छान्दोग्योपनिषद्भाष्यम् ८.१२.१

मन्त्रः १மந்த்ர꞉ 1 / ६6

मघवन्मर्त्यं वा इदꣳ शरीरमात्तं मृत्युना तदस्यामृतस्याशरीरस्यात्मनोऽधिष्ठानमात्तो वै सशरीरः प्रियाप्रियाभ्यां न वै सशरीरस्य सतः प्रियाप्रिययोरपहतिरस्त्यशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतः ॥ १ ॥மக⁴வந்மர்த்யம் வா இத³ꣳ ஶரீரமாத்தம் ம்ருத்யுநா தத³ஸ்யாம்ருதஸ்யாஶரீரஸ்யாத்மநோ(அ)தி⁴ஷ்டா²நமாத்தோ வை ஸஶரீர꞉ ப்ரியாப்ரியாப்⁴யாம் ந வை ஸஶரீரஸ்ய ஸத꞉ ப்ரியாப்ரியயோரபஹதிரஸ்த்யஶரீரம் வாவ ஸந்தம் ந ப்ரியாப்ரியே ஸ்ப்ருஶத꞉ ॥ 1 ॥

தமிழ்ஹே இந்திரனே! இந்த சரீரம் மரணதர்மம் உடையது. அது மிருத்யுவினால் பீடிக்கப்பட்டுள்ளது. இது இந்த அம்ருதமானதும் சரீரமற்றதாயும் உள்ள ஆத்மாவிற்கு அதிஷ்டனம் (இருப்பிடம்) ஆகும். சரீரத்துடன் கூடிய ஆத்மா நிச்சயமாக பிரியம், பிரியமற்ற வஸ்துக்களால் பீடிக்கப்பட்டுள்ளது. சரீரம் உள்ளவரை பிரியம், பிரியம் அற்றவைகளுக்கு நாசம் உண்டாகாது. சரீரம் அற்றபொழுது பிரியமோ, பிரியமற்றதோ அதை ஸ்பரிசிக்கமுடியாது. (தொடமுடியாது) (பிரியம், பிரியமற்றது = இன்பம், துன்பம்).

संस्कृतम्

தமிழ்

मघवन् मर्त्यं वै मरणधर्मीदं शरीरम् । यन्मन्यसेऽक्ष्याधारादिलक्षणः सम्प्रसादलक्षण आत्मा मयोक्तो विनाशमेवापीतो भवतीति, शृणु तत्र कारणम् — यदिदं शरीरं वै यत्पश्यसि तदेतत् मर्त्यं विनाशि । तच्च आत्तं मृत्युना ग्रस्तं सततमेव । कदाचिदेव म्रियत इति मर्त्यमित्युक्ते न तथा सन्त्रासो भवति, यथा ग्रस्तमेव सदा व्याप्तमेव मृत्युनेत्युक्ते — इति वैराग्यार्थं विशेष इत्युच्यते — आत्तं मृत्युनेति । कथं नाम देहाभिमानतो विरक्तः सन् निवर्तत इति । शरीरमित्यत्र सहेन्द्रियमनोभिरुच्यते ।மக⁴வந் மர்த்யம் வை மரணத⁴ர்மீத³ம் ஶரீரம் । யந்மந்யஸே(அ)க்ஷ்யாதா⁴ராதி³லக்ஷண꞉ ஸம்ப்ரஸாத³லக்ஷண ஆத்மா மயோக்தோ விநாஶமேவாபீதோ ப⁴வதீதி, ஶ்ருணு தத்ர காரணம் — யதி³த³ம் ஶரீரம் வை யத்பஶ்யஸி ததே³தத் மர்த்யம் விநாஶி । தச்ச ஆத்தம் ம்ருத்யுநா க்³ரஸ்தம் ஸததமேவ । கதா³சிதே³வ ம்ரியத இதி மர்த்யமித்யுக்தே ந ததா² ஸந்த்ராஸோ ப⁴வதி, யதா² க்³ரஸ்தமேவ ஸதா³ வ்யாப்தமேவ ம்ருத்யுநேத்யுக்தே — இதி வைராக்³யார்த²ம் விஶேஷ இத்யுச்யதே — ஆத்தம் ம்ருத்யுநேதி । கத²ம் நாம தே³ஹாபி⁴மாநதோ விரக்த꞉ ஸந் நிவர்தத இதி । ஶரீரமித்யத்ர ஸஹேந்த்³ரியமநோபி⁴ருச்யதே ।

तच्छरीरमस्य सम्प्रसादस्य त्रिस्थानतया गम्यमानस्य अमृतस्य मरणादिदेहेन्द्रियमनोधर्मवर्जितस्येत्येतत् ; अमृतस्येत्यनेनैव अशरीरत्वे सिद्धे पुनरशरीरस्येति वचनं वाय्वादिवत् सावयवत्वमूर्तिमत्त्वे मा भूतामिति ; आत्मनो भोगाधिष्ठानम् ; आत्मनो वा सत ईक्षितुः तेजोबन्नादिक्रमेण उत्पन्नमधिष्ठानम् ; जीव रूपेण प्रविश्य सदेवाधितिष्ठत्यस्मिन्निति वा अधिष्ठानम् ।தச்ச²ரீரமஸ்ய ஸம்ப்ரஸாத³ஸ்ய த்ரிஸ்தா²நதயா க³ம்யமாநஸ்ய அம்ருதஸ்ய மரணாதி³தே³ஹேந்த்³ரியமநோத⁴ர்மவர்ஜிதஸ்யேத்யேதத் ; அம்ருதஸ்யேத்யநேநைவ அஶரீரத்வே ஸித்³தே⁴ புநரஶரீரஸ்யேதி வசநம் வாய்வாதி³வத் ஸாவயவத்வமூர்திமத்த்வே மா பூ⁴தாமிதி ; ஆத்மநோ போ⁴கா³தி⁴ஷ்டா²நம் ; ஆத்மநோ வா ஸத ஈக்ஷிது꞉ தேஜோப³ந்நாதி³க்ரமேண உத்பந்நமதி⁴ஷ்டா²நம் ; ஜீவ ரூபேண ப்ரவிஶ்ய ஸதே³வாதி⁴திஷ்ட²த்யஸ்மிந்நிதி வா அதி⁴ஷ்டா²நம் ।

அந்த சரீரத்தின் மூன்று அவஸ்தைகளிலும் செல்கின்ற அமிருதமாகிய மரண முதலிய தேஹ இந்திரிய தர்மங்கள் அற்றது சம்பிரசாதமாகும். அம்ருதம் என்ற பதத்தால் சரீரம் அற்றது என்று சித்திக்கும்பொழுது எதற்காக மறுபடியும் “சரீரமற்றதற்கு” (अशरीरस्य) என்ற வசனம் அவயவ முதலியவை வாயு முதலியவைகளைப் போல் ஆத்மாவிற்கும் அவயவத்துடன் இருப்பதும், உருவத்துடன் இருப்பதும் உண்டாகக்கூடாது என்பதாகும். ஆத்மாவிற்கு இது போகத்திற்கான அதிஷ்டானமாகும். ஆத்மாவிலிருந்து அதாவது ஈக்ஷணம் செய்யும் சத்திலிருந்து தேஜஸ், ஜலம், அன்னம் முதலியவை கிரமமாக உண்டாகி அதிஷ்டானமாகிறது. ஜீவரூபமாக பிரவேசித்து இதில் எப்பொழுதும் நிலைபெற்றுள்ளதால் அதிஷ்டானம் ஆகிறது.அந்த சரீரத்தின் மூன்று அவஸ்தைகளிலும் செல்கின்ற அமிருதமாகிய மரண முதலிய தேஹ இந்திரிய தர்மங்கள் அற்றது சம்பிரசாதமாகும். அம்ருதம் என்ற பதத்தால் சரீரம் அற்றது என்று சித்திக்கும்பொழுது எதற்காக மறுபடியும் “சரீரமற்றதற்கு” (அஶரீரஸ்ய) என்ற வசனம் அவயவ முதலியவை வாயு முதலியவைகளைப் போல் ஆத்மாவிற்கும் அவயவத்துடன் இருப்பதும், உருவத்துடன் இருப்பதும் உண்டாகக்கூடாது என்பதாகும். ஆத்மாவிற்கு இது போகத்திற்கான அதிஷ்டானமாகும். ஆத்மாவிலிருந்து அதாவது ஈக்ஷணம் செய்யும் சத்திலிருந்து தேஜஸ், ஜலம், அன்னம் முதலியவை கிரமமாக உண்டாகி அதிஷ்டானமாகிறது. ஜீவரூபமாக பிரவேசித்து இதில் எப்பொழுதும் நிலைபெற்றுள்ளதால் அதிஷ்டானம் ஆகிறது.

