ब्रह्मसूत्रभाष्यम् १.१.१९

सूत्रम् १९ஸூத்ரம் 19 / ३१31

आनन्दमयाधिकरणम्ஆநந்த³மயாதி⁴கரணம்

तस्मिन्नस्य च तद्योगं शास्ति ॥ १९ ॥தஸ்மிந்நஸ்ய ச தத்³யோக³ம் ஶாஸ்தி ॥ 19 ॥

தமிழ்இம்மந்திரத்தின் தமிழ்ப் பொருள் மூலத்தில் இல்லை.

संस्कृतम्

தமிழ்

इतश्च न प्रधाने जीवे वानन्दमयशब्दः; यस्मादस्मिन्नानन्दमये प्रकृत आत्मनि, प्रतिबुद्धस्यास्य जीवस्य, तद्योगं शास्ति — तदात्मना योगस्तद्योगः, तद्भावापत्तिः, मुक्तिरित्यर्थः — तद्योगं शास्ति शास्त्रम् —‘यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयनेऽभयं प्रतिष्ठां विन्दते । अथ सोऽभयं गतो भवति । यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुते । अथ तस्य भयं भवति’ (तै. उ. २ । ७ । १)इति ।இதஶ்ச ந ப்ரதா⁴நே ஜீவே வாநந்த³மயஶப்³த³꞉; யஸ்மாத³ஸ்மிந்நாநந்த³மயே ப்ரக்ருத ஆத்மநி, ப்ரதிபு³த்³த⁴ஸ்யாஸ்ய ஜீவஸ்ய, தத்³யோக³ம் ஶாஸ்தி — ததா³த்மநா யோக³ஸ்தத்³யோக³꞉, தத்³பா⁴வாபத்தி꞉, முக்திரித்யர்த²꞉ — தத்³யோக³ம் ஶாஸ்தி ஶாஸ்த்ரம் —‘யதா³ ஹ்யேவைஷ ஏதஸ்மிந்நத்³ருஶ்யே(அ)நாத்ம்யே(அ)நிருக்தே(அ)நிலயநே(அ)ப⁴யம் ப்ரதிஷ்டா²ம் விந்த³தே । அத² ஸோ(அ)ப⁴யம் க³தோ ப⁴வதி । யதா³ ஹ்யேவைஷ ஏதஸ்மிந்நுத³ரமந்தரம் குருதே । அத² தஸ்ய ப⁴யம் ப⁴வதி’ (தை. உ. 2 । 7 । 1)இதி ।

एतदुक्तं भवति — यदैतस्मिन्नानन्दमयेऽल्पमप्यन्तरमतादात्म्यरूपं पश्यति, तदा संसारभयान्न निवर्तते । यदा त्वेतस्मिन्नानन्दमये निरन्तरं तादात्म्येन प्रतितिष्ठति, तदा संसारभयान्निवर्तत इति । तच्च परमात्मपरिग्रहे घटते, न प्रधानपरिग्रहे जीवपरिग्रहे वा । तस्मादानन्दमयः परमात्मेति स्थितम् ॥ १९ ॥ஏதது³க்தம் ப⁴வதி — யதை³தஸ்மிந்நாநந்த³மயே(அ)ல்பமப்யந்தரமதாதா³த்ம்யரூபம் பஶ்யதி, ததா³ ஸம்ஸாரப⁴யாந்ந நிவர்ததே । யதா³ த்வேதஸ்மிந்நாநந்த³மயே நிரந்தரம் தாதா³த்ம்யேந ப்ரதிதிஷ்ட²தி, ததா³ ஸம்ஸாரப⁴யாந்நிவர்தத இதி । தச்ச பரமாத்மபரிக்³ரஹே க⁴டதே, ந ப்ரதா⁴நபரிக்³ரஹே ஜீவபரிக்³ரஹே வா । தஸ்மாதா³நந்த³மய꞉ பரமாத்மேதி ஸ்தி²தம் ॥ 19 ॥

इदं त्विह वक्तव्यम् —‘स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः’ (तै. उ. २ । १ । १)‘तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयादन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः’ (तै. उ. २ । २ । १)तस्मात्‘अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः’ (तै. उ. २ । ३ । १)तस्मात्‘अन्योऽन्तर आत्मा विज्ञानमयः’ (तै. उ. २ । ४ । १)इति च विकारार्थे सति, आनन्दमय एवाकस्मादर्धजरतीयन्यायेन कथमिव मयटः प्राचुर्यार्थत्वं ब्रह्मविषयत्वं चाश्रीयत इति । मान्त्रवर्णिकब्रह्माधिकारादिति चेत् , न; अन्नमयादीनामपि तर्हि ब्रह्मत्वप्रसङ्गः ।இத³ம் த்விஹ வக்தவ்யம் —‘ஸ வா ஏஷ புருஷோ(அ)ந்நரஸமய꞉’ (தை. உ. 2 । 1 । 1)‘தஸ்மாத்³வா ஏதஸ்மாத³ந்நரஸமயாத³ந்யோ(அ)ந்தர ஆத்மா ப்ராணமய꞉’ (தை. உ. 2 । 2 । 1)தஸ்மாத்‘அந்யோ(அ)ந்தர ஆத்மா மநோமய꞉’ (தை. உ. 2 । 3 । 1)தஸ்மாத்‘அந்யோ(அ)ந்தர ஆத்மா விஜ்ஞாநமய꞉’ (தை. உ. 2 । 4 । 1)இதி ச விகாரார்தே² ஸதி, ஆநந்த³மய ஏவாகஸ்மாத³ர்த⁴ஜரதீயந்யாயேந கத²மிவ மயட꞉ ப்ராசுர்யார்த²த்வம் ப்³ரஹ்மவிஷயத்வம் சாஶ்ரீயத இதி । மாந்த்ரவர்ணிகப்³ரஹ்மாதி⁴காராதி³தி சேத் , ந; அந்நமயாதீ³நாமபி தர்ஹி ப்³ரஹ்மத்வப்ரஸங்க³꞉ ।

