द्वितीयं मण्डलम् - सूक्तम् 30

ऋतमुदकंवृष्टिलक्षणंकृण्वतेकुर्वतेदेवायद्योतमानायसवित्रेसर्वस्यप्रेरकायअहिघ्रेअहिंवृत्रं हतवते- इन्द्राययागार्थम् आपोनरमन्ते तस्माद्धेतोर्भीत्यानोपरताभवंति तस्मात् व्यत्ययेनचतुर्थी अपितुता- सामपांअप्तुः सेचकंस्रोतः अहरहः प्रत्यहंयातिगच्छति आसांप्रथमःसर्गः प्राथमिकंजन्म कियात्या- कियतिकालेनिष्पन्नं आकारःप्रश्ने किंशब्दआक्षेपे यावतिकालेताअजायन्तसकालः कियान् किंपरि- माणंतस्यकालस्य नकिमपिनित्याएवहिताइत्यर्थः ॥ १ ॥

यःपुरुषोवृत्रायासुरायसिनमन्नंअत्रपाकस्थाने आहर्तुमभरिष्यत् संपादितवान् तंपुरुषंजनित्री जनयित्रीइन्द्रस्यमाताअदितिः विदुषेआअभिज्ञायेन्द्रायप्रोवाच प्रोक्तवटी प्रवचनस्यहननार्थत्वात् तंवृत्रंहतवानितिशेषः अपिचास्मैअस्येन्द्रस्यानुजोषमनुकामंइच्छामनुसृत्यपथोमार्गान् रदन्ती र्तिलिखन्त्योधुनयोनद्यः दिवेदिवेप्रतिदिवसंअर्थंर्तव्यंगन्तव्यं समुद्रंप्रतियंतिगच्छन्ति ॥ २ ॥

हेर्हेतो यम्सदयंवृत्रः अन्तरिक्षेऊर्ध्वःस्न् सर्वमावृत्याध्यस्थात् अधिष्ठतोभूत् अधअत्ःकारणात् वृत्रायवृत्रंप्रतिवर्धंहननसाधनं वज्रंइन्द्रः प्रजभार प्रचिक्षेप हृग्रहोर्भः सहिखलुवृत्रोमिहंवृष्टेः सेक्तारंमेघंवसानः आच्छादयत् ईमेनमिन्द्रंउपादुद्रोत् उपागमत् दुद्रुगतौ लङिछान्दसः शपः श्लुः तिग्मायुधः तीक्ष्णायुधः इन्द्रः शत्रुंशातयितारंतंवृत्रंअजयत् जितवान् ॥ ३ ॥

हेबृहस्पते बृहतांपरिवृढानांपालयितरिन्द्र तपुषातापकेनदीप्तेनवज्रेणअश्नेवअशन्याइव वृक द्वरसः संवृतद्वारस्यासुरस्यवीरान्पुत्रान् यद्वा संवृतद्वारान् असुरस्यवीरन् विध्य ताडय वृणोतेः सृवृभूषिमुषिभ्यः किदितिकर्मणिकन्प्रत्ययः द्रुगतौ अस्मादौणादिकोऽसन्प्रत्ययः वृकाणि संवृतानि द्वरांसि द्वाराणियेषां बहुव्रीहौपूर्वपदप्रकृतिस्वर्त्वम् हेइन्द्र पुराचित् पुरापिधृषता धर्षकेणवज्रेण- यथाजघन्थ त्वंहतवानेव एवमेवास्माकंशत्रुंजहि नाशय हन्तेर्जइतिर्होजादेशः ॥ ४ ॥

हेइन्द्र दिवोनभसः सकाशादश्मानं अश्मवत्कठिनं वज्रंउच्चाउच्चैर्वर्तमानस्त्वंअवक्षिपअस्मदीयान् शत्रूणुद्दिश्यावस्तात् क्षिप येनवज्रेणामन्दसानः स्तोतृभिःस्तूयमानःसन् शत्रुंनिजूर्वाः न्यहिंसीः जुवीं- र्हिंसार्थः लेट्याडागमः तथातोकस्यपुत्रस्यभूरेर्भर्तव्यस्यपौत्रस्यसातौ संभजने निमित्ते सप्तम्येषासं भजनार्थ तथाहेइन्द्र गोनांगवांसंभजनार्थंचास्मान् अस्माकं विभक्तिव्यत्ययः अर्धं समृद्धिंकृणुतात्कुरु गोःपादान्तेइतिगोशब्दस्यामोनुडागमः ॥ ५ ॥

हेइन्द्रासोमा इन्द्रासोमौ यंवैरिणंवनुथोहिंसथः वनुष्यतिर्हन्तिकर्मेतियास्कः । तंक्रतुंद्वेषस्यकर्तारं- प्रहिवृहथः प्रकर्षेणोद्यच्छथःखलु उन्मूलयथइत्यर्थः वृहूउद्यमने तौदादिकः तथारध्रस्यराधकस्ययज- मानस्यचोदौशत्रूणांप्रेरकौस्थोभवथः तथा हेइन्द्रासोमौ युवंयुवांअस्मान् अविष्टमवतं अस्मिन्भयस्थे भयस्थानेयुद्धे घञर्थेकविधानमित्यधिकरणेकप्रत्ययः मरुद्वृधादित्वात्पूर्वपदान्तोदात्तत्वम् लोकंभ- यरहितंस्थानंकृणुतंकुरुतम् उइतिपदपूरणः ॥ ६ ॥

