द्वितीयं मण्डलम् - सूक्तम् 7

6 ऋचः

ऋषिः: सोमाहुतिर्भार्गवः देवता: अग्निः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 2.7 - सम्पूर्णम्

1 / 6
ऋक्: 2.7.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (6)
2.7.1
श्रेष्ठं᳚ यविष्ठ भार॒ताग्ने᳚ द्यु॒मन्त॒मा भ᳚र ।
वसो᳚ पुरु॒स्पृहं᳚ र॒यिम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
श्रेष्ठ᳚म् । य॒वि॒ष्ठ॒ । भा॒र॒त॒ । अग्ने᳚ । द्यु॒॑मन्त᳚म् । आ । भ॒र॒ ।
वसो॒ इति᳚ । पु॒रु॒॑स्पृह᳚म् । र॒यिम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेअग्ने यविष्ठयुवतम हेभारत भरताऋत्विजः तेषांसंबन्धीभारतः अध्वर्य्वादिभिःमन्थनहविः स्तोत्रादिनाव्याप्रियमाणात्वःत् तादृश हेवसोवासकव्याप्तवा एवंरूपाग्ने श्रेष्ठंअतिप्रशस्यं द्युमन्तं- दीप्तिमन्तंपुरुस्पृहंबहुभिरर्थिभिःस्पृहणीयंरयिंआभर आहर ॥ १ ॥

2.7.2
मा नो॒ अरा᳚तिरीशत दे॒वस्य॒ मर्त्य᳚स्य च ।
पर्षि॒ तस्या᳚ उ॒त द्वि॒षः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
मा । नः॒ । अरा᳚तिः । ई॒श॒त॒ । दे॒वस्य᳚ । मर्त्य᳚स्य । च॒ ।
पर्षि᳚ । तस्याः᳚ । उ॒त । द्वि॒षः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेअग्ने त्व्दनुग्रहात् नोस्मानरातिः अदानंशत्रुत्वं यद्वा छंदस्यरातिशब्दः शत्रुवाचीस्त्रीलिङ्गोभ- वति अदाताशत्रुः माईशत पराभवितुंशक्तोमाभूत् माविषयीकुर्यात् अरातिर्विशेष्यते देवस्यचमर्त्ग- स्यचसंबन्धिनी तैःकारिता उतअपिचतस्याउभयविधायाः द्विषः अस्मदरातेः पर्षि स्यचमर्त्यस्यचसं- बन्धिनी तैःकारिता उतअपिचतस्याउभयविधायाः द्विषः अस्मदरातेः पर्षि पूरय ॥ २ ॥

2.7.3
विश्वा᳚ उ॒त त्वया᳚ व॒यं धारा᳚ उद॒न्या᳚ इव ।
अति᳚ गाहेमहि॒ द्विषः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
विश्वाः᳚ । उ॒त । त्वया᳚ । व॒यम् । धाराः᳚ । उ॒द॒न्याः᳚॑इव ।
अति᳚ । गा॒हे॒म॒हि॒ । द्विषः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

उतअपिचहेअग्ने वयंत्वदनुग्रहात् विश्वाद्विषः सर्वानपिद्वेष्टॄन् उदन्याधाराइवौदकसंबन्धिनीर्धारा- अल्पस्तुतीरिवत्मना आत्मनैवअन्यनिरपेक्षेणातिगाहेमहि अभिक्रम्यगच्छेम ॥ ३ ॥

2.7.4
शुचि᳚ः पावक॒ वन्द्यो॑ग्ने᳚ बृ॒हद्वि रो᳚चसे ।
त्वं घृ॒तेभि॒राहु᳚तः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
शुचिः᳚ । पा॒व॒क॒ । वन्द्यः᳚ । अग्ने᳚ । बृ॒हत् । वि । रो॒च॒से॒ ।
त्वम् । घृ॒तेभिः᳚ । आ॑हु᳚तः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेपावकशोधकाग्ने शुचिः शुद्धोवन्द्यः नमस्कार्यःसन् महत् अत्यधिकंविरोचते विविधंदीप्यसे यतस्त्वंघृतेभिः घृतैराहुतः समन्तात्सिक्तः अतोविरोचसे ॥ ४ ॥

2.7.5
त्वं नो᳚ असि भार॒ताग्ने᳚ व॒शाभि᳚रु॒क्षभि᳚ः ।
अ॒ष्टाप᳚दीभि॒राहु᳚तः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
त्वम् । नः॒ । अ॒सि॒ । भा॒र॒त॒ । अग्ने᳚ । व॒शाभिः᳚ । उ॒क्ष॑भिः᳚ ।
अ॒ष्टा॑प᳚दीभिः । आ॑हु᳚तः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेभारत ऋत्विजांपुत्रस्थानीयाग्नेनोस्मदीयः त्वंवशाभिः वन्ध्याभिः गोभिः उक्षभिः सेक्तृर्बलीव- र्दैः अष्टापदीभिर्गार्भिणीभिश्चाहुतः अराधितोसि ॥ ५ ॥

2.7.6
द्र्व᳚न्नः स॒र्पिरा᳚सुतिः प्र॒त्नो होता॒ वरे᳚ण्यः ।
सह᳚सस्पु॒त्रो अद्भु᳚तः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
द्रु॑अ᳚न्नः । स॒र्पिः॑आ᳚सुतिः । प्र॒त्नः । होता᳚ । वरे᳚ण्यः ।
सह᳚सः । पु॒त्रः । अद्भु᳚तः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

द्र्वन्नः समिद्रूपान्नः सर्पिरासुतिः सर्पिरासूयतेआसिच्यतेयस्मिन्तादृशः प्रत्नः पुरातनः होताहो- मनिष्पादकः वरेण्योवरणीयः सहसस्पुत्रः सहसोबलस्यपुत्रस्थानीयः बलेनोत्पन्नत्वात् अद्भुताआ- श्चर्यभूतोरमणीयइत्यर्थः एवंमहान्भावोग्निः मामनुजानात्वित्यर्थः ॥ ६ ॥

वाजयन्निवेतिषडृचमष्टमंसूक्तं सोमाहुतेर्हशब्दानुवृत्तस्याभावान्मण्डलद्रष्टागृत्समदऋषिः अग्नि- र्देवता हिशब्दायत्रीछन्दः अन्त्यानुष्टुप् वाजयन्निवान्त्यानुष्टुबित्यनुक्रान्तम् प्रातरनुवाकाश्विनशस्त्र- योस्तृतीयसूक्तत्वेनाचस्योत्तमावर्जितस्यविनियोगउक्तः ।