ்வாமிவ கல்பிதா꞉ ஸர்பாத³ய꞉ ஸதா³த்மஸ்வரூபதாமேவ ப்ரதிபத்³யந்த இதி ஸதா³த்மநா ஸத்யா ஏவ ப⁴வந்தி ॥