यस्येदमीदृशं नित्यमेव मृत्युग्रस्तं धर्माधर्मजनितत्वात्प्रियवदधिष्ठानम् , तदधिष्ठितः तद्वान् सशरीरो भवति । अशरीरस्वभावस्य आत्मनः तदेवाहं शरीरं शरीरमेव च अहम् — इत्यविवेकादात्मभावः सशरीरत्वम् ; अत एव सशरीरः सन् आत्तः ग्रस्तः प्रियाप्रियाभ्याम् ।प प्रसिद्धमेतत् ।யஸ்யேத³மீத்³ருஶம் நித்யமேவ ம்ருத்யுக்³ரஸ்தம் த⁴ர்மாத⁴ர்மஜநிதத்வாத்ப்ரியவத³தி⁴ஷ்டா²நம் , தத³தி⁴ஷ்டி²த꞉ தத்³வாந் ஸஶரீரோ ப⁴வதி । அஶரீரஸ்வபா⁴வஸ்ய ஆத்மந꞉ ததே³வாஹம் ஶரீரம் ஶரீரமேவ ச அஹம் — இத்யவிவேகாதா³த்மபா⁴வ꞉ ஸஶரீரத்வம் ; அத ஏவ ஸஶரீர꞉ ஸந் ஆத்த꞉ க்³ரஸ்த꞉ ப்ரியாப்ரியாப்⁴யாம் ।ப ப்ரஸித்³த⁴மேதத் ।

तस्य च न वै सशरीरस्य सतः प्रियाप्रिययोः बाह्यविषयसंयोगवियोगनिमित्तयोः बाह्यविषयसंयोगवियोगौ ममेति मन्यमानस्य अपहतिः विनाशः उच्छेदः सन्ततिरूपयोर्नास्तीति । तं पुनर्देहाभिमानादशरीरस्वरूपविज्ञानेन निवर्तिताविवेकज्ञानमशरीरं सन्तं प्रियाप्रिये न स्पृशतः । स्पृशिः प्रत्येकं सम्बध्यत इति प्रियं न स्पृशति अप्रियं न स्पृशतीति वाक्यद्वयं भवति । ‘न म्लेच्छाशुच्यधार्मिकैः सह सम्भाषेत’ (गौ. ध. १ । ९ । १७) इति यद्वत् । धर्माधर्मकार्ये हि ते ; अशरीरता तु स्वरूपमिति तत्र धर्माधर्मयोरसम्भवात् तत्कार्यभावो दूरत एवेत्यतो न प्रियाप्रिये स्पृशतः ॥தஸ்ய ச ந வை ஸஶரீரஸ்ய ஸத꞉ ப்ரியாப்ரியயோ꞉ பா³ஹ்யவிஷயஸம்யோக³வியோக³நிமித்தயோ꞉ பா³ஹ்யவிஷயஸம்யோக³வியோகௌ³ மமேதி மந்யமாநஸ்ய அபஹதி꞉ விநாஶ꞉ உச்சே²த³꞉ ஸந்ததிரூபயோர்நாஸ்தீதி । தம் புநர்தே³ஹாபி⁴மாநாத³ஶரீரஸ்வரூபவிஜ்ஞாநேந நிவர்திதாவிவேகஜ்ஞாநமஶரீரம் ஸந்தம் ப்ரியாப்ரியே ந ஸ்ப்ருஶத꞉ । ஸ்ப்ருஶி꞉ ப்ரத்யேகம் ஸம்ப³த்⁴யத இதி ப்ரியம் ந ஸ்ப்ருஶதி அப்ரியம் ந ஸ்ப்ருஶதீதி வாக்யத்³வயம் ப⁴வதி । ‘ந ம்லேச்சா²ஶுச்யதா⁴ர்மிகை꞉ ஸஹ ஸம்பா⁴ஷேத’ (கௌ³. த⁴. 1 । 9 । 17) இதி யத்³வத் । த⁴ர்மாத⁴ர்மகார்யே ஹி தே ; அஶரீரதா து ஸ்வரூபமிதி தத்ர த⁴ர்மாத⁴ர்மயோரஸம்ப⁴வாத் தத்கார்யபா⁴வோ தூ³ரத ஏவேத்யதோ ந ப்ரியாப்ரியே ஸ்ப்ருஶத꞉ ॥

ननु यदि प्रियमप्यशरीरं न स्पृशतीति, यन्मघवतोक्तं सुषुप्तस्थो विनाशमेवापीतो भवतीति, तदेवेहाप्यापन्नम् ।நநு யதி³ ப்ரியமப்யஶரீரம் ந ஸ்ப்ருஶதீதி, யந்மக⁴வதோக்தம் ஸுஷுப்தஸ்தோ² விநாஶமேவாபீதோ ப⁴வதீதி, ததே³வேஹாப்யாபந்நம் ।

नैष दोषः, धर्माधर्मकार्ययोः शरीरसम्बन्धिनोः प्रियाप्रिययोः प्रतिषेधस्य विवक्षितत्वात् — अशरीरं न प्रियाप्रिये स्पृशत इति । आगमापायिनोर्हि स्पर्शशब्दो दृष्टः — यथा शीतस्पर्श उष्णस्पर्श इति, न त्वग्नेरुष्णप्रकाशयोः स्वभावभूतयोरग्निना स्पर्श इति भवति ; तथा अग्नेः सवितुर्वा उष्णप्रकाशवत् स्वरूपभूतस्य आनन्दस्य प्रियस्यापि नेह प्रतिषेधः, ‘विज्ञानमानन्दं ब्रह्म’ (बृ. उ. ३ । ९ । २८) ‘आनन्दो ब्रह्म’ (तै. उ. ३ । ६ । १) इत्यादिश्रुतिभ्यः । इहापि भूमैव सुखमित्युक्तत्वात् ।நைஷ தோ³ஷ꞉, த⁴ர்மாத⁴ர்மகார்யயோ꞉ ஶரீரஸம்ப³ந்தி⁴நோ꞉ ப்ரியாப்ரியயோ꞉ ப்ரதிஷேத⁴ஸ்ய விவக்ஷிதத்வாத் — அஶரீரம் ந ப்ரியாப்ரியே ஸ்ப்ருஶத இதி । ஆக³மாபாயிநோர்ஹி ஸ்பர்ஶஶப்³தோ³ த்³ருஷ்ட꞉ — யதா² ஶீதஸ்பர்ஶ உஷ்ணஸ்பர்ஶ இதி, ந த்வக்³நேருஷ்ணப்ரகாஶயோ꞉ ஸ்வபா⁴வபூ⁴தயோரக்³நிநா ஸ்பர்ஶ இதி ப⁴வதி ; ததா² அக்³நே꞉ ஸவிதுர்வா உஷ்ணப்ரகாஶவத் ஸ்வரூபபூ⁴தஸ்ய ஆநந்த³ஸ்ய ப்ரியஸ்யாபி நேஹ ப்ரதிஷேத⁴꞉, ‘விஜ்ஞாநமாநந்த³ம் ப்³ரஹ்ம’ (ப்³ரு. உ. 3 । 9 । 28) ‘ஆநந்தோ³ ப்³ரஹ்ம’ (தை. உ. 3 । 6 । 1) இத்யாதி³ஶ்ருதிப்⁴ய꞉ । இஹாபி பூ⁴மைவ ஸுக²மித்யுக்தத்வாத் ।

ஸமாதானம் - இந்த தோஷமில்லை தர்மாதர்ம காரியங்களின் சரீர சம்பந்தமான பிரியம், பிரியமற்றவைகளை நிஷேதிப்பது குறித்து விளக்கப்பட்டது. சரீரமற்றது பிரியம், பிரியமற்றது ஆகியவைகளை ஸ்பரிசிக்காது. எவ்வாறு சீதஸ்பரிசம், உஷ்ண ஸ்பர்ஸ்யங்களாகிய ஆகமாபாயி விஷயங்களில் காணப்படுகிறது. அக்னியின் உஷ்ணம் பிரகாசங்களுக்கு ஸ்வபாவ ரூபமான அக்னி ஸ்பரிசிக்கும் என்பது இல்லை. எவ்வாறு அக்னி, சூரியன் இவைகளின் உஷ்ணமோ அவ்வாறே பிரகாசம் போல் ஸ்வரூபம் பூதமான ஆனந்தம் அவ்வாறே பிரியத்தையும் இங்கு நிஷேதம் செய்யவில்லை. “आनन्दो ब्रह्म” (ஆனந்தோபிரஹ்ம), “विज्ञानमानन्दं ब्रह्म” (விக்ஞானமானந்தம் பிரஹ்ம) என்பது முதலிய சுருதிகளிலும் சித்திக்கிறது. இங்கும் பூமாவே சுகம் என்று கூறப்பட்டுள்ளது.ஸமாதானம் - இந்த தோஷமில்லை தர்மாதர்ம காரியங்களின் சரீர சம்பந்தமான பிரியம், பிரியமற்றவைகளை நிஷேதிப்பது குறித்து விளக்கப்பட்டது. சரீரமற்றது பிரியம், பிரியமற்றது ஆகியவைகளை ஸ்பரிசிக்காது. எவ்வாறு சீதஸ்பரிசம், உஷ்ண ஸ்பர்ஸ்யங்களாகிய ஆகமாபாயி விஷயங்களில் காணப்படுகிறது. அக்னியின் உஷ்ணம் பிரகாசங்களுக்கு ஸ்வபாவ ரூபமான அக்னி ஸ்பரிசிக்கும் என்பது இல்லை. எவ்வாறு அக்னி, சூரியன் இவைகளின் உஷ்ணமோ அவ்வாறே பிரகாசம் போல் ஸ்வரூபம் பூதமான ஆனந்தம் அவ்வாறே பிரியத்தையும் இங்கு நிஷேதம் செய்யவில்லை. “ஆநந்தோ³ ப்³ரஹ்ம” (ஆனந்தோபிரஹ்ம), “விஜ்ஞாநமாநந்த³ம் ப்³ரஹ்ம” (விக்ஞானமானந்தம் பிரஹ்ம) என்பது முதலிய சுருதிகளிலும் சித்திக்கிறது. இங்கும் பூமாவே சுகம் என்று கூறப்பட்டுள்ளது.

