द्वितीयं मण्डलम् - सूक्तम् 29

हेधृतव्रताः धृतकर्माणः आदित्याः अदितेःपुत्राः इषिराः गमनशीलाः सर्वैभ्येषणीयाः प्रार्थानी- यावा हेविश्वेदेवाः मदारेमत्तोदूरदेशेआगः विहितानुष्ठानादिजनितंपापंकर्तकुरुत करोतेश्छान्दसोवि- करणस्यलुक् तप्तनप्तनथनाश्चेतितबादेशः तत्रदृष्टान्तः—रहसूरिव रहसिअन्यैरज्ञातेप्रदेशेसूयतइतिर- हसूःव्यभिचारिणी सायथागर्भंपातयित्वादूरदेशेपरित्यजतितद्वत् हेवरुण मित्र देवाः वोयुष्मदीयस्य भद्रस्ययुष्माभिःकरणीयंश्रेयोविद्वान् जानन्नहंश्रृण्वतः मत्कृतानि स्तोत्राणिश्रोत्रेणजानतोवोयुष्मान् अवसे रक्षणार्थंहुवेआह्वयामि ॥ १ ॥

हेदेवाः प्रमतिः प्रकृष्टामतिर्यस्यपित्रादेस्तादृशोपियूयमेव तथाओजोबलयपियूयमेव अपिचयूयंद्वे- षांसिद्वेष्टृणि रक्षःपिशाचादीनि सनुतरित्यव्ययम् अन्तर्हितनामैतत् अन्तर्हितेप्रदेशेयुयोतपृथक्कुरुत युमिश्रणामिश्रणयोः छान्दसःशपःश्लुः पूर्ववत्तस्यतबादेशः अभिक्षत्तारः अभितः शत्रूणांहिंसितारोयू- यं अभिचक्षमध्वं अभिभवतचशत्रून् अद्यास्मिन्दिनेचनोस्मान् मृळयत सुखयत अपरंचअपरमपिका- लं आगामिन्यपिकाले अस्मान्मृळयत ॥ २ ॥

हेदेवाः वोयुष्माकंनुअद्येदानींकिमुकृणवाम किंखलुकर्तुंशक्रवाम नकिमपीत्यर्थः तथाअपरेणाअप- रकालभाविनाकर्मणाकिंकर्तुंशक्ताः तथाहेवसवोवासयितारोदेवाः सनेनसनातनेन आप्येन आप्तव्येन कर्मणायुष्माकंकिंकर्तुशक्ताः सर्वदापियुष्मदनुगुणंपरिचरणंकर्तुंन्शक्ताइत्यर्थः हेमित्रावरुणौ हेअदिते हेइन्द्रामरुतः देवताद्वन्द्वेचेतिपूर्वंपदस्यानङ् तेचसर्वेयूयंस्वस्तिंअविनाशंनोस्मभ्यं दधात दत्तप्रयच्छ त लोटितस्यङित्त्वाभावेनातोलोपाभावः ॥ ३ ॥

हयेदेवाः छान्दसोवर्णोपजनः हेदेवाः यूयमित् यूयमेवआपयः धनस्यप्रापयितारोबन्धवः स्थ भवथ तेयूयंनाधमानायअभिमतंफलंयचमानायमह्यंस्तोत्रेमृळतसुखयत तथावोयुष्माकंरथःऋते- स्मदीयेयज्ञेनिमित्तभूतेमध्यमवाट् माभूत् मध्यमेनमन्दगमनेनवाहकोमाभूत् शीघ्रंयुष्मान्वहत्वित्यर्थः वयंयुष्मावत्सुयुष्मत्सदृशेष्वापिषुबन्धुषुसत्सुमाश्रमिष्म श्रान्तामाभूम वतुप्प्रकरणेयुष्मदस्मद्भ्यांछ- न्दसिसादृश्यउपसंख्यानमितिवतुप् आसर्वनाम्नइत्यात्वम् ॥ ४ ॥

हेदेवाः वोयुष्माकंमध्येअहमेकःसन् भूरिबहुलंआगः पापंप्रमिमयअहंप्रकर्षेणाहिंसिषं कथमस्माकं मध्येत्वमेव इतिचेदुच्यते—यद्यस्मात् मामांपितेवकित् वं यथाअपथप्रवृत्तंपुत्रंपितानुशास्तितथाश- शास अनुशिष्टंचकृढ्वे शासुअनुशिष्टावित्यस्माल्लिटिमध्यमस्यरूपम् अपिच हेदेवाः युष्मदीयाः पाशाः आरेअस्मत्तोदूरदेशेसन्तु अद्यानिपापानिचआरेसन्तुमामाअधिपुत्रे अधिःसप्तम्यर्थानुवादी पुत्रे- पश्यतिसतिपितरंमंतं विमिवपक्षिणमिवव्याधः माग्नभीष्ट मागृह्णीध्वम् माङिलुङि हृग्रहोर्भइतिभ- त्वम् ॥ ५ ॥

हेयजत्राः यष्टव्यादेवाः अद्येदानीमर्वाञ्चोस्मदभिमुखाभवत वोयुष्माकंहार्दिहृद्यवस्तितंरक्षणंभ- यमानोबिभ्यदहंआव्ययेयं आभिमुख्येनप्राप्नुयाम् व्ययगतौ भौवादिकः हेदेवाः वृकस्यतस्करस्य आर- ण्यशुनोवा संबन्धिनः निजुरोनिहननात् जुरीहिंसार्थः अस्मात्संपदादिलक्ष्णोभावेक्विप् छान्द सोह्रस्वः नोस्मान् त्राध्वं त्रायध्वम् तथा हेयजत्राः अवपदःआपदः कर्तात् कर्तुः सकाशात् त्राध्वं त्रा- यध्वम् ॥ ६ ॥

व्याख्यातेयम् ॥ ७ ॥

ऋतंदेवायेत्येकादशर्चमष्टमंसूक्तम् गार्त्समदं अन्त्यजगती शिष्टास्त्रिष्टुभः प्रहिक्रतुमित्येषाइन्द्रा- सोमदेवताका सरस्वतित्वम् स्मानित्यर्धर्चःसारस्वतः योनःसनुत्यइत्येषाबार्हस्पत्या अन्त्यामारुती शिष्टाऎन्द्र्यः तथाचानुक्रान्तम्—ऋतमेकादशजगत्यन्तंषष्ठ्यैन्द्रासोमीसरस्वति त्वमितिसारस्वतो- र्धर्चोयोनोवार्हस्पत्यातंवोमारुतीति गतोविनियोगः ।