अत्राह — युक्तमन्नमयादीनामब्रह्मत्वम् , तस्मात्तस्मादान्तरस्यान्तरस्यान्यस्यान्यस्यात्मन उच्यमानत्वात् । आनन्दमयात्तु न कश्चिदन्य आन्तर आत्मोच्यते । तेनानन्दमयस्य ब्रह्मत्वम् , अन्यथा प्रकृतहानाप्रकृतप्रक्रियाप्रसङ्गादिति । अत्रोच्यते — यद्यप्यन्नमयादिभ्य इवानन्दमयात् ‘अन्योऽन्तर आत्मा’ इति न श्रूयते, तथापि नानन्दमयस्य ब्रह्मत्वम्; यत आनन्दमयं प्रकृत्य श्रूयते —‘तस्य प्रियमेव शिरः, मोदो दक्षिणः पक्षः, प्रमोद उत्तरः पक्षः, आनन्द आत्मा, ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ (तै. उ. २ । ५ । १)इति । तत्र यद्ब्रह्म मन्त्रवर्णे प्रकृतम्‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’ (तै. उ. २ । १ । १)इति, तदिह ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इत्युच्यते । तद्विजिज्ञापयिषयैवान्नमयादय आनन्दमयपर्यन्ताः पञ्च कोशाः कल्प्यन्ते । तत्र कुतः प्रकृतहानाप्रकृतप्रक्रियाप्रसङ्गः ।அத்ராஹ — யுக்தமந்நமயாதீ³நாமப்³ரஹ்மத்வம் , தஸ்மாத்தஸ்மாதா³ந்தரஸ்யாந்தரஸ்யாந்யஸ்யாந்யஸ்யாத்மந உச்யமாநத்வாத் । ஆநந்த³மயாத்து ந கஶ்சித³ந்ய ஆந்தர ஆத்மோச்யதே । தேநாநந்த³மயஸ்ய ப்³ரஹ்மத்வம் , அந்யதா² ப்ரக்ருதஹாநாப்ரக்ருதப்ரக்ரியாப்ரஸங்கா³தி³தி । அத்ரோச்யதே — யத்³யப்யந்நமயாதி³ப்⁴ய இவாநந்த³மயாத் ‘அந்யோ(அ)ந்தர ஆத்மா’ இதி ந ஶ்ரூயதே, ததா²பி நாநந்த³மயஸ்ய ப்³ரஹ்மத்வம்; யத ஆநந்த³மயம் ப்ரக்ருத்ய ஶ்ரூயதே —‘தஸ்ய ப்ரியமேவ ஶிர꞉, மோதோ³ த³க்ஷிண꞉ பக்ஷ꞉, ப்ரமோத³ உத்தர꞉ பக்ஷ꞉, ஆநந்த³ ஆத்மா, ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ (தை. உ. 2 । 5 । 1)இதி । தத்ர யத்³ப்³ரஹ்ம மந்த்ரவர்ணே ப்ரக்ருதம்‘ஸத்யம் ஜ்ஞாநமநந்தம் ப்³ரஹ்ம’ (தை. உ. 2 । 1 । 1)இதி, ததி³ஹ ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இத்யுச்யதே । தத்³விஜிஜ்ஞாபயிஷயைவாந்நமயாத³ய ஆநந்த³மயபர்யந்தா꞉ பஞ்ச கோஶா꞉ கல்ப்யந்தே । தத்ர குத꞉ ப்ரக்ருதஹாநாப்ரக்ருதப்ரக்ரியாப்ரஸங்க³꞉ ।

नन्वानन्दमयस्यावयवत्वेन ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इत्युच्यते, अन्नमयादीनामिव ‘इदं पुच्छं प्रतिष्ठा’ इत्यादि । तत्र कथं ब्रह्मणः स्वप्रधानत्वं शक्यं विज्ञातुम् ? प्रकृतत्वादिति ब्रूमः । नन्वानन्दमयावयवत्वेनापि ब्रह्मणि विज्ञायमाने न प्रकृतत्वं हीयते, आनन्दमयस्य ब्रह्मत्वादिति । अत्रोच्यते — तथा सति तदेव ब्रह्म आनन्दमय आत्मा अवयवी, तदेव च ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा अवयव इत्यसामञ्जस्यं स्यात् । अन्यतरपरिग्रहे तु युक्तम् ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इत्यत्रैव ब्रह्मनिर्देश आश्रयितुम् , ब्रह्मशब्दसंयोगात्। नानन्दमयवाक्ये, ब्रह्मशब्दसंयोगाभावादिति ।நந்வாநந்த³மயஸ்யாவயவத்வேந ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இத்யுச்யதே, அந்நமயாதீ³நாமிவ ‘இத³ம் புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இத்யாதி³ । தத்ர கத²ம் ப்³ரஹ்மண꞉ ஸ்வப்ரதா⁴நத்வம் ஶக்யம் விஜ்ஞாதும் ? ப்ரக்ருதத்வாதி³தி ப்³ரூம꞉ । நந்வாநந்த³மயாவயவத்வேநாபி ப்³ரஹ்மணி விஜ்ஞாயமாநே ந ப்ரக்ருதத்வம் ஹீயதே, ஆநந்த³மயஸ்ய ப்³ரஹ்மத்வாதி³தி । அத்ரோச்யதே — ததா² ஸதி ததே³வ ப்³ரஹ்ம ஆநந்த³மய ஆத்மா அவயவீ, ததே³வ ச ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா² அவயவ இத்யஸாமஞ்ஜஸ்யம் ஸ்யாத் । அந்யதரபரிக்³ரஹே து யுக்தம் ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இத்யத்ரைவ ப்³ரஹ்மநிர்தே³ஶ ஆஶ்ரயிதும் , ப்³ரஹ்மஶப்³த³ஸம்யோகா³த்। நாநந்த³மயவாக்யே, ப்³ரஹ்மஶப்³த³ஸம்யோகா³பா⁴வாதி³தி ।

अपि च ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठेत्युक्त्वेदमुच्यते —‘तदप्येष श्लोको भवति । असन्नेव स भवति । असद्ब्रह्मेति वेद चेत् । अस्ति ब्रह्मेति चेद्वेद । सन्तमेनं ततो विदुः’ (तै. उ. २ । ६ । १)इति । अस्मिंश्च श्लोकेऽननुकृष्यानन्दमयं ब्रह्मण एव भावाभाववेदनयोर्गुणदोषाभिधानाद्गम्यते — ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इत्यत्र ब्रह्मण एव स्वप्रधानत्वमिति । न चानन्दमयस्यात्मनो भावाभावशङ्का युक्ता, प्रियमोदादिविशिष्टस्यानन्दमयस्य सर्वलोकप्रसिद्धत्वात् ।அபி ச ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டே²த்யுக்த்வேத³முச்யதே —‘தத³ப்யேஷ ஶ்லோகோ ப⁴வதி । அஸந்நேவ ஸ ப⁴வதி । அஸத்³ப்³ரஹ்மேதி வேத³ சேத் । அஸ்தி ப்³ரஹ்மேதி சேத்³வேத³ । ஸந்தமேநம் ததோ விது³꞉’ (தை. உ. 2 । 6 । 1)இதி । அஸ்மிம்ஶ்ச ஶ்லோகே(அ)நநுக்ருஷ்யாநந்த³மயம் ப்³ரஹ்மண ஏவ பா⁴வாபா⁴வவேத³நயோர்கு³ணதோ³ஷாபி⁴தா⁴நாத்³க³ம்யதே — ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இத்யத்ர ப்³ரஹ்மண ஏவ ஸ்வப்ரதா⁴நத்வமிதி । ந சாநந்த³மயஸ்யாத்மநோ பா⁴வாபா⁴வஶங்கா யுக்தா, ப்ரியமோதா³தி³விஶிஷ்டஸ்யாநந்த³மயஸ்ய ஸர்வலோகப்ரஸித்³த⁴த்வாத் ।