ननु भूम्नः प्रियस्य एकत्वे असंवेद्यत्वात् स्वरूपेणैव वा नित्यसंवेद्यत्वात् निर्विशेषतेति न इन्द्रस्य तदिष्टम् , ‘नाह खल्वयं संप्रत्यात्मानं जानात्ययमहमस्मीति नो एवेमानि भूतानि विनाशमेवापीतो भवति नाहमत्र भोग्यं पश्यामि’ (छा. उ. ७ । ११ । २) इत्युक्तत्वात् । तद्धि इन्द्रस्येष्टम् — यद्भूतानि च आत्मानं च जानाति, न च अप्रियं किञ्चिद्वेत्ति, स सर्वांश्च लोकानाप्नोति सर्वांश्च कामान् येन ज्ञानेन ।நநு பூ⁴ம்ந꞉ ப்ரியஸ்ய ஏகத்வே அஸம்வேத்³யத்வாத் ஸ்வரூபேணைவ வா நித்யஸம்வேத்³யத்வாத் நிர்விஶேஷதேதி ந இந்த்³ரஸ்ய ததி³ஷ்டம் , ‘நாஹ க²ல்வயம் ஸம்ப்ரத்யாத்மாநம் ஜாநாத்யயமஹமஸ்மீதி நோ ஏவேமாநி பூ⁴தாநி விநாஶமேவாபீதோ ப⁴வதி நாஹமத்ர போ⁴க்³யம் பஶ்யாமி’ (சா². உ. 7 । 11 । 2) இத்யுக்தத்வாத் । தத்³தி⁴ இந்த்³ரஸ்யேஷ்டம் — யத்³பூ⁴தாநி ச ஆத்மாநம் ச ஜாநாதி, ந ச அப்ரியம் கிஞ்சித்³வேத்தி, ஸ ஸர்வாம்ஶ்ச லோகாநாப்நோதி ஸர்வாம்ஶ்ச காமாந் யேந ஜ்ஞாநேந ।

सत्यमेतदिष्टमिन्द्रस्य — इमानि भूतानि मत्तोऽन्यानि, लोकाः कामाश्च सर्वे मत्तो अन्ये, अहमेषां स्वामीति । न त्वेतदिन्द्रस्य हितम् । हितं च इन्द्रस्य प्रजापतिना वक्तव्यम् । व्योमवदशरीरात्मतया सर्वभूतलोककामात्मत्वोपगमेन या प्राप्तिः, तद्धितमिन्द्राय वक्तव्यमिति प्रजापतिना अभिप्रेतम् । न तु राज्ञो राज्याप्तिवदन्यत्वेन । तत्रैवं सति कं केन विजानीयादात्मैकत्वे इमानि भूतान्ययमहमस्मीति ।ஸத்யமேததி³ஷ்டமிந்த்³ரஸ்ய — இமாநி பூ⁴தாநி மத்தோ(அ)ந்யாநி, லோகா꞉ காமாஶ்ச ஸர்வே மத்தோ அந்யே, அஹமேஷாம் ஸ்வாமீதி । ந த்வேததி³ந்த்³ரஸ்ய ஹிதம் । ஹிதம் ச இந்த்³ரஸ்ய ப்ரஜாபதிநா வக்தவ்யம் । வ்யோமவத³ஶரீராத்மதயா ஸர்வபூ⁴தலோககாமாத்மத்வோபக³மேந யா ப்ராப்தி꞉, தத்³தி⁴தமிந்த்³ராய வக்தவ்யமிதி ப்ரஜாபதிநா அபி⁴ப்ரேதம் । ந து ராஜ்ஞோ ராஜ்யாப்திவத³ந்யத்வேந । தத்ரைவம் ஸதி கம் கேந விஜாநீயாதா³த்மைகத்வே இமாநி பூ⁴தாந்யயமஹமஸ்மீதி ।

ஸமாதானம் - இதுவே இந்திரனுடைய இஷ்டம் என்பது சரியே. இந்த பூதங்கள் என்னைவிட வேறானவை. எல்லா லோகங்களும் காமனைகளும் என்னைவிட வேறு. நான் அவைகளின் தலைவன் (ஸ்வாமி) என்னும் இது இந்திரனுக்கு ஹிதமானது அல்ல. பிரஜாபதியினால் இந்திரனுக்கு ஹிதமானது கூறப்படவேண்டும். ஆகாயம் போல் சரீரமற்றதாய் எல்லா பூதங்கள், லோகங்களின் காமனைகளை ஆத்ம பாவமாய் அடைவது எதுவோ அதுவே இந்திரனுக்கு ஹிதமானது என்று இந்திரனுக்கு கூறவேண்டும் என்று பிரஜாபதியின் அபிப்பிராயமாகும். ராஜாவால் ராஜ்யத்தை அடைவது போன்று இது வேறாக (தனியாக) இல்லை. இவ்வாறு இருக்கும்பொழுது எதை எதனால் ஆத்மாவின் ஏகத்துவத்தை அறியலாம் என்றால் “इमानि भूतान्ययमहमस्मि” (இமானி பூதான்யயமஹமஸ்மி) இவ்வாறு அறியலாம்.ஸமாதானம் - இதுவே இந்திரனுடைய இஷ்டம் என்பது சரியே. இந்த பூதங்கள் என்னைவிட வேறானவை. எல்லா லோகங்களும் காமனைகளும் என்னைவிட வேறு. நான் அவைகளின் தலைவன் (ஸ்வாமி) என்னும் இது இந்திரனுக்கு ஹிதமானது அல்ல. பிரஜாபதியினால் இந்திரனுக்கு ஹிதமானது கூறப்படவேண்டும். ஆகாயம் போல் சரீரமற்றதாய் எல்லா பூதங்கள், லோகங்களின் காமனைகளை ஆத்ம பாவமாய் அடைவது எதுவோ அதுவே இந்திரனுக்கு ஹிதமானது என்று இந்திரனுக்கு கூறவேண்டும் என்று பிரஜாபதியின் அபிப்பிராயமாகும். ராஜாவால் ராஜ்யத்தை அடைவது போன்று இது வேறாக (தனியாக) இல்லை. இவ்வாறு இருக்கும்பொழுது எதை எதனால் ஆத்மாவின் ஏகத்துவத்தை அறியலாம் என்றால் “இமாநி பூ⁴தாந்யயமஹமஸ்மி” (இமானி பூதான்யயமஹமஸ்மி) இவ்வாறு அறியலாம்.

नन्वस्मिन्पक्षे ‘स्त्रीभिर्वा यानैर्वा’ (छा. उ. ८ । १२ । ३) ‘स यदि पितृलोककामः’ (छा. उ. ८ । २ । १) ‘स एकधा भवति’ (छा. उ. ७ । २६ । २) इत्याद्यैश्वर्यश्रुतयोऽनुपपन्नाः ;நந்வஸ்மிந்பக்ஷே ‘ஸ்த்ரீபி⁴ர்வா யாநைர்வா’ (சா². உ. 8 । 12 । 3) ‘ஸ யதி³ பித்ருலோககாம꞉’ (சா². உ. 8 । 2 । 1) ‘ஸ ஏகதா⁴ ப⁴வதி’ (சா². உ. 7 । 26 । 2) இத்யாத்³யைஶ்வர்யஶ்ருதயோ(அ)நுபபந்நா꞉ ;

சங்கை - ஆனால் இந்த பக்ஷத்தில் “स्रीभिर्वा यानैर्वा” (ஸ்த்ரீபிர்வா யானைர்வா), “स यदि पितृलोककामः” (ச யதி பித்ருலோககாம:) “स एकधा भवति” (ச ஏகதா பவதி) இவை முதலிய ஐஸ்வர்ய ஸ்ருதிகளுக்கு விரோதமாகும், (பொருந்தாது)சங்கை - ஆனால் இந்த பக்ஷத்தில் “ஸ்ரீபி⁴ர்வா யாநைர்வா” (ஸ்த்ரீபிர்வா யானைர்வா), “ஸ யதி³ பித்ருலோககாம꞉” (ச யதி பித்ருலோககாம:) “ஸ ஏகதா⁴ ப⁴வதி” (ச ஏகதா பவதி) இவை முதலிய ஐஸ்வர்ய ஸ்ருதிகளுக்கு விரோதமாகும், (பொருந்தாது)