सइन्द्रोमामांनतमत् नतमयतुनग्लपयतु तथानश्रमत् श्रान्तंमाकरोतु तमुग्लाने श्रमुतपसिखेदेच अनयोर्हेतुमण्ण्यन्तयोर्लेट्यडागमः छन्दस्युभयथेतिशपआर्धधातुकत्वाण्णोरनिटितिणिलोपः उत- अपिचमांनतन्द्रत् नतन्द्रयेत् तन्द्भ्याआलस्येनयुक्तंमाकरोतु तन्द्रीशब्दात्तत्करोतीतिणिच् णाविष्ठ- वत्प्रातिपदिकस्येतिटिलोपः अन्यत्पूर्ववत् इन्द्र यागायसोमंमासुनोत माभिषुणुतेति अन्यान्यजमा- नान् प्रतिनवोचाम नब्रवाम वक्तेश्छान्दसोलुङ् सुनोतेत्यत्र त् प्तनप्तनथनाश्चेति तस्यतबादेशः तस्य- पित्त्वेनङित्त्वाभावाद्गुणः यइन्द्रोमेममपृणात् कामान्पूरयेत् यश्चददत् अभीष्टंफलंदद्यात् यश्चनिबो- धात् अस्मदीयंस्तोत्रंयागंवाअवगच्छेत् यइन्द्रः सुन्वन्तंसोममभिषुण्वन्तं मामांअस्मभ्यंदातव्यैर्गो- भिः सहउपायत् उपागच्छेप् सइन्द्रइतिपूर्वत्रान्वयः प्रुणादित्यादिषुलेट्याडागमः ॥ ७ ॥

हेसरस्वति सरणवतिदेवि त्वंअस्मान् स्तोतॄन् अविड्वि रक्ष रक्षार्थस्यावतेर्लेट्येतद्रूपम् तथा- मरुत्वतीमरुद्भिर्युक्ताम ध्यमस्थानाहिवाक् सरस्वतीमरुतश्चमध्यमस्थानस्थाः अतस्तद्वतीसती धृषतीधर्षयन्तीश्त्रून् शातयितॄन्वैरिणोजेषिजय जयतेश्छान्दसःशपःश्लुः किञ्चायमिन्द्रः त्यंचित् तमप्यसुरंहन्तिहतवान् व्यत्ययेनभूतार्थेलट् कीदृशं शधंन्तं प्रसहनशीलं श्रृधुप्रसहने तविषीयमा- णंतविषीबलमिवाचरन्तं सर्वस्यभंजनेशक्तं शण्डिकानां शण्डामर्कावसुरपुरोहितौ शण्डवंश्या- नांमध्येवृषभंप्रधानम् ॥ ८ ॥

हेबृहस्पते योनोस्माकंसनुत्यः सनुतरित्यंतर्हितनाम अन्तर्हितेदेशेभवश्चोरः सगर्भसयूथस- नुताद्यत् उतवाअपिवा योजिघत्नुर्जिघांसुर्भवति तमभिख्यायसंवीक्ष्यतिगितेनतीक्ष्णेनायुधेनवि- ध्यताडय यथास्मदीयान् शात्रून् आयुधैरायोधनसाधनैरिष्वादिभिर्जेषिजय तथा हेराजन् रा- जमानबृहस्पते द्रुहेद्रोग्ध्रेशत्रवेरिषन्तंहिंसन्तंवज्रं परिधेहि परितोधारय प्रक्षिपेत्यर्थः ॥ ९ ॥

हेशूर शौर्यवन्निन्द्र अस्माकेभिरास्माकीनैः सत्वभिः परेषांसादकैः शूरैः शौर्योपेतैर्भटैः तानिवीर्या वीर्याणि वीरकर्माणिकृधिकुरु यानितेत्वयाकर्त्वानिकरणीयानि कृत्यार्थेतवैकेनि- तिकरोतेस्त्वन् प्रत्ययः ज्योक् चिरकालंअनुधूपितासः धूपायमानाहृदयामदीयाः शत्रवोभूव- न्नासन् हत्वीतान् हत्वा स्नात्व्यादयश्चेतीकारः तेषांशत्रूणां वसूनिधनानिनोस्मभ्यंआभर आहर ॥ १० ॥

हेमरुतः वोयुष्माकंशर्धं बलंमारुतंमरुत्समूहरूपंदैव्यंदेवेनेन्द्रेण संबद्धंजनं प्रादुर्भूतंएवं गुणबि- शिष्टंतंबलं नमसानमस्कारेणहविषावागिरास्तोत्रेण सुम्नयुः सुखेच्छुरहंउपब्रुवेस्तौमि यथा येनप्र- कारेणवयंसर्ववीरंसर्वैः वीरैर्विशेषेणशत्रूणांप्रेरकैर्भटैरुपेतं अपत्यसाचंअपत्यैरपतनहेतुभूतैः पुत्रादि- भिरुपेतं श्रुत्यंश्रवणीयंप्रशस्यभूतं रयिंदिवेदिवेप्रतिदिवसंनशामहै व्याप्नवाम नशतिर्व्याप्तिकर्मा लेट्याडागमः वैतोन्यत्रेत्यैकारः ॥ ११ ॥

अस्मकमितिसप्तर्चंन्व्मंसुक्तम् गृत्समदस्यार्षंवैश्वदेवं अन्त्यात्रिष्टुप् शिष्टाजगत्यः तथाचानुक्रा- न्तम्—अस्माकंसप्तवैश्वदेवंत्रिष्टुबन्तमिति विनियोगोलैङ्गिकः ।