द्वितीयं मण्डलम् - सूक्तम् 6

8 ऋचः

ऋषिः: सोमाहुतिर्भार्गवः देवता: अग्निः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 2.6 - सम्पूर्णम्

1 / 8
ऋक्: 2.6.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (8)
2.6.1
इ॒मां मे᳚ अग्ने स॒मिध᳚मि॒मामु᳚प॒सदं᳚ वनेः ।
इ॒मा उ॒ षु श्रु᳚धी॒ गिरः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
इ॒माम् । मे॒ । अ॒ग्ने॒ । स॒म्॑इध᳚म् । इ॒माम् । उ॒प॒॑सद᳚म् । व॒ने॒रिति᳚ वनेः ।
इ॒माः । ऊं॒ इति᳚ । सु । श्रु॒धि॒ । गिरः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेअग्नेमेमदीयामिमां आधीयमानांसमिधं इमामुपसदंउपसदनसाधनामाहुतिंउपसद्यागेक्रिय- माणांवावनेः संभजेथाः तथेमाउ इमाअपिगिरः स्तुतीः सु सुष्ठुश्रुधि श्रृणु ॥ १ ॥

2.6.2
अ॒या ते᳚ अग्ने विधे॒मोर्जो᳚ नपा॒दश्व᳚मिष्टे ।
ए॒ना सू॒क्तेन᳚ सुजात ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒या । ते॒ । अ॒ग्ने॒ । वि॒धे॒म॒ । ऊर्जः᳚ । न॒पा॒त् । अश्व᳚म्॑इष्टे ।
ए॒ना । सु॒॑उ॒क्तेन᳚ । सु॒॑जा॒त॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेअग्ने तेत्वां अयाअनयाआहुत्याविधेम परिचरेम हेऊर्जोनपात् बलस्यनप्तः तस्यनपातयितर्वा हेअश्वमिष्टेव्यापकयज्ञ यद्वा आशुक्रियमाणंकर्माश्वंतदिच्छतीतिअश्वमिष्टिः संत्वरमाणाह्युपसदाच- रन्ति तेकर्मभिःसमत्वरन्ततेतिस्रः सामिधेनीरनूच्यतिस्रोदेवताअयजन्नितिब्राह्मणम् । तादृशाग्ने तेत्वांअनयाहुत्याविधेमपरिचरेमतथाहेसुजातशोभनजननएनाएतेनसूक्तेनस्तोत्रेणप्रीणयेमेतिशेषः यद्वा स्तुत्युपबृंहितेनविधेम ॥ २ ॥

2.6.3
तं त्वा᳚ गी॒र्भिर्गिर्व᳚णसं द्रविण॒स्युं द्र᳚विणोदः ।
स॒प॒र्येम᳚ सप॒र्यवः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
तम् । त्वा॒ । गीः॒॑भिः । गिर्व᳚णसम् । द्र॒वि॒ण॒स्युम् । द्र॒वि॒णः॒॑दः॒ ।
स॒प॒र्येम᳚ । स॒प॒र्यवः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेद्रविणोदः धनस्यदातः अग्ने तंतादृशंगिर्वणसं गीर्भिः स्तुतिभिर्वननीयंद्रविणस्युंहविर्लक्षणधने- च्छुंत्वात्वांसपर्यवः परिचरणकर्तारोवयंगीर्भिःस्तुतिभिः सपर्येम परिचरेम ॥ ३ ॥

2.6.4
स बो᳚धि सू॒रिर्म॒घवा॒ वसु᳚पते॒ वसु᳚दावन् ।
यु॒यो॒ध्य१॒᳚स्मद्द्वेषां᳚सि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । बो॒धि॒ । सू॒रिः । म॒घवा᳚ । वसु᳚॑पते । वसु᳚॑दावन् ।
यु॒यो॒धि । अ॒स्मत् । द्वेषां᳚सि ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वसुपतेधनपते वसुदावन् मघवाअन्नवान् सूरिर्विद्वान् प्रेरकोवा सउक्तलक्षणकस्त्वंबोधि बुद्ध्य- स्व अस्मदीयंस्तोत्रं किञ्च हेअग्ने देषांसिद्वेष्टॄनस्मद्स्मत्तोयुयोधि पृथक्कुरु ॥ ४ ॥