कथं पुनः स्वप्रधानं सद्ब्रह्म आनन्दमयस्य पुच्छत्वेन निर्दिश्यते — ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इति ? नैष दोषः । पुच्छवत्पुच्छम् , प्रतिष्ठा परायणमेकनीडं लौकिकस्यानन्दजातस्य ब्रह्मानन्दः इत्येतदनेन विवक्ष्यते, नावयवत्वम्;‘एतस्यैवानन्दस्यान्यानि भूतानि मात्रामुपजीवन्ति’ (बृ. उ. ४ । ३ । ३२)इति श्रुत्यन्तरात् । अपि चानन्दमयस्य ब्रह्मत्वे प्रियाद्यवयवत्वेन सविशेषं ब्रह्माभ्युपगन्तव्यम् । निर्विशेषं तु ब्रह्म वाक्यशेषे श्रूयते, वाङ्मनसयोरगोचरत्वाभिधानात् —‘यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न बिभेति कुतश्चन’ (तै. उ. २ । ९ । १)इति ।கத²ம் புந꞉ ஸ்வப்ரதா⁴நம் ஸத்³ப்³ரஹ்ம ஆநந்த³மயஸ்ய புச்ச²த்வேந நிர்தி³ஶ்யதே — ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இதி ? நைஷ தோ³ஷ꞉ । புச்ச²வத்புச்ச²ம் , ப்ரதிஷ்டா² பராயணமேகநீட³ம் லௌகிகஸ்யாநந்த³ஜாதஸ்ய ப்³ரஹ்மாநந்த³꞉ இத்யேதத³நேந விவக்ஷ்யதே, நாவயவத்வம்;‘ஏதஸ்யைவாநந்த³ஸ்யாந்யாநி பூ⁴தாநி மாத்ராமுபஜீவந்தி’ (ப்³ரு. உ. 4 । 3 । 32)இதி ஶ்ருத்யந்தராத் । அபி சாநந்த³மயஸ்ய ப்³ரஹ்மத்வே ப்ரியாத்³யவயவத்வேந ஸவிஶேஷம் ப்³ரஹ்மாப்⁴யுபக³ந்தவ்யம் । நிர்விஶேஷம் து ப்³ரஹ்ம வாக்யஶேஷே ஶ்ரூயதே, வாங்மநஸயோரகோ³சரத்வாபி⁴தா⁴நாத் —‘யதோ வாசோ நிவர்தந்தே । அப்ராப்ய மநஸா ஸஹ । ஆநந்த³ம் ப்³ரஹ்மணோ வித்³வாந் । ந பி³பே⁴தி குதஶ்சந’ (தை. உ. 2 । 9 । 1)இதி ।

अपि चानन्दप्रचुर इत्युक्ते दुःखास्तित्वमपि गम्यते; प्राचुर्यस्य लोके प्रतियोग्यल्पत्वापेक्षत्वात् । तथा च सति‘यत्र नान्यत्पश्यति, नान्यच्छृणोति, नान्यद्विजानाति, स भूमा’ (छा. उ. ७ । २४ । १)इति भूम्नि ब्रह्मणि तद्व्यतिरिक्ताभावश्रुतिरुपरुध्येत । प्रतिशरीरं च प्रियादिभेदादानन्दमयस्यापि भिन्नत्वम् । ब्रह्म तु न प्रतिशरीरं भिद्यते,‘सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म’ (तै. उ. २ । १ । १)इत्यानन्त्यश्रुतेः‘एको देवः सर्वभूतेषु गूढः सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा’ (श्वे. उ. ६ । ११)इति च श्रुत्यन्तरात् ।அபி சாநந்த³ப்ரசுர இத்யுக்தே து³꞉கா²ஸ்தித்வமபி க³ம்யதே; ப்ராசுர்யஸ்ய லோகே ப்ரதியோக்³யல்பத்வாபேக்ஷத்வாத் । ததா² ச ஸதி‘யத்ர நாந்யத்பஶ்யதி, நாந்யச்ச்²ருணோதி, நாந்யத்³விஜாநாதி, ஸ பூ⁴மா’ (சா². உ. 7 । 24 । 1)இதி பூ⁴ம்நி ப்³ரஹ்மணி தத்³வ்யதிரிக்தாபா⁴வஶ்ருதிருபருத்⁴யேத । ப்ரதிஶரீரம் ச ப்ரியாதி³பே⁴தா³தா³நந்த³மயஸ்யாபி பி⁴ந்நத்வம் । ப்³ரஹ்ம து ந ப்ரதிஶரீரம் பி⁴த்³யதே,‘ஸத்யம் ஜ்ஞாநமநந்தம் ப்³ரஹ்ம’ (தை. உ. 2 । 1 । 1)இத்யாநந்த்யஶ்ருதே꞉‘ஏகோ தே³வ꞉ ஸர்வபூ⁴தேஷு கூ³ட⁴꞉ ஸர்வவ்யாபீ ஸர்வபூ⁴தாந்தராத்மா’ (ஶ்வே. உ. 6 । 11)இதி ச ஶ்ருத்யந்தராத் ।

न चानन्दमयस्याभ्यासः श्रूयते । प्रातिपदिकार्थमात्रमेव हि सर्वत्राभ्यस्यते —‘रसो वै सः । रसꣳ ह्येवायं लब्ध्वानन्दी भवति । को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् । यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ (तै. उ. २ । ७ । १)(तै. उ. २ । ७ । १)‘सैषानन्दस्य मीमाꣳसा भवति’ (तै. उ. २ । ८ । १)‘आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान्न बिभेति कुतश्चनेति’ (तै. उ. २ । ९ । १)‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’ (तै. उ. ३ । ६ । १)इति च । यदि चानन्दमयशब्दस्य ब्रह्मविषयत्वं निश्चितं भवेत् , तत उत्तरेष्वानन्दमात्रप्रयोगेष्वप्यानन्दमयाभ्यासः कल्प्येत । न त्वानन्दमयस्य ब्रह्मत्वमस्ति, प्रियशिरस्त्वादिभिर्हेतुभिरित्यवोचाम । तस्माच्छ्रुत्यन्तरे‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’ (बृ. उ. ३ । ९ । २८)इत्यानन्दप्रातिपदिकस्य ब्रह्मणि प्रयोगदर्शनात् ,‘यदेष आकाश आनन्दो न स्यात्’ (तै. उ. २ । ७ । १)इति ब्रह्मविषयः प्रयोगो न त्वानन्दमयाभ्यास इत्यवगन्तव्यम् ।ந சாநந்த³மயஸ்யாப்⁴யாஸ꞉ ஶ்ரூயதே । ப்ராதிபதி³கார்த²மாத்ரமேவ ஹி ஸர்வத்ராப்⁴யஸ்யதே —‘ரஸோ வை ஸ꞉ । ரஸꣳ ஹ்யேவாயம் லப்³த்⁴வாநந்தீ³ ப⁴வதி । கோ ஹ்யேவாந்யாத்க꞉ ப்ராண்யாத் । யதே³ஷ ஆகாஶ ஆநந்தோ³ ந ஸ்யாத்’ (தை. உ. 2 । 7 । 1)(தை. உ. 2 । 7 । 1)‘ஸைஷாநந்த³ஸ்ய மீமாꣳஸா ப⁴வதி’ (தை. உ. 2 । 8 । 1)‘ஆநந்த³ம் ப்³ரஹ்மணோ வித்³வாந்ந பி³பே⁴தி குதஶ்சநேதி’ (தை. உ. 2 । 9 । 1)‘ஆநந்தோ³ ப்³ரஹ்மேதி வ்யஜாநாத்’ (தை. உ. 3 । 6 । 1)இதி ச । யதி³ சாநந்த³மயஶப்³த³ஸ்ய ப்³ரஹ்மவிஷயத்வம் நிஶ்சிதம் ப⁴வேத் , தத உத்தரேஷ்வாநந்த³மாத்ரப்ரயோகே³ஷ்வப்யாநந்த³மயாப்⁴யாஸ꞉ கல்ப்யேத । ந த்வாநந்த³மயஸ்ய ப்³ரஹ்மத்வமஸ்தி, ப்ரியஶிரஸ்த்வாதி³பி⁴ர்ஹேதுபி⁴ரித்யவோசாம । தஸ்மாச்ச்²ருத்யந்தரே‘விஜ்ஞாநமாநந்த³ம் ப்³ரஹ்ம’ (ப்³ரு. உ. 3 । 9 । 28)இத்யாநந்த³ப்ராதிபதி³கஸ்ய ப்³ரஹ்மணி ப்ரயோக³த³ர்ஶநாத் ,‘யதே³ஷ ஆகாஶ ஆநந்தோ³ ந ஸ்யாத்’ (தை. உ. 2 । 7 । 1)இதி ப்³ரஹ்மவிஷய꞉ ப்ரயோகோ³ ந த்வாநந்த³மயாப்⁴யாஸ இத்யவக³ந்தவ்யம் ।