न, सर्वात्मनः सर्वफलसम्बन्धोपपत्तेरविरोधात् — मृद इव सर्वघटकरककुण्डाद्याप्तिः ।ந, ஸர்வாத்மந꞉ ஸர்வப²லஸம்ப³ந்தோ⁴பபத்தேரவிரோதா⁴த் — ம்ருத³ இவ ஸர்வக⁴டகரககுண்டா³த்³யாப்தி꞉ ।

ननु सर्वात्मत्वे दुःखसम्बन्धोऽपि स्यादिति चेत् ,நநு ஸர்வாத்மத்வே து³꞉க²ஸம்ப³ந்தோ⁴(அ)பி ஸ்யாதி³தி சேத் ,

न, दुःखस्याप्यात्मत्वोपगमादविरोधः । आत्मन्यविद्याकल्पनानिमित्तानि दुःखानि — रज्ज्वामिव सर्पादिकल्पनानिमित्तानि । सा च अविद्या अशरीरात्मैकत्वस्वरूपदर्शनेन दुःखनिमित्ता उच्छिन्नेति दुःखसम्बन्धाशङ्का न सम्भवति ।ந, து³꞉க²ஸ்யாப்யாத்மத்வோபக³மாத³விரோத⁴꞉ । ஆத்மந்யவித்³யாகல்பநாநிமித்தாநி து³꞉கா²நி — ரஜ்ஜ்வாமிவ ஸர்பாதி³கல்பநாநிமித்தாநி । ஸா ச அவித்³யா அஶரீராத்மைகத்வஸ்வரூபத³ர்ஶநேந து³꞉க²நிமித்தா உச்சி²ந்நேதி து³꞉க²ஸம்ப³ந்தா⁴ஶங்கா ந ஸம்ப⁴வதி ।

शुद्धसत्त्वसङ्कल्पनिमित्तानां तु कामानाम् ईश्वरदेहसम्बन्धः सर्वभूतेषु मानसानाम् । पर एव सर्वसत्त्वोपाधिद्वारेण भोक्तेति सर्वाविद्याकृतसंव्यवहाराणां पर एव आत्मा आस्पदं नान्योऽस्तीति वेदान्तसिद्धान्तः ॥ஶுத்³த⁴ஸத்த்வஸங்கல்பநிமித்தாநாம் து காமாநாம் ஈஶ்வரதே³ஹஸம்ப³ந்த⁴꞉ ஸர்வபூ⁴தேஷு மாநஸாநாம் । பர ஏவ ஸர்வஸத்த்வோபாதி⁴த்³வாரேண போ⁴க்தேதி ஸர்வாவித்³யாக்ருதஸம்வ்யவஹாராணாம் பர ஏவ ஆத்மா ஆஸ்பத³ம் நாந்யோ(அ)ஸ்தீதி வேதா³ந்தஸித்³தா⁴ந்த꞉ ॥

‘य एषोऽक्षिणि पुरुषो दृश्यते’ इति च्छायापुरुष एव प्रजापतिना उक्तः, स्वप्नसुषुप्तयोश्च अन्य एव, न परोऽपहतपाप्मत्वादिलक्षणः, विरोधात् इति केचिन्मन्यन्ते । छायाद्यात्मनां च उपदेशे प्रयोजनमाचक्षते । आदावेव उच्यमाने किल दुर्विज्ञेयत्वात्परस्य आत्मनः अत्यन्तबाह्यविषयासक्तचेतसः अत्यन्तसूक्ष्मवस्तुश्रवणे व्यामोहो मा भूदिति ।‘ய ஏஷோ(அ)க்ஷிணி புருஷோ த்³ருஶ்யதே’ இதி ச்சா²யாபுருஷ ஏவ ப்ரஜாபதிநா உக்த꞉, ஸ்வப்நஸுஷுப்தயோஶ்ச அந்ய ஏவ, ந பரோ(அ)பஹதபாப்மத்வாதி³லக்ஷண꞉, விரோதா⁴த் இதி கேசிந்மந்யந்தே । சா²யாத்³யாத்மநாம் ச உபதே³ஶே ப்ரயோஜநமாசக்ஷதே । ஆதா³வேவ உச்யமாநே கில து³ர்விஜ்ஞேயத்வாத்பரஸ்ய ஆத்மந꞉ அத்யந்தபா³ஹ்யவிஷயாஸக்தசேதஸ꞉ அத்யந்தஸூக்ஷ்மவஸ்துஶ்ரவணே வ்யாமோஹோ மா பூ⁴தி³தி ।

“य एषोऽक्षिणि पुरुषो दृश्यते” (ய ஏஷோ அக்ஷிணி புருஷோ த்ருஷ்யதே - எந்த புருஷன் கண்களில் காணப்படுகிறதோ) என்று ச்சாயா புருஷனையே பிரஜாபதியினால் கூறப்பட்டது. ஸ்வப்ன சுழுப்தி அவஸ்தைகளிலும் வேறு புருஷனையே குறிக்கிறது. பரமான அபஹதபாப்மா முதலிய லக்ஷணங்களை உடைய பரமாத்மாவை அல்ல. ஏன் எனில் இவ்விரு லக்ஷணங்களிலும் பரஸ்பர விரோதம் இருப்பதால் என்று சிலர் கருதுகின்றனர். சாயாத்மாவின் உபதேசத்தின் பிரயோஜனத்தை இனி கூறுகின்றனர் - பரமாத்மாவை அறிவது மிகக்கடினமானதாகும். ஆகையால் எவருடைய சித்தம் வெளி விஷயங்களில் முற்றிலும் பற்றற்று இருப்பவர்களுக்கு ஆரம்பத்திலேயே அதன் உபதேசம் அளித்தபின் மிகவும் சூக்ஷ்மமான வஸ்துவை சிரவணம் செய்வதில் எந்த வியாமோகமும் ஏற்படக்கூடாது.“ய ஏஷோ(அ)க்ஷிணி புருஷோ த்³ருஶ்யதே” (ய ஏஷோ அக்ஷிணி புருஷோ த்ருஷ்யதே - எந்த புருஷன் கண்களில் காணப்படுகிறதோ) என்று ச்சாயா புருஷனையே பிரஜாபதியினால் கூறப்பட்டது. ஸ்வப்ன சுழுப்தி அவஸ்தைகளிலும் வேறு புருஷனையே குறிக்கிறது. பரமான அபஹதபாப்மா முதலிய லக்ஷணங்களை உடைய பரமாத்மாவை அல்ல. ஏன் எனில் இவ்விரு லக்ஷணங்களிலும் பரஸ்பர விரோதம் இருப்பதால் என்று சிலர் கருதுகின்றனர். சாயாத்மாவின் உபதேசத்தின் பிரயோஜனத்தை இனி கூறுகின்றனர் - பரமாத்மாவை அறிவது மிகக்கடினமானதாகும். ஆகையால் எவருடைய சித்தம் வெளி விஷயங்களில் முற்றிலும் பற்றற்று இருப்பவர்களுக்கு ஆரம்பத்திலேயே அதன் உபதேசம் அளித்தபின் மிகவும் சூக்ஷ்மமான வஸ்துவை சிரவணம் செய்வதில் எந்த வியாமோகமும் ஏற்படக்கூடாது.

यथा किल द्वितीयायां सूक्ष्मं चन्द्रं दिदर्शयिषुः वृक्षं कञ्चित्प्रत्यक्षमादौ दर्शयति — पश्य अमुमेष चन्द्र इति, ततोऽन्यं ततोऽप्यन्यं गिरिमूर्धानं च चन्द्रसमीपस्थम् — एष चन्द्र इति, ततोऽसौ चन्द्रं पश्यति, एवमेतत् ‘य एषोऽक्षिणि’ इत्याद्युक्तं प्रजापतिना त्रिभिः पर्यायैः, न पर इति । चतुर्थे तु पर्याये देहान्मर्त्यात्समुत्थाय अशरीरतामापन्नो ज्योतिःस्वरूपम् । यस्मिन्नुत्तमपुरुषे स्त्रयादिभिर्जक्षत्क्रीडन् रममाणो भवति, स उत्तमः पुरुषः पर उक्त इति च आहुः ।யதா² கில த்³விதீயாயாம் ஸூக்ஷ்மம் சந்த்³ரம் தி³த³ர்ஶயிஷு꞉ வ்ருக்ஷம் கஞ்சித்ப்ரத்யக்ஷமாதௌ³ த³ர்ஶயதி — பஶ்ய அமுமேஷ சந்த்³ர இதி, ததோ(அ)ந்யம் ததோ(அ)ப்யந்யம் கி³ரிமூர்தா⁴நம் ச சந்த்³ரஸமீபஸ்த²ம் — ஏஷ சந்த்³ர இதி, ததோ(அ)ஸௌ சந்த்³ரம் பஶ்யதி, ஏவமேதத் ‘ய ஏஷோ(அ)க்ஷிணி’ இத்யாத்³யுக்தம் ப்ரஜாபதிநா த்ரிபி⁴꞉ பர்யாயை꞉, ந பர இதி । சதுர்தே² து பர்யாயே தே³ஹாந்மர்த்யாத்ஸமுத்தா²ய அஶரீரதாமாபந்நோ ஜ்யோதி꞉ஸ்வரூபம் । யஸ்மிந்நுத்தமபுருஷே ஸ்த்ரயாதி³பி⁴ர்ஜக்ஷத்க்ரீட³ந் ரமமாணோ ப⁴வதி, ஸ உத்தம꞉ புருஷ꞉ பர உக்த இதி ச ஆஹு꞉ ।

