द्वितीयं मण्डलम् - सूक्तम् 32

द्यावापृथिवीहेद्यावपृथिव्यौ ऋतायतः ऋतंयज्ञमात्मनइच्छतः सिषासतः युवांसंभक्तुमिच्छतः वचसः वक्तीतिवचाः स्तोताअसृन् स्तोतुरस्यमेममावित्रीअवित्र्यौपालयित्र्यौभूतं भवतम् ययोर्द्यावापृथिव्योरायुरन्नं प्रतरंप्रकृष्टतरमुत्पद्यतइतिशेषः इदमिदानींतेद्यावापृथिव्यौ उप- स्तुते तत्रतत्रस्थितैः स्तोतृभिः स्तुते वां युवां वसूयुः धनकामोहंमहोमहतः विभक्तिव्यत्ययः महतास्तोत्रेणपुरोदधे पुरस्करोमि ॥ १ ॥

हेइन्द्रत्वष्टर्वा आयोर्मनुष्यस्यशत्रुभूतस्यगुह्याः गोप्याः ज्ञातुमशक्याः रिपोहिंसारूपाः मायाः नोस्मान् अहन् उपलक्षणमेतत् अहनिरात्रौचमादभन् माहिंसिषुः तथानोस्मान् आभ्योदुच्छुनाभ्यः शुनमितिसुखनाम दुःशुनादुच्छुनाः दुःखकारिणीभ्यः शत्रुस्मान्मारीरधः वशंमानैषीः रध्यतिर्वश- गनइतियास्कः । रधहिंसासंराध्योः अस्माण्ण्यन्ताल्लुङिचङिरूपम् अपिच नोस्माकंस्ख्या सख्या- निसखित्वानिमावियौः त्वयावियुक्तानिमाकार्षीः अपितुनोस्माकंतस्यतत् सखीत्वंसुम्नायता सुख- मस्माकमिच्छतामनसाविद्धिजानीहि क्रियाग्रहणंकर्तव्यमितिकर्मणः संप्रदानत्वाच्चतुर्थ्यर्थेषष्ठी तत् त्वा तादृशंत्वां ईमहे अभिमतफलंयाचामहे सुपांसुलुगितितच्छब्दादुत्तरस्याविभक्तेर्लुक् ॥ २ ॥

हेइन्द्रत्वष्टर्वा अहेळताअक्रुध्यतामनसाश्रुष्टिंसुखकरींदुहानांदोग्ध्रींपिप्युषींप्रवृद्धांपीनां प्यायी- वृद्धौ लिटःक्वसुः लिड्यङोश्चेतिपीभावः उगितश्चेतिङीप् सम्प्रसारणमितिसंप्रसारणम् शासिव- सिघसीनांचेतिषत्वम् असश्चतं असक्तावयवांएवंभूतांधेनुंगांआवहआभिमुख्येनप्रापय अपिचहेपु- रुहूत बहुभिराहूतेन्द्रत्वष्टर्वा पद्याभिः पादगतिभिः आशुंव्यापनशीलं वचसावाचाच वाजिनं- वेगवंतंत्वांविश्वहासर्वेष्वहस्सुहिनोमिस्तुतिभिः प्रेरयामि हिगतौवृद्धौच ॥ ३ ॥ पत्नीसंयाजेषुगृहपतेः प्राक् राकासिनीवाल्यौयष्टव्ये तत्रराकायागस्यराकामहमित्यादिकेया- ज्यानुवाक्ये सूत्रितंच—राकामहंसिनीवालिकुहूमहमितिद्वेद्वेयाज्यानुवाक्येइति तथाआग्निमारुते- प्येतेधाय्ये सूत्रितञ्च—राकामहमितिद्वेइति ।

संपूर्णचन्द्रापौर्णमासीराका तांदेवींसुहवां स्वाह्वानां आह्वानप्रयोजनकारिणींसुष्टुतीशोभन- यास्तुत्याअहंहुवेआह्वयामि सुष्टुतिशब्दात्तृतीयैकवचनस्यसुपांसुलुगितिपूर्वसवर्णईकारः साच सुबगाशोभनधनानोस्माकमाह्वनंशृणोतु श्रुत्वाचत्मनाआत्मनास्वयमेवबोधतु अस्मदभिप्रायं बुध्यतां बुध्वाच अपः कर्म पुत्रोत्पादनलक्षणंसूच्यासूचीस्थानीययाअच्छिद्यमानयाअवच्छिन्न- यानुग्रहबुद्ध्यासीव्यतु संतनोतु यथावस्त्रादिकंसूच्यास्यूतंचिरंतिष्ठति एवमिदंकरोतु कृत्वाच वीरंविक्रांतं शतदायं बहुधनंबहुप्रदंवाउक्थ्यंप्रशस्यंपुत्रंददातु ॥ ४ ॥