यस्त्वयं मयडन्तस्यैवानन्दमयशब्दस्याभ्यासः‘एतमानन्दमयमात्मानमुपसङ्क्रामति’ (तै. उ. २ । ८ । ५)इति, न तस्य ब्रह्मविषयत्वमस्ति । विकारात्मनामेवान्नमयादीनामनात्मनामुपसङ्क्रमितव्यानां प्रवाहे पठितत्वात् । नन्वानन्दमयस्योपसङ्क्रमितव्यस्यान्नमयादिवदब्रह्मत्वे सति नैव विदुषो ब्रह्मप्राप्तिः फलं निर्दिष्टं भवेत् । नैष दोषः, आनन्दमयोपसङ्क्रमणनिर्देशेनैव विदुषः पुच्छप्रतिष्ठाभूतब्रह्मप्राप्तेः फलस्य निर्दिष्टत्वात् , ‘तदप्येष श्लोको भवति’ ‘यतो वाचो निवर्तन्ते’ इत्यादिना च प्रपञ्च्यमानत्वात् ।யஸ்த்வயம் மயட³ந்தஸ்யைவாநந்த³மயஶப்³த³ஸ்யாப்⁴யாஸ꞉‘ஏதமாநந்த³மயமாத்மாநமுபஸங்க்ராமதி’ (தை. உ. 2 । 8 । 5)இதி, ந தஸ்ய ப்³ரஹ்மவிஷயத்வமஸ்தி । விகாராத்மநாமேவாந்நமயாதீ³நாமநாத்மநாமுபஸங்க்ரமிதவ்யாநாம் ப்ரவாஹே படி²தத்வாத் । நந்வாநந்த³மயஸ்யோபஸங்க்ரமிதவ்யஸ்யாந்நமயாதி³வத³ப்³ரஹ்மத்வே ஸதி நைவ விது³ஷோ ப்³ரஹ்மப்ராப்தி꞉ ப²லம் நிர்தி³ஷ்டம் ப⁴வேத் । நைஷ தோ³ஷ꞉, ஆநந்த³மயோபஸங்க்ரமணநிர்தே³ஶேநைவ விது³ஷ꞉ புச்ச²ப்ரதிஷ்டா²பூ⁴தப்³ரஹ்மப்ராப்தே꞉ ப²லஸ்ய நிர்தி³ஷ்டத்வாத் , ‘தத³ப்யேஷ ஶ்லோகோ ப⁴வதி’ ‘யதோ வாசோ நிவர்தந்தே’ இத்யாதி³நா ச ப்ரபஞ்ச்யமாநத்வாத் ।

या त्वानन्दमयसन्निधाने‘सोऽकामयत बहु स्यां प्रजायेयेति’ (तै. उ. २ । ६ । १)इतीयं श्रुतिरुदाहृता, सा ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इत्यनेन सन्निहिततरेण ब्रह्मणा सम्बध्यमाना नानन्दमयस्य ब्रह्मतां प्रतिबोधयति । तदपेक्षत्वाच्चोत्तरस्य ग्रन्थस्य‘रसो वै सः’ (तै. उ. २ । ७ । १)इत्यादेर्नानन्दमयविषयता । ननु ‘सोऽकामयत’ इति ब्रह्मणि पुंलिङ्गनिर्देशो नोपपद्यते । नायं दोषः, ‘तस्माद्वा एतस्मादात्मन आकाशः सम्भूतः’ इत्यत्र पुंलिङ्गेनाप्यात्मशब्देन ब्रह्मणः प्रकृतत्वात् ।யா த்வாநந்த³மயஸந்நிதா⁴நே‘ஸோ(அ)காமயத ப³ஹு ஸ்யாம் ப்ரஜாயேயேதி’ (தை. உ. 2 । 6 । 1)இதீயம் ஶ்ருதிருதா³ஹ்ருதா, ஸா ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இத்யநேந ஸந்நிஹிததரேண ப்³ரஹ்மணா ஸம்ப³த்⁴யமாநா நாநந்த³மயஸ்ய ப்³ரஹ்மதாம் ப்ரதிபோ³த⁴யதி । தத³பேக்ஷத்வாச்சோத்தரஸ்ய க்³ரந்த²ஸ்ய‘ரஸோ வை ஸ꞉’ (தை. உ. 2 । 7 । 1)இத்யாதே³ர்நாநந்த³மயவிஷயதா । நநு ‘ஸோ(அ)காமயத’ இதி ப்³ரஹ்மணி பும்லிங்க³நிர்தே³ஶோ நோபபத்³யதே । நாயம் தோ³ஷ꞉, ‘தஸ்மாத்³வா ஏதஸ்மாதா³த்மந ஆகாஶ꞉ ஸம்பூ⁴த꞉’ இத்யத்ர பும்லிங்கே³நாப்யாத்மஶப்³தே³ந ப்³ரஹ்மண꞉ ப்ரக்ருதத்வாத் ।

यत्त्रु भार्गवी वारुणी विद्या —‘आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात्’ (तै. उ. ३ । ६ । १)इति, तस्यां मयडश्रवणात्प्रियशिरस्त्वाद्यश्रवणाच्च युक्तमानन्दस्य ब्रह्मत्वम् । तस्मादणुमात्रमपि विशेषमनाश्रित्य न स्वत एव प्रियशिरस्त्वादि ब्रह्मण उपपद्यते । न चेह सविशेषं ब्रह्म प्रतिपिपादयिषितम् , वाङ्मनसगोचरातिक्रमश्रुतेः । तस्मादन्नमयादिष्विवानन्दमयेऽपि विकारार्थ एव मयट् विज्ञेयः, न प्राचुर्यार्थः ॥யத்த்ரு பா⁴ர்க³வீ வாருணீ வித்³யா —‘ஆநந்தோ³ ப்³ரஹ்மேதி வ்யஜாநாத்’ (தை. உ. 3 । 6 । 1)இதி, தஸ்யாம் மயட³ஶ்ரவணாத்ப்ரியஶிரஸ்த்வாத்³யஶ்ரவணாச்ச யுக்தமாநந்த³ஸ்ய ப்³ரஹ்மத்வம் । தஸ்மாத³ணுமாத்ரமபி விஶேஷமநாஶ்ரித்ய ந ஸ்வத ஏவ ப்ரியஶிரஸ்த்வாதி³ ப்³ரஹ்மண உபபத்³யதே । ந சேஹ ஸவிஶேஷம் ப்³ரஹ்ம ப்ரதிபிபாத³யிஷிதம் , வாங்மநஸகோ³சராதிக்ரமஶ்ருதே꞉ । தஸ்மாத³ந்நமயாதி³ஷ்விவாநந்த³மயே(அ)பி விகாரார்த² ஏவ மயட் விஜ்ஞேய꞉, ந ப்ராசுர்யார்த²꞉ ॥