சங்கை- - எவ்வாறு இரண்டாவது நாள் சூக்ஷ்மமான சந்திரனை காண்பிப்பதற்கு விரும்பிய ஒருவன் தன் முன்னால் இருக்கும் மரத்தைக் காண்பித்து இந்த சந்திரனைப் பார் என்று காண்பிப்பான். அவ்வாறே வேறு மரத்தையோ அல்லது அதன்பின் சந்திரனின் சமீபத்தில் இருக்கும் மலை சிகரத்தைக் காண்பித்து இது சந்திரன் என்று காண்பிப்பான். அதனால் அவன் சந்திரனைப் பார்ப்பான். அவ்வாறே இந்த “यएषोऽक्षिणि” (யஏஷோஅக்ஷிணி) என்பது முதலியவைகள் பிரஜாபதியினால் மூன்று பரியாங்களால் வியாக்யாணம் செய்தது பர ஆத்மாவை அல்ல. நான்காவது பரியாயத்தில் மரணதர்மம் உடைய தேஹத்திலிருந்து விழித்து எழுந்து எந்த உத்தமமான புருஷனிடத்தில் அந்த ஜ்யோதி ஸ்வரூப சரீரமற்றதாக அடைந்து ஸ்த்ரீ முதலியவைகளுடன் இப்பொழுது பக்ஷணம் செய்தும், விளையாடிக்கொண்டும், ரமிக்கின்றவனாக ஆகின்றான். அந்த உத்தம புருஷனே பரமாத்மா என்று கூறினார் என்றும் கூறுவர்.சங்கை- - எவ்வாறு இரண்டாவது நாள் சூக்ஷ்மமான சந்திரனை காண்பிப்பதற்கு விரும்பிய ஒருவன் தன் முன்னால் இருக்கும் மரத்தைக் காண்பித்து இந்த சந்திரனைப் பார் என்று காண்பிப்பான். அவ்வாறே வேறு மரத்தையோ அல்லது அதன்பின் சந்திரனின் சமீபத்தில் இருக்கும் மலை சிகரத்தைக் காண்பித்து இது சந்திரன் என்று காண்பிப்பான். அதனால் அவன் சந்திரனைப் பார்ப்பான். அவ்வாறே இந்த “யஏஷோ(அ)க்ஷிணி” (யஏஷோஅக்ஷிணி) என்பது முதலியவைகள் பிரஜாபதியினால் மூன்று பரியாங்களால் வியாக்யாணம் செய்தது பர ஆத்மாவை அல்ல. நான்காவது பரியாயத்தில் மரணதர்மம் உடைய தேஹத்திலிருந்து விழித்து எழுந்து எந்த உத்தமமான புருஷனிடத்தில் அந்த ஜ்யோதி ஸ்வரூப சரீரமற்றதாக அடைந்து ஸ்த்ரீ முதலியவைகளுடன் இப்பொழுது பக்ஷணம் செய்தும், விளையாடிக்கொண்டும், ரமிக்கின்றவனாக ஆகின்றான். அந்த உத்தம புருஷனே பரமாத்மா என்று கூறினார் என்றும் கூறுவர்.

सत्यम् , रमणीया तावदियं व्याख्या श्रोतुम् । न तु अर्थोऽस्य ग्रन्थस्य एवं सम्भवति । कथम् ? ‘अक्षिणि पुरुषो दृश्यते’ इत्युपन्यस्य शिष्याभ्यां छायात्मनि गृहीते तयोस्तद्विपरीतग्रहणं मत्वा तदपनयाय उदशरावोपन्यासः ‘किं पश्यथः’ (छा. उ. ८ । ८ । १) इति च प्रश्नः साध्वलङ्कारोपदेशश्च अनर्थकः स्यात् , यदि छायात्मैव प्रजापतिना ‘अक्षिणि दृश्यते’ इत्युपदिष्टः । किञ्च यदि स्वयमुपदिष्ट इति ग्रहणस्याप्यपनयनकारणं वक्तव्यं स्यात् । स्वप्नसुषुप्तात्मग्रहणयोरपि तदपनयकारणं च स्वयं ब्रूयात् । न च उक्तम् । तेन मन्यामहे न अक्षिणि च्छायात्मा प्रजापतिना उपदिष्टः ।ஸத்யம் , ரமணீயா தாவதி³யம் வ்யாக்²யா ஶ்ரோதும் । ந து அர்தோ²(அ)ஸ்ய க்³ரந்த²ஸ்ய ஏவம் ஸம்ப⁴வதி । கத²ம் ? ‘அக்ஷிணி புருஷோ த்³ருஶ்யதே’ இத்யுபந்யஸ்ய ஶிஷ்யாப்⁴யாம் சா²யாத்மநி க்³ருஹீதே தயோஸ்தத்³விபரீதக்³ரஹணம் மத்வா தத³பநயாய உத³ஶராவோபந்யாஸ꞉ ‘கிம் பஶ்யத²꞉’ (சா². உ. 8 । 8 । 1) இதி ச ப்ரஶ்ந꞉ ஸாத்⁴வலங்காரோபதே³ஶஶ்ச அநர்த²க꞉ ஸ்யாத் , யதி³ சா²யாத்மைவ ப்ரஜாபதிநா ‘அக்ஷிணி த்³ருஶ்யதே’ இத்யுபதி³ஷ்ட꞉ । கிஞ்ச யதி³ ஸ்வயமுபதி³ஷ்ட இதி க்³ரஹணஸ்யாப்யபநயநகாரணம் வக்தவ்யம் ஸ்யாத் । ஸ்வப்நஸுஷுப்தாத்மக்³ரஹணயோரபி தத³பநயகாரணம் ச ஸ்வயம் ப்³ரூயாத் । ந ச உக்தம் । தேந மந்யாமஹே ந அக்ஷிணி ச்சா²யாத்மா ப்ரஜாபதிநா உபதி³ஷ்ட꞉ ।

ஸமாதானம் - நீ கூறுவது சரியே. இவ்வாறு இதைக் கேட்பது இனிமையாகவே இருக்கிறது. ஆனால் இந்த கிரந்தத்தின் அர்த்தம் அவ்வாறு சம்பவிக்கவில்லை. எவ்வாறு? “अक्षिणि पुरुषो दृश्यते” (கண்ணில் புருஷன் காணப்படுகிறான்) என்று உபதேசித்தது சிஷ்யர்கள் இருவரும் ச்சாயாத்மாவை கிரஹித்துக்கொண்டார்கள். அவர்கள் விபரீதமாக புரிந்து கொண்டதை அறிந்து அதைப்போக்குவதற்காக ஜல பாத்திரத்தின் மூலமாக உபதேசம் செய்வதற்காக அதில் என்ன பார்க்கிறாய் என்று கேட்டும் நல்ல அலங்காரத்தின் வாயிலாக உபதேசித்தும் சாயா ஆத்மாவே கண்ணில் காணப்படுகிறது என்று கூறுவது பிரஜாபதியினால் உபதேசிக்கப்பட்டது அர்த்தமற்றதாக ஆகிவிடும். மேலும் தானே உபதேசித்தார் என்று எடுத்துக்கொண்டாலும் அதை நிவிர்த்தி செய்வதற்காகவும் அவசியம் கூறவேண்டியதாகின்றது. ஸ்வப்ன சுழுப்தி ஆத்மாவை கிரஹித்துக்கொண்டாலும் அதை விலக்குவதற்கான காரணத்தைக் கூறவேண்டும். ஆகையால் நான் கருதுகிறேன் கண்ணில் உள்ள சாயா ஆத்மாவை பிரஜாபதி உபதேசிக்கவில்லை.ஸமாதானம் - நீ கூறுவது சரியே. இவ்வாறு இதைக் கேட்பது இனிமையாகவே இருக்கிறது. ஆனால் இந்த கிரந்தத்தின் அர்த்தம் அவ்வாறு சம்பவிக்கவில்லை. எவ்வாறு? “அக்ஷிணி புருஷோ த்³ருஶ்யதே” (கண்ணில் புருஷன் காணப்படுகிறான்) என்று உபதேசித்தது சிஷ்யர்கள் இருவரும் ச்சாயாத்மாவை கிரஹித்துக்கொண்டார்கள். அவர்கள் விபரீதமாக புரிந்து கொண்டதை அறிந்து அதைப்போக்குவதற்காக ஜல பாத்திரத்தின் மூலமாக உபதேசம் செய்வதற்காக அதில் என்ன பார்க்கிறாய் என்று கேட்டும் நல்ல அலங்காரத்தின் வாயிலாக உபதேசித்தும் சாயா ஆத்மாவே கண்ணில் காணப்படுகிறது என்று கூறுவது பிரஜாபதியினால் உபதேசிக்கப்பட்டது அர்த்தமற்றதாக ஆகிவிடும். மேலும் தானே உபதேசித்தார் என்று எடுத்துக்கொண்டாலும் அதை நிவிர்த்தி செய்வதற்காகவும் அவசியம் கூறவேண்டியதாகின்றது. ஸ்வப்ன சுழுப்தி ஆத்மாவை கிரஹித்துக்கொண்டாலும் அதை விலக்குவதற்கான காரணத்தைக் கூறவேண்டும். ஆகையால் நான் கருதுகிறேன் கண்ணில் உள்ள சாயா ஆத்மாவை பிரஜாபதி உபதேசிக்கவில்லை.