हेराकेदेवि सुपेशसः शोभनरूपास्तेतवयाःसुमतयः शोभनबुद्धयः याभिर्मतिभिः दाशुषेहवि- र्दत्तवतेयजमानायसूनिधनानिददासि प्रयच्छसि अद्येदानींताभिर्मतिभिः सहितात्वंसुमनाः शोभनमनाभूत्वानोस्मान् उपागहि उपागच्छ गमेश्छान्दसः शपोलुक् अनुदात्तोपदेशेत्यादि- नानुनासिकलोपः असिद्धवदत्राभादित्यस्यासिद्धत्वाद्धेर्लुगभावः किंकुर्वती हेसुभगेसोभनधने सहस्रपोषंसहस्रसंख्याकस्यधनस्यपुष्टिंरराणाददती रादाने व्यत्ययेनशानच् छान्दसः शपः श्लुः अभ्यस्तानामादिरित्याद्युदात्तत्वम् ॥ ५ ॥ सिनीवाल्यायागेसिनीवालीत्यादिकेद्वेयाज्यानुवाक्ये सूत्रंपूर्वमुदाहृतम्

दृष्टचन्द्रामावास्यासिनीवाली हेसिनीवालि पृथुष्टुके पृथुजघनेपृथुसंहतकेशेवा यात्वंदेवानां- स्वसासि स्वयंसञ्चारिणीभगिनीवाभवसि सात्वंआहुतं आभिमुख्येनार्ग्राप्रक्षिप्तंहव्यं अस्मदीयं हविर्जुषस्वसेवस्व किञ्च हेदेवि सिनीवालि नोस्माकंप्रजांपुत्रादिकांदिदिड्वि उपचिनु अतिसर्ज यवा देहीत्यर्थः दिहउपचये लोटिछांदसःशपःश्लुः दिशातिसर्जनेइत्यस्माद्वा ॥ ६ ॥

यासिनीवाली सुबाहुः शोभनबाहुः स्वङ्गुरिः शोभनाङ्गुलिः सुषूमा सुष्ठुप्रसवित्री षूङ् प्रा- णिप्रसवे अन्येभ्योपिद्रुश्यन्तइतिमनिन् क्रुदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् बहुसूवरी बह्वीनांप्रजानांसवि त्री तेनैवसूत्रेणक्वनिप् वनोरचेतिङीब्रेफौ क्रुदुत्तरपदप्रकृतिस्वरत्वम् तस्यैसिनीवाल्यैविश्पत्नयै विशांपालयित्र्यै विभाषासपूर्वस्येतिपत्युर्नकारान्तादेशः अयस्मयादित्वेनभत्वाद्विशोजश्त्वाभावः परादिश्छन्दसिबहुलमित्युत्तरपदाद्युदात्तत्वम् हेऋत्विग्यजमानाः हविर्जुहोतन जुहुत तप्तनप्तनथ- नाश्चेतितनबादेशः ॥ ७ ॥

अत्रगुङ्गूशब्देनराकासिनीवाल्योः साहचर्यात्कुहूरुच्यते यागुङ्गूः कुहूस्तामह्वे आह्वयामि एवमुत्तरत्रापियोज्यम् तथा यासरस्वतीतांदेवींअह्वे इन्द्राणीमिन्द्रस्यपत्नींऊतयेरक्षणार्थंअह्वे आह्वयामि तथावरुणानींवरुणस्यपत्नींस्वस्तयेअविनाशायाह्वयामि इन्द्रवरुणेत्यादिनाङीष् आनुगागमश्च ॥ ८ ॥ चतुर्थेनुवाकेएकादशसूक्तानि तत्रातेपितरितिपञ्चदशर्चंप्रथमंसूक्तम् गृत्समदस्यार्षंत्रैष्टुभंरौ- द्रम् अनुक्रान्तञ्च—आतेपञ्चोनारौद्रमिति शूलगवादिरुद्रयज्ञेषुअनेनसूक्तेनप्रतीचीदिगुपस्थेया सूत्रितञ्च—कद्रुद्रायेमारुद्रायातेपितरिमारुद्रायस्थिरधन्वनइतिसर्वरुद्रयज्ञेषुदिशामुपस्थानइति । रुद्रदेवत्येपशौआतेपितरितिहविषोनुवाक्या सूत्रितञ्च—आतेपितर्मरुतांसुम्नमेतुप्रबभ्रवेवृषभायश्वि- तीचइतितिस्रइति । अत्रशौनकः—चतुर्दशीमुपोष्यैकांकृष्णस्यजुहुयाच्चरुम् । आतेसूक्तेनरौद्रेणप्रत्युचं वाग्यतः शुचिः ॥ १ ॥ पूर्वमाज्याहुतीर्हुत्वाथोपस्थायचशङ्करम् । हविःशेषेणवर्तेतनैकान्तरमतन्द्रितः ॥ २ ॥ पूर्णेमासेजयेन्म्रुत्युंरोगैश्चपरिमुच्यतइति ।