सूत्राणि त्वेवं व्याख्येयानि — ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इत्यत्र किमानन्दमयावयवत्वेन ब्रह्म विवक्ष्यते, उत स्वप्रधानत्वेनेति । पुच्छशब्दादवयवत्वेनेति प्राप्ते, उच्यते — आनन्दमयोऽभ्यासात् — आनन्दमय आत्मा इत्यत्र ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इति स्वप्रधानमेव ब्रह्मोपदिश्यते; अभ्यासात् ‘असन्नेव स भवति’ इत्यस्मिन्निगमनश्लोके ब्रह्मण एव केवलस्याभ्यस्यमानत्वात् ।ஸூத்ராணி த்வேவம் வ்யாக்²யேயாநி — ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இத்யத்ர கிமாநந்த³மயாவயவத்வேந ப்³ரஹ்ம விவக்ஷ்யதே, உத ஸ்வப்ரதா⁴நத்வேநேதி । புச்ச²ஶப்³தா³த³வயவத்வேநேதி ப்ராப்தே, உச்யதே — ஆநந்த³மயோ(அ)ப்⁴யாஸாத் — ஆநந்த³மய ஆத்மா இத்யத்ர ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இதி ஸ்வப்ரதா⁴நமேவ ப்³ரஹ்மோபதி³ஶ்யதே; அப்⁴யாஸாத் ‘அஸந்நேவ ஸ ப⁴வதி’ இத்யஸ்மிந்நிக³மநஶ்லோகே ப்³ரஹ்மண ஏவ கேவலஸ்யாப்⁴யஸ்யமாநத்வாத் ।

विकारशब्दान्नेति चेन्न प्राचुर्यात् — विकारशब्देनावयवशब्दोऽभिप्रेतः; पुच्छमित्यवयवशब्दान्न स्वप्रधानत्वं ब्रह्मण इति यदुक्तम् , तस्य परिहारो वक्तव्यः; अत्रोच्यते — नायं दोषः, प्राचुर्यादप्यवयवशब्दोपपत्तेः; प्राचुर्यं प्रायापत्तिः, अवयवप्राये वचनमित्यर्थः; अन्नमयादीनां हि शिरआदिषु पुच्छान्तेष्ववयवेषूक्तेष्वानन्दमयस्यापि शिरआदीन्यवयवान्तराण्युक्त्वा अवयवप्रायापत्त्या ‘ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा’ इत्याह, नावयवविवक्षया; यत्कारणम् ‘अभ्यासात्’ इति स्वप्रधानत्वं ब्रह्मणः समर्थितम् ।விகாரஶப்³தா³ந்நேதி சேந்ந ப்ராசுர்யாத் — விகாரஶப்³தே³நாவயவஶப்³தோ³(அ)பி⁴ப்ரேத꞉; புச்ச²மித்யவயவஶப்³தா³ந்ந ஸ்வப்ரதா⁴நத்வம் ப்³ரஹ்மண இதி யது³க்தம் , தஸ்ய பரிஹாரோ வக்தவ்ய꞉; அத்ரோச்யதே — நாயம் தோ³ஷ꞉, ப்ராசுர்யாத³ப்யவயவஶப்³தோ³பபத்தே꞉; ப்ராசுர்யம் ப்ராயாபத்தி꞉, அவயவப்ராயே வசநமித்யர்த²꞉; அந்நமயாதீ³நாம் ஹி ஶிரஆதி³ஷு புச்சா²ந்தேஷ்வவயவேஷூக்தேஷ்வாநந்த³மயஸ்யாபி ஶிரஆதீ³ந்யவயவாந்தராண்யுக்த்வா அவயவப்ராயாபத்த்யா ‘ப்³ரஹ்ம புச்ச²ம் ப்ரதிஷ்டா²’ இத்யாஹ, நாவயவவிவக்ஷயா; யத்காரணம் ‘அப்⁴யாஸாத்’ இதி ஸ்வப்ரதா⁴நத்வம் ப்³ரஹ்மண꞉ ஸமர்தி²தம் ।

तद्धेतुव्यपदेशाच्च — सर्वस्य हि विकारजातस्य सानन्दमयस्य कारणत्वेन ब्रह्म व्यपदिश्यते —‘इदꣳ सर्वमसृजत, यदिदं किञ्च’ (तै. उ. २ । ६ । १)इति । न च कारणं सद्ब्रह्म स्वविकारस्यानन्दमयस्य मुख्यया वृत्त्यावयव उपपद्यते । अपराण्यपि सूत्राणि यथासम्भवं पुच्छवाक्यनिर्दिष्टस्यैव ब्रह्मण उपपादकानि द्रष्टव्यानि ॥१२ – १९ ॥தத்³தே⁴துவ்யபதே³ஶாச்ச — ஸர்வஸ்ய ஹி விகாரஜாதஸ்ய ஸாநந்த³மயஸ்ய காரணத்வேந ப்³ரஹ்ம வ்யபதி³ஶ்யதே —‘இத³ꣳ ஸர்வமஸ்ருஜத, யதி³த³ம் கிஞ்ச’ (தை. உ. 2 । 6 । 1)இதி । ந ச காரணம் ஸத்³ப்³ரஹ்ம ஸ்வவிகாரஸ்யாநந்த³மயஸ்ய முக்²யயா வ்ருத்த்யாவயவ உபபத்³யதே । அபராண்யபி ஸூத்ராணி யதா²ஸம்ப⁴வம் புச்ச²வாக்யநிர்தி³ஷ்டஸ்யைவ ப்³ரஹ்மண உபபாத³காநி த்³ரஷ்டவ்யாநி ॥12 – 19 ॥

இதினாலேயும் ஆனந்தமய சப்தம் பிரதானத் திலோ ஜீவனிடத்திலோ பொருத்தமாகாது. எதினால் என்றால், 'அதில்' பிரகிருதமான ஆனந்தமய ஆத்மாவில், ‘இவனுக்கு’ அறிந்து கொண்ட ஜீவனுக்கு, “அத்துடன் சேருவதைச் சொல்கிறது”. அந்த ஸ்வரூபமாகவே சேருவது 'அத்துடன் சேருவது, அதன் தன்மையை அடைவது, மோக்ஷம் என்று அர்த்தம். அதனுடன் சேருவதை சாஸ்திரம் சொல்கிறது “எந்த ஸமயத்திலேயே இவன் இந்த கண்ணுக்குப் புலப்படாத, உருவமில்லாத, சொல்ல முடியாத, ஆதாரமற்றதில் பயமன்னியில் நிலைத்திருப் பதையடைகிறானோ, அப்பொழுது அவன் பயமற்றதை அடைந்தவனாக ஆகிறான். எந்த ஸமயத்திலேயே இவன் இதில் கொஞ்சமேனும் பேதத்தைச் செய்கிறானோ, அப்பொழுது அவனுக்கு பயம் ஏற்படுகிறது. (தைத்தீரிய 2-7) என்று.