किं चान्यत् , अक्षिणि द्रष्टा चेत् ‘दृश्यते’ इत्युपदिष्टः स्यात् , तत इदं युक्तम् । ‘एतं त्वेव ते’ इत्युक्त्वा स्वप्नेऽपि द्रष्टुरेवोपदेशः । स्वप्ने न द्रष्टोपदिष्ट इति चेत् , न, ‘अपि रोदितीव’ ‘अप्रियवेत्तेव’ इत्युपदेशात् । न च द्रष्टुरन्यः कश्चित्स्वप्ने महीयमानश्चरति । ‘अत्रायं पुरुषः स्वयञ्ज्योतिः’ (बृ. उ. ४ । ३ । ९) इति न्यायतः श्रुत्यन्तरे सिद्धत्वात् ।கிம் சாந்யத் , அக்ஷிணி த்³ரஷ்டா சேத் ‘த்³ருஶ்யதே’ இத்யுபதி³ஷ்ட꞉ ஸ்யாத் , தத இத³ம் யுக்தம் । ‘ஏதம் த்வேவ தே’ இத்யுக்த்வா ஸ்வப்நே(அ)பி த்³ரஷ்டுரேவோபதே³ஶ꞉ । ஸ்வப்நே ந த்³ரஷ்டோபதி³ஷ்ட இதி சேத் , ந, ‘அபி ரோதி³தீவ’ ‘அப்ரியவேத்தேவ’ இத்யுபதே³ஶாத் । ந ச த்³ரஷ்டுரந்ய꞉ கஶ்சித்ஸ்வப்நே மஹீயமாநஶ்சரதி । ‘அத்ராயம் புருஷ꞉ ஸ்வயஞ்ஜ்யோதி꞉’ (ப்³ரு. உ. 4 । 3 । 9) இதி ந்யாயத꞉ ஶ்ருத்யந்தரே ஸித்³த⁴த்வாத் ।

இதைத்தவிர வேறு விஷயம் இதுவாகும் - கண்ணில் திருஷ்டா காணப்படுகிறான் என்று உபதேசித்தால் அப்பொழுது இது சரியானதாகும் “एतं त्वेव ते” (ஏதம் த்வேவதே = அந்த அது நீயே) என்று கூறி ஸ்வப்னத்திலும் திருஷ்டாவையே உபதேசம் செய்தார். இவ்வாறு ஸ்வப்னத்தில் திருஷ்டாவின் உபதேசம் செய்யவில்லை என்று கூறுவது சரியல்ல. ஏன் எனில் அது அழுவது போல் அழுகிறது, அது அப்பிரியத்தையும் அறிகிறது என்று உபதேசம் செய்யப்பட்டது. திருஷ்டாவைத் தவிர வேறு ஒன்றும் ஸ்வப்னத்தில் பூஜிக்கப்பட்டு செயல்படுவது இல்லை (வியவஹாரம் செய்வதில்லை). “अत्रायं पुरुषः स्वयंज्योतिः” (அத்ராயம் புருஷ: ஸ்வயம்ஜ்யோதி:) என்று யுக்தி பூர்வகமாக வேறு சுருதியிலும் சித்திக்கிறது.இதைத்தவிர வேறு விஷயம் இதுவாகும் - கண்ணில் திருஷ்டா காணப்படுகிறான் என்று உபதேசித்தால் அப்பொழுது இது சரியானதாகும் “ஏதம் த்வேவ தே” (ஏதம் த்வேவதே = அந்த அது நீயே) என்று கூறி ஸ்வப்னத்திலும் திருஷ்டாவையே உபதேசம் செய்தார். இவ்வாறு ஸ்வப்னத்தில் திருஷ்டாவின் உபதேசம் செய்யவில்லை என்று கூறுவது சரியல்ல. ஏன் எனில் அது அழுவது போல் அழுகிறது, அது அப்பிரியத்தையும் அறிகிறது என்று உபதேசம் செய்யப்பட்டது. திருஷ்டாவைத் தவிர வேறு ஒன்றும் ஸ்வப்னத்தில் பூஜிக்கப்பட்டு செயல்படுவது இல்லை (வியவஹாரம் செய்வதில்லை). “அத்ராயம் புருஷ꞉ ஸ்வயம்ஜ்யோதி꞉” (அத்ராயம் புருஷ: ஸ்வயம்ஜ்யோதி:) என்று யுக்தி பூர்வகமாக வேறு சுருதியிலும் சித்திக்கிறது.

यद्यपि स्वप्ने सधीर्भवति, तथापि न धीः स्वप्नभोगोपलब्धिं प्रति करणत्वं भजते । किं तर्हि, पटचित्रवज्जाग्रद्वासनाश्रया दृश्यैव धीर्भवतीति न द्रष्टुः स्वयञ्ज्योतिष्ट्वबाधः स्यात् ।யத்³யபி ஸ்வப்நே ஸதீ⁴ர்ப⁴வதி, ததா²பி ந தீ⁴꞉ ஸ்வப்நபோ⁴கோ³பலப்³தி⁴ம் ப்ரதி கரணத்வம் ப⁴ஜதே । கிம் தர்ஹி, படசித்ரவஜ்ஜாக்³ரத்³வாஸநாஶ்ரயா த்³ருஶ்யைவ தீ⁴ர்ப⁴வதீதி ந த்³ரஷ்டு꞉ ஸ்வயஞ்ஜ்யோதிஷ்ட்வபா³த⁴꞉ ஸ்யாத் ।

किञ्चान्यत् , जाग्रत्स्वप्नयोर्भूतानि च आत्मानं च जानाति — इमानि भूतान्ययमहमस्मीति । प्राप्तौ सत्यां प्रतिषेधो युक्तः स्यात् — नाह खल्वयमित्यादि । तथा चेतनस्यैव अविद्यानिमित्तयोः सशरीरत्वे सति प्रियाप्रिययोरपहतिर्नास्तीत्युक्त्वा तस्यैवाशरीरस्य सतो विद्यायां सत्यां सशरीरत्वे प्राप्तयोः प्रतिषेधो युक्तः ‘अशरीरं वाव सन्तं न प्रियाप्रिये स्पृशतः’ (छा. उ. ८ । १२ । १) इति । एकश्चात्मा स्वप्नबुद्वान्तयोर्महामत्स्यवदसङ्गः सञ्चरतीति श्रुत्यन्तरे सिद्धम् ।கிஞ்சாந்யத் , ஜாக்³ரத்ஸ்வப்நயோர்பூ⁴தாநி ச ஆத்மாநம் ச ஜாநாதி — இமாநி பூ⁴தாந்யயமஹமஸ்மீதி । ப்ராப்தௌ ஸத்யாம் ப்ரதிஷேதோ⁴ யுக்த꞉ ஸ்யாத் — நாஹ க²ல்வயமித்யாதி³ । ததா² சேதநஸ்யைவ அவித்³யாநிமித்தயோ꞉ ஸஶரீரத்வே ஸதி ப்ரியாப்ரியயோரபஹதிர்நாஸ்தீத்யுக்த்வா தஸ்யைவாஶரீரஸ்ய ஸதோ வித்³யாயாம் ஸத்யாம் ஸஶரீரத்வே ப்ராப்தயோ꞉ ப்ரதிஷேதோ⁴ யுக்த꞉ ‘அஶரீரம் வாவ ஸந்தம் ந ப்ரியாப்ரியே ஸ்ப்ருஶத꞉’ (சா². உ. 8 । 12 । 1) இதி । ஏகஶ்சாத்மா ஸ்வப்நபு³த்³வாந்தயோர்மஹாமத்ஸ்யவத³ஸங்க³꞉ ஸஞ்சரதீதி ஶ்ருத்யந்தரே ஸித்³த⁴ம் ।

यच्चोक्तं सम्प्रसादः शरीरात्समुत्थाय यस्मिन्‌स्त्र्यादिभिः रममाणो भवति सोऽन्यः सम्प्रसादादधिकरणनिर्दिष्ट उत्तमः पुरुष इति, तदप्यसत् । चतुर्थेऽपि पर्याये ‘एतं त्वेव ते’ इति वचनात् । यदि ततोऽन्योऽभिप्रेतः स्यात् , पूर्ववत् ‘एतं त्वेव ते’ इति न ब्रूयान्मृषा प्रजापतिः ।யச்சோக்தம் ஸம்ப்ரஸாத³꞉ ஶரீராத்ஸமுத்தா²ய யஸ்மிந்‌ஸ்த்ர்யாதி³பி⁴꞉ ரமமாணோ ப⁴வதி ஸோ(அ)ந்ய꞉ ஸம்ப்ரஸாதா³த³தி⁴கரணநிர்தி³ஷ்ட உத்தம꞉ புருஷ இதி, தத³ப்யஸத் । சதுர்தே²(அ)பி பர்யாயே ‘ஏதம் த்வேவ தே’ இதி வசநாத் । யதி³ ததோ(அ)ந்யோ(அ)பி⁴ப்ரேத꞉ ஸ்யாத் , பூர்வவத் ‘ஏதம் த்வேவ தே’ இதி ந ப்³ரூயாந்ம்ருஷா ப்ரஜாபதி꞉ ।