2.6.5
स नो᳚ वृ॒ष्टिं दि॒वस्परि॒ स नो॒ वाज᳚मन॒र्वाण᳚म् ।
स नः᳚ सह॒स्रिणी॒रिषः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । नः॒ । वृ॒ष्टिम् । दि॒वः । परि᳚ । सः । नः॒ । वाज᳚म् । अ॒न॒र्वाण᳚म् ।
सः । नः॒ । स॒ह॒स्रिणीः᳚ । इषः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सः सएवाग्निः नोस्मदर्थंदिवस्परि द्युलोकादन्तरिक्षात् परीतिपञ्चम्यर्थानुवादी वृष्टिंकरोतीतिच- शेषः सएवनोस्मदर्थमनर्वाणमविचलमनल्पंवाजंबलंददातु तथासहस्रिणीः अपरिमितप्रकाराणि इषः अन्नानि सएवाग्निर्नोस्मभ्यंददातु ॥ ५ ॥

2.6.6
ईळा᳚नायाव॒स्यवे॒ यवि᳚ष्ठ दूत नो गि॒रा ।
यजि᳚ष्ठ होत॒रा ग᳚हि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ईळा᳚नाय । अ॒व॒स्यवे᳚ । यवि᳚ष्ठ । दू॒त॒ । नः॒ । गि॒रा ।
यजि᳚ष्ठ । हो॒तः॒ । आ । ग॒हि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेयविष्ठ युवतम दूत देवानांयज्ञादिसूचक यजिष्ठ अतिशयेनयष्टव्य होतः देवानामाह्वातरग्ने नो- गिराअस्मदीययास्तुत्याईळानाय पूजयित्रे अवस्यवेस्वरक्षणमिच्छतेमदर्थं आगहि आगच्छ ॥ ६ ॥

2.6.7
अ॒न्तर्ह्य᳚ग्न॒ ईय᳚से वि॒द्वाञ्जन्मो॒भया᳚ कवे ।
दू॒तो जन्ये᳚व॒ मित्र्य᳚ः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒न्तः । हि । अ॒ग्ने॒ । ईय᳚से । वि॒द्वान् । जन्म᳚ । उ॒भया᳚ । क॒वे॒ ।
दू॒तः । जन्या᳚॑इव । मित्र्यः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेकवे मेधाविन्नग्ने अन्तर्जनानांत्दृदयेईयसेहि गच्छसिजानासिवा हिः सहोतासेदुदूत्यंचिकित्वाँ- अंतरीयसइत्यादिमन्त्रान्तरप्रसिद्धिद्योतनार्थः कीदृशस्त्वं उभयाउभयविधानिजन्मजन्मानि यष्टॄणां- यजमानानांयष्टव्यानांदेवनांचसंबन्धीनि विद्वान् जानन् सन् ईयसइतिसंबन्धः तत्रदृष्टान्तः—जन्यो- जनेभ्योहितः मित्र्योविशेषेणमित्रेभ्योहितोदूतइव सयथप्रजानांचित्तवृत्तिज्ञानायराज्ञाप्रेरितः तासां- मनोजानातितद्वत् त्वमप्यस्माकमन्तरीयसइत्यर्थः ॥ ७ ॥

2.6.8
स वि॒द्वा{4} आ च᳚ पिप्रयो॒ यक्षि᳚ चिकित्व आनु॒षक् ।
आ चा॒स्मिन्त्स᳚त्सि ब॒र्हिषि᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । वि॒द्वान् । आ । च॒ । पि॒प्र॒यः॒ । यक्षि᳚ । चि॒कि॒त्वः॒ । आ॒नु॒षक् ।
आ । च॒ । अ॒स्मिन् । स॒त्सि॒ । ब॒र्हिषि᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हेअग्ने सत्वंविद्वान् विशेषाभिज्ञःसन् आचपिप्रयः सर्वतोस्मान् पूरयचकामैः हेचिकित्वश्चेतनावा- न् आनुषक् अनुक्रमेणयक्षि यज देवान् आसत्सिआसीदचास्मिन् स्तीर्णेबर्हिषि ॥ ८ ॥

श्रेष्ठंयविष्ठेतिषडृचंसप्तमंसूक्तंसोमाहुत्यार्षमाग्नेयंगायत्रं प्रातरनुवाकाश्विनशस्त्रयोर्गायत्रे छन्दस्य- स्यविनियोगःपूर्वसूक्तएवोक्तः श्रवणाकर्मण्याद्याविनियक्ता ।