இது சொன்னதாக ஆகிறது எப்பொழுது இந்த ஆனந்த மயனில் அல்பமாகக்கூட பேதத்தை, அதன் தன்மையற்றதென்ற ரூபத்தை, பார்க்கிறானோ, அப்பொழுது ஸம்ஸாரபயத்திலிருந்து நிவிருத்தியடைவ தில்லை. ஆனால், எப்பொழுது இந்த ஆனந்த மயனில் இடைவிடாமல் அதன் தன்மையாகவே நிலைக்கிறானோ, அப்பொழுது ஸம்ஸாரபயத்திலிருந்து நிவிருத்தியடை கிறான், என்று. இது பரமாத்மாவென்று எடுத்துக் கொண்டால்தான் பொருந்தும். பிரதானத்தை எடுத்துக் கொண்டாலும், ஜீவனை எடுத்துக்கொண்டாலுமோ பொருந்தாது. ஆகையால் ஆனந்த மயன் பரமாத்மா என்று ஏற்பட்டுவிட்டது.

ஆனால் இங்கு இது சொல்லவேண்டியிருக் கிறத - ‘அவனே இந்த அன்னமய புருஷன்' ‘அதே இந்த அன்ன ரஸமயனிலிருந்து வேறு உள்ளேயிருப்பது பிராணமய ஆத்மா, அதிலிருந்து 'வேறாய் உள்ளே மனோமய ஆத்மா', அதிலிருந்து 'வேறாய் உள்ளே விக்ஞானமய ஆத்மா', என்று விகாரம் என்ற அர்த்தத்திலேயே 'மய' என்ற சப்தத்தின் பிரவாஹம் இருந்து வருகிறபோது, எவ்விதக் காரணமுமன்னியில் ‘பாதிக்கிழடு' என்கிற முறையைப் போல ஆனந்தமயத்தில் மாத்திரம் 'மய' என்பதற்கு அதிகமாயுள்ளது என்று அர்த்தம் என்றும், பிரஹ்மத்தைச் சொல்கிறது என்றும், எப்படி ஆசிரயிக்கப்படுகிறது என்று. மந்திரவர்ணத்தில் கண்ட பிரஹ்மத்தின் பிரகரணமாயி ருப்பதால் என்றால், சரியல்ல. அப்பொழுது அன்னமயம் முதலானவைகளுக்கும் கூட பிரஹ்மத் தன்மை ஏற்பட வேண்டி வரும்.

‘அன்னமயம் முதலானவைகளுக்குப் பிரஹ்மத் தன்மை இல்லையென்பது நியாயம்; அததற்கு உள்ளே உள்ளே வேறு வேறு ஆத்மா சொல்லப்படுவதால். ஆனந்த மயத்திற்கோ, வேறு உள்ளே ஆத்மாவாக எதுவும் சொல்லப்படவில்லை; ஆகையால் ஆனந்தமயனுக்கு பிரஹ்மத் தன்மை; வேறுவிதமானால், பிரகிருதத்தைக் கைவிட்டு பிரகிருதமில்லாததை எடுத்துக்கொண்டதாக ஆகுமானதினால்’ என்றால், இங்கு சொல்கிறோம்: அன்னமயம் முதலானவைகளைப்போல, ஆனந்த மயனுக்கு வேறாக உள்ளே ஆத்மா சொல்லப்படாமல் போனாலும் அப்படியும் ஆனந்தமயனுக்கு பிரஹ்மத் தன்மை கிடையாது. ஏனென்றால், ஆனந்தமயனைக் குறித்து 'அதற்குப் பிரியமே சிரஸ், மோதம் வலது பக்கம், பிரமோதம் இடது பக்கம், ஆனந்தம் சரீரம், பிரஹ்மம் புச்சம் (ஆதாரம்) பிரதிஷ்டை' என்று சொல்லப்படுகிறது; எந்தப் பிரஹ்மம் மந்திரவர்ணத்தில் 'ஸத்யம் ஞானம் அனந்த பிரஹ்ம' என்று சொல்லப்பட்டதோ, அது இங்கே 'பிரஹ்ம ஆதாரம் பிரதிஷ்டை' என்று சொல்லப்பட்டிருக்கிறது; அதை அறியும்படிச்செய்யும் உத்தேசத்தினால்தான் அன்னமயம் முதலான ஆனந்தமயம் முடிவாயுள்ள ஐந்து கோசங்கள் கல்பிக்கப்படுகின்றன. அப்படியிருக்கையில், பிரகிரு தத்தைக் கைவிடுவது, பிரகிருதமில்லாததை எடுத்துக் கொள்வது என்பது எப்படி ஏற்படும்?

அன்னமயம் முதலானவைகளுக்கு ‘இது ஆதாரம் பிரதிஷ்டை' என்பதைப்போலவே ஆனந்தமயத்திற்கும் 'பிருஹ்மம் ஆதாரம் பிரதிஷ்டை' என்று அவயவமாக சொல்லப்பட்டிருக்கிறதே? அப்படியிருக்கும்போது, பிருஹ்மத்திற்கு தானாகவே பிரதானத்தன்மை என்று எப்படி அறிய முடியும்? என்றால், பிரகிருதமாயிருப்பதால், என்கிறோம்.

ஆனந்தமயத்திற்கு அவயமாய் பிருஹ்மம் அறியப்பட்டாலும் கூட, பிரகிருதத்தன்மை குறையாதே, ஆனந்தமயமே பிருஹ்மமாயிருப்பதால், என்றால் அங்கு சொல்கிறோம். அப்படி இருக்குமானால், அந்த பிருஹ்மமே ஆனந்தமய ஆத்மா அவயவத்தோடு கூடினது, அந்த பிருஹ்மமே ஆதாரமாயும் பிரதிஷ்டையாயுமுள்ள அவயவமும்கூட, என்பது பொருத்தம் ஆகாது. இரண்டில் ஏதாவது ஒன்றில் பிரஹ்மத்தை ஒப்புக்கொண்டாலும், 'பிருஹ்ம ஆதாரம் பிரதிஷ்டை' என்றவிடத்திலேயே பிருஹ்மம் என்ற சப்தம் சேர்ந்திருப்பதனால் அங்கே பிருஹ்மத்தைக் குறிப்பிடுவதாக எடுத்துக்கொள்வதுதான் நியாயம், பிருஹ்மம் என்ற சப்தத்தின் சேர்க்கையில் லாததினால், ஆனந்தமய வாக்யத்தில் எடுத்துக்கொள்வது நியாயமில்லை.

மேலும் 'பிரஹ்மம் ஆதாரம் பிரதிஷ்டை' என்று சொல்லிவிட்டு இது சொல்லப்படுகிறது ‘அது விஷயமாய் இந்த சுலோகமும் இருக்கிறது-'பிரஹ்மம் இல்லாததென்று அறிவானேயானால், அவன் இல்லாத வனாகவே ஆகிறான்; பிருஹ்மம் இருக்கிறது என் று அறிந்தானேயானால் அதனால் இவனை இருக்கிறவன் என்று அறிகிறார்கள்" என்று இந்த சுலோகத்தில் ஆனந்தமயனை இழுக்காமலே, பிருஹ்மத்தின் இருப்பு இல்லாமை இவைகளை அறிவதற்கு குணத்தையும் தோஷத்தையும் சொல்லியிருப்பதால், 'பிருஹ்மம் ஆதாரம் பிரதிஷ்டை' என்ற இடத்தில் பிருஹ்மத்திற்குத்தான் தானாகவே பிரதானத்தன்மை என்று தெரிகிறது. மேலும், ஆனந்தமயனுக்கு உள்ள பிரியம் மோதம் முதலிய விசேஷம் எல்லா ஜனங்களுக்கும் பிரஸித்தமாயிருப்பதால், ஆனந்தமய ஆத்மா விஷயமாக இருக்கிறதா இல்லையா என்ற சந்தேஹம் யுக்தமாகாது.