இவ்வாறு கூறப்பட்ட சம்பிரசாதம் சரீரத்திலிருந்து கிளம்பி எதில் ஸ்திரீ முதலியவைகளுடன் ரமிக்கின்றதாய் ஆகிறது. அது வேறு சம்பிரதாயத்தினால் அதிகரண ரூபமாய் நிர்தேசம் செய்யப்பட்ட உத்தம புருஷன் இதைவிட வேறானது என்பதும் சரியல்ல. ஏன் எனில் நான்காவது பர்யாயத்தில் “एतं त्वेव ते” (ஏதம் த்வேவ தே) என்ற வசனத்தால் (நிர்தேசம்) நிச்சயம் செய்யப்பட்டுள்ளது. அதைவிட வேறான அபிப்பிராயம் இருக்கலாம். முன்போல் “एतं त्वेव ते” (ஏதம் த்வேவ தே) என்று பொய்யானதை பிரஜாபதி கூறமாட்டார்.இவ்வாறு கூறப்பட்ட சம்பிரசாதம் சரீரத்திலிருந்து கிளம்பி எதில் ஸ்திரீ முதலியவைகளுடன் ரமிக்கின்றதாய் ஆகிறது. அது வேறு சம்பிரதாயத்தினால் அதிகரண ரூபமாய் நிர்தேசம் செய்யப்பட்ட உத்தம புருஷன் இதைவிட வேறானது என்பதும் சரியல்ல. ஏன் எனில் நான்காவது பர்யாயத்தில் “ஏதம் த்வேவ தே” (ஏதம் த்வேவ தே) என்ற வசனத்தால் (நிர்தேசம்) நிச்சயம் செய்யப்பட்டுள்ளது. அதைவிட வேறான அபிப்பிராயம் இருக்கலாம். முன்போல் “ஏதம் த்வேவ தே” (ஏதம் த்வேவ தே) என்று பொய்யானதை பிரஜாபதி கூறமாட்டார்.

किञ्चान्यत् , तेजोबन्नादीनां स्रष्टुः सतः स्वविकारदेहशुङ्गे प्रवेशं दर्शयित्वा प्रविष्टाय पुनः तत्त्वमसीत्युपदेशः मृषा प्रसज्येत । तस्मिंस्त्वं स्त्र्यादिभिः रन्ता भविष्यसीति युक्त उपदेशोऽभविष्यत् यदि सम्प्रसादादन्य उत्तमः पुरुषो भवेत् । तथा भूम्नि ‘अहमेव’ (छा. उ. ७ । २५ । २) इत्यादिश्य ‘आत्मैवेदं सर्वम्’ इति नोपसमहरिष्यत् , यदि भूमा जीवादन्योऽभविष्यत् , ‘नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा’ (बृ. उ. ३ । ७ । २३) इत्यादिश्रुत्यन्तराच्च । सर्वश्रुतिषु च परस्मिन्नात्मशब्दप्रयोगो नाभविष्यत् प्रत्यगात्मा चेत्सर्वजन्तूनां पर आत्मा न भवेत् । तस्मादेक एव आत्मा प्रकरणी सिद्धः ॥கிஞ்சாந்யத் , தேஜோப³ந்நாதீ³நாம் ஸ்ரஷ்டு꞉ ஸத꞉ ஸ்வவிகாரதே³ஹஶுங்கே³ ப்ரவேஶம் த³ர்ஶயித்வா ப்ரவிஷ்டாய புந꞉ தத்த்வமஸீத்யுபதே³ஶ꞉ ம்ருஷா ப்ரஸஜ்யேத । தஸ்மிம்ஸ்த்வம் ஸ்த்ர்யாதி³பி⁴꞉ ரந்தா ப⁴விஷ்யஸீதி யுக்த உபதே³ஶோ(அ)ப⁴விஷ்யத் யதி³ ஸம்ப்ரஸாதா³த³ந்ய உத்தம꞉ புருஷோ ப⁴வேத் । ததா² பூ⁴ம்நி ‘அஹமேவ’ (சா². உ. 7 । 25 । 2) இத்யாதி³ஶ்ய ‘ஆத்மைவேத³ம் ஸர்வம்’ இதி நோபஸமஹரிஷ்யத் , யதி³ பூ⁴மா ஜீவாத³ந்யோ(அ)ப⁴விஷ்யத் , ‘நாந்யோ(அ)தோ(அ)ஸ்தி த்³ரஷ்டா’ (ப்³ரு. உ. 3 । 7 । 23) இத்யாதி³ஶ்ருத்யந்தராச்ச । ஸர்வஶ்ருதிஷு ச பரஸ்மிந்நாத்மஶப்³த³ப்ரயோகோ³ நாப⁴விஷ்யத் ப்ரத்யகா³த்மா சேத்ஸர்வஜந்தூநாம் பர ஆத்மா ந ப⁴வேத் । தஸ்மாதே³க ஏவ ஆத்மா ப்ரகரணீ ஸித்³த⁴꞉ ॥

இதைத்தவிர வேறு காரணமும் இருக்கிறது. அதாவது தேஜஸ் ஜலம் அன்னம் இவைகளை சிருஷ்டிக்கும் சத் தன்னுடைய விகார ரூபமான சரீரத்தில் பிரவேசத்தைக் காண்பித்து இவ்வாறு பிரவேசித்திருப்பதனை அதுவே நீ என்று உபதேசிப்பது மித்யாவாகும். உத்தமமான புருஷன் சம்பிரசாதத்தால் வேறாக ஆனால் அவன் அதில் ஸ்திரீ முதலியவைகளுடன் ரமிக்கின்றவனாக ஆவான் என்று உபதேசம் சரியானதாக ஆகும். பூமா ஜீவனைக் காட்டிலும் வேறு என்றால் பூமாவில் “இது நான் என்று ஆதேசம் செய்து (கூறி)” “இவை எல்லாம் ஆத்மா” என்று உபசம்ஹாரம் (முடிவு) செய்யமுடியாது. “नान्योऽतोऽस्ति द्रष्टा” (நான்யதோऽஸ்தி த்ருஷ்டா) என்று வேறு சுருதியினாலும் சித்திக்கிறது. எல்லா ஜீவன்களின் பிரத்யக் ஆத்மா பர ஆத்மா ஆகாது என்றால் எல்லா சுருதிகளிலும் பரமாத்மாவிற்கு ஆத்ம சப்த பிரயோகம் செய்யமுடியாது. ஆகையால் ஆத்மா ஒன்றே இந்த பிரகரணத்தின் விஷயம் என்பது சித்திக்கின்றது.இதைத்தவிர வேறு காரணமும் இருக்கிறது. அதாவது தேஜஸ் ஜலம் அன்னம் இவைகளை சிருஷ்டிக்கும் சத் தன்னுடைய விகார ரூபமான சரீரத்தில் பிரவேசத்தைக் காண்பித்து இவ்வாறு பிரவேசித்திருப்பதனை அதுவே நீ என்று உபதேசிப்பது மித்யாவாகும். உத்தமமான புருஷன் சம்பிரசாதத்தால் வேறாக ஆனால் அவன் அதில் ஸ்திரீ முதலியவைகளுடன் ரமிக்கின்றவனாக ஆவான் என்று உபதேசம் சரியானதாக ஆகும். பூமா ஜீவனைக் காட்டிலும் வேறு என்றால் பூமாவில் “இது நான் என்று ஆதேசம் செய்து (கூறி)” “இவை எல்லாம் ஆத்மா” என்று உபசம்ஹாரம் (முடிவு) செய்யமுடியாது. “நாந்யோ(அ)தோ(அ)ஸ்தி த்³ரஷ்டா” (நான்யதோ(அ)ஸ்தி த்ருஷ்டா) என்று வேறு சுருதியினாலும் சித்திக்கிறது. எல்லா ஜீவன்களின் பிரத்யக் ஆத்மா பர ஆத்மா ஆகாது என்றால் எல்லா சுருதிகளிலும் பரமாத்மாவிற்கு ஆத்ம சப்த பிரயோகம் செய்யமுடியாது. ஆகையால் ஆத்மா ஒன்றே இந்த பிரகரணத்தின் விஷயம் என்பது சித்திக்கின்றது.

