द्वितीयं मण्डलम् - सूक्तम् 10

जोहूत्रः सर्वैर्यज्ञार्थंह्वातव्योहोतव्योवा ह्वयतेर्जुहोतेर्वारूपम् तादृशः प्रथमः अग्निर्वैदेवानामव- मइत्याम्नानात् । मुख्योयोग्निः यत् यदाइळः इलायाः पदेउत्तरवेद्यात्मकेस्थाने मनुषामनुष्येणयज- मानेनसमिद्धःसोग्निः पितेवदेवानांहविःप्रापणेनपालकोभवति श्रियंदीप्तिंवसानः आच्छादयन् अमृ- तः मरणधर्मरहितः विचेताः विविधप्रज्ञः श्रवस्यः श्रवइत्यन्ननाम तस्मै हितः वाजीबलवान् सोग्नि- र्मर्मृजेन्यः सर्वैःपरिचरणीयोभवति यङ्लुगन्तात् केन्यप्रत्ययः ॥ १ ॥

अमृतोमरणधर्मरहितोविचेताविशिष्टप्रज्ञः चित्रभानुः विचित्रदीप्तिः चायनीयदीप्तिर्वा सोग्निः विश्वाभिर्गीर्भिः स्तुतिसाधनभूतैः सर्वैर्वाक्यैः क्रियमाणं मे मम हवं स्तोत्रंश्रूयाः श्रृणोतु तस्याग्नेरथं श्यावाश्याववर्णौ अश्वौवहतः वाअपिवा रोहितारोहिद्वर्णौ उतापिच अरुषाआरोचमानावश्वौरथं वहतः रोहिद्वर्णयोरश्वयोःश्यावादिवर्णपरिग्रहः स्वेच्छयाभवति विभृत्रः नानास्थानेषु विहृतः चक्रे- अहऋत्विग्भिरकारिखलु करोतेःकर्मणिलिट् ॥ २ ॥

उत्तानायामुत्तानेशयायामरण्यांसुषूतं अग्निहोत्रार्थंसुष्ठुप्रेरितमग्निमजनयन् अध्वर्य्वादयौदपादयन् सोग्निः पुरुषेशासु पेशइतिरूपनाम बहुरूपास्वेषधीषुगर्भोभवतु अन्तर्वर्तमानतयागर्भइवभवेत् भवेत् भवतेर्लिङिरूपं शिरिणायांचित् शीर्यतेस्यांभूतानीतिशिरिणारात्रिः तस्यामपिअक्तुनाअञ्चनादक्तुस्त- मः तेनतमसाअपरिवृतः असंस्पृष्टः अतएवमहोभिस्तेजोभिर्युक्तः प्रचेताः प्रकृष्टप्रज्ञःसन् वसति दीप्य- मानोवर्तते ॥ ३ ॥

विश्वासर्वाणिभुवनानिप्रतिक्षियन्तंवैश्वानरत्मनाधितिष्ठन्तं पृथुंमहांतं तिरश्चसर्वतःप्रवर्तमानेन- वयसापेशसाबृहन्तंप्रवृद्धं अन्नैर्हविर्लक्षणैर्व्यचिष्ठंव्याप्तं रभसंबलवन्तंदृशानं एवंगुणवत्तयादृश्यमान- मग्निंपुरोडाशादिलक्षणेनहविषाघृतेनचजिघर्मि सिञ्चामि प्रतिह्येषसर्वाणिभूतानिक्षेति पृथुंतिरश्चा- वयसाधूमेनबृहन्तंव्यचिष्ठमन्नैरभसंदृशान मित्यवकाशनवन्तमन्नैरन्नादंदीप्यमानमित्ये तदाविश्वत- इत्यासर्वतः प्रत्यंचंजुहोमीत्येतदरक्षसेत्यहेळमानेनमनसेदंजुषेतेत्येतन्मर्यश्रीरितिमर्यश्रीरित्येषस्पृ- हयद्वर्णोअग्निर्नाभिमृशइतिनह्येषमृशेतदीप्यमानोभवतीति ॥ ४ ॥

विश्वतः सर्वत्रव्याप्यवर्तमानंप्रत्यंचंयज्ञंप्रत्यागच्छ्न्तं अग्निंयेनघृतेनआजिघर्मि आसिञ्चामि अर- क्षसाबाधकरहितेनमनसास्तोत्रेणसहतदाज्यंजुषेत भवान्सेवेत मर्गश्रीः मर्यैर्मर्त्यैः श्रयणीयोभजनीयः स्पृहयद्वर्णंयजमानःस्प्रुहयति तादृशवर्णौपेतः तन्वातेजसाजर्भुराणः पूर्यमाणोग्निः नाभिमुशे अति- तेजस्वितयाअभिमर्४शनीयोनभवति अभिपूर्वान्मृशेःक्रुत्यार्थेकेन्प्रत्ययः ॥ ५ ॥

वरेणवारयत्यनेनशत्रूनितिवरंतेजः तेनसहमानः शत्रूनभिभवन् त्वंभागंभजनीयंस्तोत्रंज्ञेयाः जा- नीहि आशिर्लिङि वान्यस्यसंयोगादेरित्येत्वं त्वादूतासः त्वंदूतोयेषामसितेत्वादूतासः यद्वा त्वयाप्रे- रितावयंमनुवत् मनुरिव वदेम स्तोत्रं ब्रूयाम जुह्वा हूयतेस्यामितिजुहूर्ज्वालापात्रविशेषोवा तयाअ- नूनंसंपूर्णंमधुपृचं मधुनाकर्मफलेनयजमानंसंयोजयन्तमग्निंधनसाः धनस्यसंभक्ताहंवचस्यास्तुतिका- मनयाजोहवीमि आह्वयामि ॥ ६ ॥

श्रुधीहवमित्येकविंशत्यृचमेकादशंसूक्तम् गार्त्समदं अत्रानुक्रमणिका श्रुधिसैकैन्द्रंविराट् स्थानमृ- तेन्त्यामिति विराट् स्थानात्रिष्टुप् तल्लक्षणमनुक्रमण्यामुक्तम्—नबकौबैराजस्त्रैष्टुभश्च द्वौवावैराजौ- नवकस्त्रैष्टुभश्चविराट्स्थानेति । अन्त्यात्रिष्टुप् विशेषस्यानुक्तत्वात् इन्द्रोदेवता पृष्ठ्यस्यचतुर्थेहनि- मरुत्वतीयशस्त्रेद्वेसूक्तेनिविद्धाने तत्रेदंतृतीयंसूक्तं चतुर्थेहनीतिखण्डेसूत्रितं—श्रुधीहवमिन्द्रमरुत्वाँ- इन्द्रेतिमरुत्वतीयमिति ।