"பிரஹ்ம புச்சம் பிரதிஷ்டை” என்று ஆனந்த மயனுக்கு புச்சமாக (அவயவமாக), தானாகவே பிரதானமாய் உள்ள பிருஹ்மம் எப்படி சொல்லப் படுகிறது? இது தோஷமல்ல. புச்சம்போல் புச்சம் (தாங்குவது போல் இருப்பதால்), பிரதிஷ்டை மேலான அடையுமிடம், உலகத்திலுள்ள ஆனந்தக் கூட்டத்திற்கு ஒன்றாயொடுங்கும் கூடு பிருஹ்மானந்தம் என்பது இதனால் சொல்ல உத்தேசிக்கப்படுகிறது, அவயவத் தன்மையல்ல; 'மற்ற பிராணிகள் இந்த ஆனந்தத் தினுடையவே அம்சத்தையொட்டி ஜீவிக்கின்றன' (பிருஹத் 4-3-32) என்று வேறு சுருதியும் இருப்பதினால்.

மேலும், ஆனந்தமயம் பிரஹ்மமாயிருக்கு மேயானால், பிரியம் முதலியதை அவயவங்களா யுடையதால் விசேஷமுள்ள (ஸகுண) பிரஹ்மம் என்று ஒப்புக்கொள்ளவேண்டும். பின்னுள்ள வாக்யத்திலோ ‘எதிலிருந்து வாக்குகள் மனஸுடன் அடையாமல் திரும்புகின்றனவோ,' பிரஹ்மத்தின் ஆனந்தத்தை அறிந்தவன் எதிலிருந்தும் பயப்படமாட்டான்' என்று வாக்குக்கும் மனஸிற்கும் விஷயமாகாத் தன்மை சொல்லப்பட்டிருப்பதினால், விசேஷமற்ற (நிர்குண) பிரஹ்மமே சொல்லப்பட்டிருக்கிறது.

மேலும், ஆனந்தம் அதிகமாயுள்ளது என்று சொன்னால், துக்கம் இருப்பதாகவும் தெரிகிறது. உலகத்தில் அதிகமாயுள்ளது என்பது அதன் எதிரிடையான கொஞ்சமாயுள்ளதை அபேக்ஷிப்பதால். அப்படி யிருந் தாலோ, ‘எங்கே வேறே எதையும் பார்ப்பதில்லையோ, வேறு எதையும் கேட்பதில்லையோ, வேறு எதையும் அறிவதில்லையோ, அது பெரிது' (சாந்.7-24-1) என்று பெரிதான பிரஹ்மத்தில் அதற்கு வேறாக எதுவும் கிடையாதென்று சொல்லும் சுருதி பாதிக்கப்படும்.

தவிரவும், ஒவ்வொரு சரீரத்திலும் பிரியம் முதலானது வேறுபட்டிருப்பதால் ஆனந்தமயத்திற்கும் வெவ்வேறாயிருக்கும் தன்மையுண்டு. பிரஹ்மமோ ஒவ்வொரு சரீரத்திலும் வேறுபடுவதில்லை, 'ஸத்யம் ஞானம் ஆனந்தம் பிரஹ்ம' (தைத்திரீய 2-1) என்று அனந்தமாயிருக்கும் தன்மையைச் சொல்லும் சுருதியி ருப்பதாலும், “எல்லா பிராணிகளிடத்திலும் ஒரே தேவர் (ஸ்வயம்பிரகாசவஸ்து) மறைந்தவராய், எல்லாவற்றிலும் வியாபித்தவராய், எல்லா பிராணிகளுக்கும் உள்ளேயுள்ள ஆத்மாவாக இருக்கிறார்" (சுவேதா-6-11) என்று வேறு சுருதியிருப்பதாலும்.

மேலும், ஆனந்தமயத்திற்கு' அப்யாஸம் (திரும்பச்சொல்லுதல்) காணப்படவில்லை. பிராதி பதிகம் (ஆனந்தம் என்ற மூல சப்தம்) விஷயமாக மாத்திரம்தான் 'அவர் ரஸமே; ரஸத்தையே அடைந்து இவன் ஆனந்த முள்ளவனாக ஆகிறான். இந்த பூர்ணமாய் எங்கும் பிரகாசிக்கிற ஆனந்தமில்லை யானால், எதுதான் அசைய முடியும், எதுதான் மூச்சு விடமுடியும்’ ‘இது ஆனந்தத்தின் விசாரணையாக இருக்கிறது’, 'பிரஹ்மத்தின் ஆனந்தத்தை அறிந்தவன் எதிலிருந்தும் பயப்படுவதில்லை’, ‘ஆனந்தம் பிரஹ்மம் என்று நன்கு அறிந்தார்’ என்று திரும்பத்திரும்ப சொல்லப்பட்டிருக்கிறது. 'ஆனந்தமயம்' என்ற சப்தத்திற்கு பிரஹ்மத்தை விஷயமாயுள்ள தன்மை தீர்மானிக்கப் பட்டி ருக்குமேயானால், அதற்குமேல் வரும் வாக்கியங்களில் ஆனந்தசப்தத்தை மாத்திரம் பிரயோகித்திருக்கும் இடங்களில்கூட ஆனந்தமயத்திற்கே அப்யாஸம் என்று கல்பிக்கலாம். ஆனந்தமயத்திற்கோ, பிரியத்தை சிரஸாயுடையது முதலான காரணங்களால், பிரஹ்மத் தன்மை கிடையாதென்று சொன்னோம். அதனால்தான் வேறு சுருதியில் 'விக்ஞானம் ஆனந்தம் பிரஹ்ம’ (பிருஹத். 3-9-28) என்று ஆனந்தமென்ற மூல சப்தத்திற்கு பிரஹ்ம விஷயமாக பிரயோகம் காணுவதால், “இந்த நன்கு பிரகாசிக்கும் ஆனந்தம் இல்லையானால்” என்பது முதல் பிரஹ்ம விஷயமான பிரயோகமே தவிர ஆனந்தமயத்திற்கு அப்யாஸம் இல்லை என்பதை அறியவும்.

“இந்த ஆனந்தமயமான ஆத்மாவை அடைகிறான்" (தைத்தீரிய 2-8) என்று ‘மய’ என்பதை கடைசியிலுள்ள ஆனந்த சப்தத்திற்கே அப்யாஸம் இருக்கிறதே என்றால், அதற்கு பிரஹ்மத்தை விஷயமாயுடைய தன்மை கிடையாது, மாறுதலை யடையக்கூடியதாயும் ஆத்மாவல்லாததுமானதும் அடைய வேண்டியதாயுமுள்ள அன்னமயம் முதலியவைகளின் பிரவாஹத்தில் சொல்லப் பட்டிருப்பதால்.