न च आत्मनः संसारित्वम् , अविद्याध्यस्तत्वादात्मनि संसारस्य । न हि रज्जुशुक्तिकागगनादिषु सर्परजतमलादीनि मिथ्याज्ञानाध्यस्तानि तेषां भवन्तीति । एतेन सशरीरस्य प्रियाप्रिययोरपहतिर्नास्तीति व्याख्यातम् । यच्च स्थितमप्रियवेत्तेवेति नाप्रियवेत्तैवेति सिद्धम् । एवं च सति सर्वपर्यायेषु ‘एतदमृतमभयमेतद्ब्रह्म’ इति प्रजापतेर्वचनम् , यदि वा प्रजापतिच्छद्मरूपायाः श्रुतेर्वचनम् , सत्यमेव भवेत् । न च तत्कुतर्कबुद्ध्या मृषा कर्तुं युक्तम् , ततो गुरुतरस्य प्रमाणान्तरस्यानुपपत्तेः ।ந ச ஆத்மந꞉ ஸம்ஸாரித்வம் , அவித்³யாத்⁴யஸ்தத்வாதா³த்மநி ஸம்ஸாரஸ்ய । ந ஹி ரஜ்ஜுஶுக்திகாக³க³நாதி³ஷு ஸர்பரஜதமலாதீ³நி மித்²யாஜ்ஞாநாத்⁴யஸ்தாநி தேஷாம் ப⁴வந்தீதி । ஏதேந ஸஶரீரஸ்ய ப்ரியாப்ரியயோரபஹதிர்நாஸ்தீதி வ்யாக்²யாதம் । யச்ச ஸ்தி²தமப்ரியவேத்தேவேதி நாப்ரியவேத்தைவேதி ஸித்³த⁴ம் । ஏவம் ச ஸதி ஸர்வபர்யாயேஷு ‘ஏதத³ம்ருதமப⁴யமேதத்³ப்³ரஹ்ம’ இதி ப்ரஜாபதேர்வசநம் , யதி³ வா ப்ரஜாபதிச்ச²த்³மரூபாயா꞉ ஶ்ருதேர்வசநம் , ஸத்யமேவ ப⁴வேத் । ந ச தத்குதர்கபு³த்³த்⁴யா ம்ருஷா கர்தும் யுக்தம் , ததோ கு³ருதரஸ்ய ப்ரமாணாந்தரஸ்யாநுபபத்தே꞉ ।

ननु प्रत्यक्षं दुःखाद्यप्रियवेत्तृत्वमव्यभिचार्यनुभूयत इति चेत् , न, जरादिरहितो जीर्णोऽहं जातोऽहमायुष्मान्गौरः कृष्णो मृतः — इत्यादिप्रत्यक्षानुभववत्तदुपपत्तेः । सर्वमप्येतत्सत्यमिति चेत् , अस्त्येवैतदेवं दुरवगमम् , येन देवराजोऽप्युदशरावादिदर्शिताविनाशयुक्तिरपि मुमोहैवात्र ‘विनाशमेवापीतो भवति’ इति ।நநு ப்ரத்யக்ஷம் து³꞉கா²த்³யப்ரியவேத்த்ருத்வமவ்யபி⁴சார்யநுபூ⁴யத இதி சேத் , ந, ஜராதி³ரஹிதோ ஜீர்ணோ(அ)ஹம் ஜாதோ(அ)ஹமாயுஷ்மாந்கௌ³ர꞉ க்ருஷ்ணோ ம்ருத꞉ — இத்யாதி³ப்ரத்யக்ஷாநுப⁴வவத்தது³பபத்தே꞉ । ஸர்வமப்யேதத்ஸத்யமிதி சேத் , அஸ்த்யேவைததே³வம் து³ரவக³மம் , யேந தே³வராஜோ(அ)ப்யுத³ஶராவாதி³த³ர்ஶிதாவிநாஶயுக்திரபி முமோஹைவாத்ர ‘விநாஶமேவாபீதோ ப⁴வதி’ இதி ।

तथा विरोचनो महाप्राज्ञः प्राजापत्योऽपि देहमात्रात्मदर्शनो बभूव । तथा इन्द्रस्य आत्मविनाशभयसागरे एव वैनाशिका न्यमज्जन् । तथा साङ्ख्या द्रष्टारं देहादिव्यतिरिक्तमवगम्यापि त्यक्तागमप्रमाणत्वात् मृत्युविषये एव अन्यत्वदर्शने तस्थुः । तथा अन्ये काणादादिदर्शनाः कषायरक्तमिव क्षारादिभिर्वस्त्रं नवभिरात्मगुणैर्युक्तमात्मद्रव्यं विशोधयितुं प्रवृत्ताः । तथा अन्ये कर्मिणो बाह्यविषयापहृतचेतसः वेदप्रमाणा अपि परमार्थसत्यमात्मैकत्वं सविनाशमिव इन्द्रवन्मन्यमाना घटीयन्‍त्रवत् आरोहावरोहप्रकारैरनिशं बम्भ्रमन्ति ; किमन्ये क्षुद्रजन्तवो विवेकहीनाः स्वभावत एव बहिर्विषयापहृतचेतसः ।ததா² விரோசநோ மஹாப்ராஜ்ஞ꞉ ப்ராஜாபத்யோ(அ)பி தே³ஹமாத்ராத்மத³ர்ஶநோ ப³பூ⁴வ । ததா² இந்த்³ரஸ்ய ஆத்மவிநாஶப⁴யஸாக³ரே ஏவ வைநாஶிகா ந்யமஜ்ஜந் । ததா² ஸாங்க்²யா த்³ரஷ்டாரம் தே³ஹாதி³வ்யதிரிக்தமவக³ம்யாபி த்யக்தாக³மப்ரமாணத்வாத் ம்ருத்யுவிஷயே ஏவ அந்யத்வத³ர்ஶநே தஸ்து²꞉ । ததா² அந்யே காணாதா³தி³த³ர்ஶநா꞉ கஷாயரக்தமிவ க்ஷாராதி³பி⁴ர்வஸ்த்ரம் நவபி⁴ராத்மகு³ணைர்யுக்தமாத்மத்³ரவ்யம் விஶோத⁴யிதும் ப்ரவ்ருத்தா꞉ । ததா² அந்யே கர்மிணோ பா³ஹ்யவிஷயாபஹ்ருதசேதஸ꞉ வேத³ப்ரமாணா அபி பரமார்த²ஸத்யமாத்மைகத்வம் ஸவிநாஶமிவ இந்த்³ரவந்மந்யமாநா க⁴டீயந்‍த்ரவத் ஆரோஹாவரோஹப்ரகாரைரநிஶம் ப³ம்ப்⁴ரமந்தி ; கிமந்யே க்ஷுத்³ரஜந்தவோ விவேகஹீநா꞉ ஸ்வபா⁴வத ஏவ ப³ஹிர்விஷயாபஹ்ருதசேதஸ꞉ ।

तस्मादिदं त्यक्तसर्वबाह्यैषणैः अनन्यशरणैः परमहंसपरिव्राजकैः अत्याश्रमिभिर्वेदान्तविज्ञानपरैरेव वेदनीयं पूज्यतमैः प्राजापत्यं च इमं सम्प्रदायमनुसरद्भिः उपनिबद्धं प्रकरणचतुष्टयेन । तथा अनुशासति अद्यापि ‘त एव नान्ये’ इति ॥தஸ்மாதி³த³ம் த்யக்தஸர்வபா³ஹ்யைஷணை꞉ அநந்யஶரணை꞉ பரமஹம்ஸபரிவ்ராஜகை꞉ அத்யாஶ்ரமிபி⁴ர்வேதா³ந்தவிஜ்ஞாநபரைரேவ வேத³நீயம் பூஜ்யதமை꞉ ப்ராஜாபத்யம் ச இமம் ஸம்ப்ரதா³யமநுஸரத்³பி⁴꞉ உபநிப³த்³த⁴ம் ப்ரகரணசதுஷ்டயேந । ததா² அநுஶாஸதி அத்³யாபி ‘த ஏவ நாந்யே’ இதி ॥

ஹே இந்திரனே! இந்த சரீரம் நிச்சயமாக மரண அடைவது அதாவது மரண தர்மமுடையது. எதை நீ என்னால் கூறப்பட்ட நேத்திரம் முதலியவைகளின் ஆதாரபூதமான சம்பிரசாத ரூப ஆத்மா விநாசம் அடையும் என்று நினைத்தால் (கருதினால்) அதற்கான காரணத்தைக் கேள் - எந்த இந்த சரீரம் காணப்படுகிறதோ அது மரணமடையக் கூடியது அதாவது விநாசம் அடைவதாகும். அது எப்பொழுதும் மிருத்யுவினால் பீடிக்கப்பட்டுள்ளது. அது எப்பொழுதாவது மரணம் அடையும் என்றால் அதில் பயம் உண்டாகாது. அது மரணத்தால் எப்பொழுதும் பீடிக்கப்பட்டுள்ளது என்றால் தான் வைராக்யம் ஏற்படும் என்பதற்காக விசேஷமாக மிருத்யுவினால் வியாபிக்கப்பட்டுள்ளது என்று கூறப்பட்டது. எவ்வாறு தேஹ அபிமானத்திலிருந்து விரக்தி அடைந்து இருக்கிறான் என்பது இங்கு சரீரம் என்றது இந்திரியங்கள் மனம் ஆகியவைகளுடன் சேர்த்தே கூறப்பட்டதாகும்.