அடையவேண்டியதாயுள்ள ஆனந்தமயத்திற்கும், அன்னமயம் முதலியதைப்போல, பிரஹ்மத் தன்மை கிடையாது என்று இருந்தால், அறிந்தவனுக்குப் பிரஹ்மத்தை அடைவதாகிய பலன் குறிப்பிட்டதாகவே ஆகாதே, என்றால், இது தோஷமில்லை. ஆனந்த மயத்தின் அடைவதைக் குறிப்பிடுவதினாலேயே ஆதாரமாய் பிரதிஷ்டையாயுள்ள பிரஹ்மத்தை அடைவதும் குறிப்பிட்டுவிட்டபடியால். “அந்த விஷயத்தில் இந்த சுலோகமும் இருக்கிறது” “எவரிடத்திலிருந்து வாக்குகள் திரும்புகின்றனவோ" என்பது முதலானதினால் விஸ்தரிக் கப்பட்டு இருப்பதால்.

ஆனந்தமயத்திற்கு ஸமீபத்தில் "நான் பலவாக ஆவேன், பிறப்பேன், என்று அவர் ஆசைப்பட்டார்” என்று எந்த சுருதி சொல்லப்பட்டதோ, அது 'பிருஹ்மம் ஆதாரம் பிரதிஷ்டை' என்று இன்னமும் அதிக ஸமீபத்திலிருக்கிற பிரஹ்மத்துடன் ஸம்பந்தப்படுவது ஆனந்தமயத்திற்கு பிரஹ்மத்தன்மையில்லை என்பதை போதிக்கிறது. 'ரஸமே அது' என்பது முதலான மேலுள்ள கிரந்தமும் அதையே அபேக்ஷிப்பதால் ஆனந்தமயத்தை விஷயமாயுள்ள தில்லை.

‘அவர் ஆசைப்பட்டார்' என்று பிரஹ்மத்தினிடத் தில் பும்லிங்கத்தை குறிப்பிட்டிருப்பது பொருந்தாதே என்றால், இது தோஷமில்லை, ‘அதே இந்த ஆத்மாவிலிருந்து ஆகாசம் உண்டாயிற்று' என்றவிடத்தில் பும்லிங்கமான ஆத்மசப்தத்தினாலும் பிரஹ்மம் சொல்லப் பட்டிருப்பதால்.

'ஆனந்தம் பிரஹ்மம் என்று அறிந்தார்' என்று பிருகு அறிந்ததாய் வருணர் சொன்னதாய் உள்ள வித்யை எதுவோ, அதில் 'மய' என்று சொல்லப்படாததினாலும், பிரியத்தை சிரஸாகவுடையது முதலியதும் சொல்லப் படாததினாலும், ஆனந்தத்திற்குத்தான் பிரஹ்மத்தன்மை யுக்தமாகும். ஆகையால் அணுமாத்திரம்கூட விசேஷத்தை ஆசிரயிக்காமல் தானாகவே பிரஹ்மத்திற்கு பிரியத்தை சிரஸாகவுடைய தன்மை முதலானது பொருந்தாது.

மேலும் வாக்கு மனஸிற்கு விஷயமாயுள்ளதைத் தாண்டினது என்று சொல்லும் சுருதியினால், இங்கே விசேஷத்தையுடைய பிரஹ்மம் பிரதிபாதிக்க உத்தேசிக்கப் படவில்லை. ஆகையால், அன்னமயம் முதலியவைகளின் போலவே, ஆனந்தமயத்திலும் உள்ள ‘மய' என்பது விகாரம் என்ற அர்த்தமுள்ளதுதான், அதிகமாயுள்ளதென்ற அர்த்தமில்லை.

ஸூத்ரங்களோவெனில் இவ்விதம் வியாக்யானம் செய்யத்தக்கவை- "பிரஹ்ம புச்சம் பிரதிஷ்டை” என்ற விடத்தில் ஆனந்தமயத்திற்கு அவயவமாகப் பிரஹ்மம் சொல்லப்படுகிறதா, அல்லது தனக்கே பிரதானத் தன்மை யினாலா? என்று (ஸந்தேஹம்). 'புச்சம்' என்ற சப்தமிருப் பதினால் அவயவமாகத்தான் என்று ஏற்படும் போது.

"ஆனந்தமயன் அப்யாஸத்தினால்" என்று சொல்லப்படுகிறது. ஆனந்தமய ஆத்மா என்ற இடத்தில் "பிரஹ்ம புச்சம் பிரதிஷ்டை” என்று, தானே பிரதான மாயுள்ள பிரஹ்மம்தான் உபதேசிக்கப்படுகிறது, அப்யாஸத் தினால், “அவன் இல்லாதவனாகவே ஆகிறான்" என்று இந்த முடிவு சுலோகத்தில் வெறும் பிரஹ்மத்திற் குத்தான் அப்யஸிக்கப்படும் தன்மையிருப்பதால்.

“விகார சப்தமிருப்பதினால் இல்லை என்றால் இல்லை பிராசுர்யம் இருப்பதால்" விகார சப்தத்தினால் அவயவ சப்தம் அபிப்பிராயப்படப்படுகிறது. 'புச்சம்' என்று அவயவ சப்தமிருப்பதினால், தானே பிரதானமாயிருக்கும் தன்மை பிரஹ்மத்திற்கு இல்லை என்று எது சொல்லப் பட்டதோ, அதற்குப் பரிஹாரம் சொல்ல வேண்டும். அதில் சொல்கிறோம்; இது தோஷமில்லை, பிராசுர்யத்திலும் (அதிகமாயிருப்பதிலும்) அவயவசப்தம் பொருந்துமான தினால், பிராசுர்யம் என்பது அதிகமாயிருக்கும் தன்மை; அவயவம் அதிகமாயிருக்கையில் சொல்லுதல் என்று அர்த்தம். அன்னமயம் முதலியவைகளுக்கு சிரஸ் முதல் புச்சம் முடிய அவயவங்கள் சொல்லப்பட்டிருக்கும் போது, ஆனந்த மயத்திற்கும்கூட சிரஸ் முதலானதாக வேறு அவயவங்களைச் சொல்லி, அவயவங்கள் அதிகமாக வருவதினால், "பிரஹ்ம புச்சம் பிரதிஷ்டை” என்று சொன்னதே தவிர, அவயவம் என்று சொல்ல வேண்டு மென்ற உத்தேசத்துடனில்லை. என்ன காரணமென்றால், அப்யாஸத்தினால் என்று பிரஹ்மத்திற்கு தானாகவே பிரதானத்தன்மையுண்டென்று காட்டப்பட்டுவிட்டது.

“அதன் ஹேதுவாக குறிப்பிட்டிருப்பதாலும்” ஆனந்தமயமுள்பட எல்லா விகாரக்கூட்டத்திற்கும் பிரஹ்மம் காரணத்தன்மையுடன் குறிப்பிடப்படுகிறது, “இது எதெல்லாம் உண்டோ இந்த எல்லாவற்றையும் ஸ்ருஷ்டித்தார்" (தைத்திரீய 2-6), என்று காரணமா யிருக்கும் பிரஹ்மம் தன்னுடைய விகாரமான ஆனந்தமயத்திற்கு, முக்கியமான முறையில், அவயவமா யிருப்பது பொருந்தாது.

மற்ற ஸூத்ரங்களும் புச்சம் என்ற வாக்கியத்தில் கண்ட பிரஹ்மத்தையே பிரதிபாதனம் செய்பவைகளாக, உசிதம்போல, அறிந்துகொள்ள வேண்டும்.