इन्द्रा᳚य॒ पात᳚वे सु॒तः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
इन्द्रा᳚य । पात᳚वे । सु॒तः ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
हे सोम इन्द्राय पातवे पातुं सुतोभिषुतस्त्वं स्वादिष्ठया स्वादुतमया मदिष्ठया अतिशवेन मादयित्र्या धारया पवस्व क्षर ॥ १ ॥
10 ऋचः
हे सोम इन्द्राय पातवे पातुं सुतोभिषुतस्त्वं स्वादिष्ठया स्वादुतमया मदिष्ठया अतिशवेन मादयित्र्या धारया पवस्व क्षर ॥ १ ॥
रक्षोहा रक्षसां हन्ता विश्वचर्षणिः विश्वस्यद्रष्टा सोमः अयोहतं हिरण्येनहतम् । तथाचब्राह्मणं-हिरण्यपाणिरभिषुणोतीति । द्रुणा द्रोणकलशेन अधिषवणफलकाभ्यां वा सधस्थं सहस्थानं योनिं अभिषवस्थानं अभ्यासदत् अभ्यासीदति ॥ २ ॥
हे सोम त्वं वरिवोधातमः अतिशयेन धनानां दाता भव । देवः वरिव इति धननामसुपाठात् । मंहिष्ठो दातृतमश्च भव सर्वदातृत्वमत्रोच्यत इत्यपुनरुक्तिः । वृत्रहन्तमोतिशयेन शत्रूणां हन्ता भव । किंच मघोनां धनवतां शत्रूणां राधोधनंच पर्षि अस्मभ्यं प्रयच्छ ॥ ३ ॥
हे सोम त्वं महानां महतां देवानां वीतिं यज्ञं अन्धसा धानाद्यन्नेनसह अभ्यर्ष अभिगच्छ । उतापिच अभिगच्छंस्त्वं वाजं बलं श्रवोन्नं वा अभिगमयास्मानित्यर्थः ॥ ४ ॥
हे इन्दो यागेषु क्लिद्यमान सोम त्वामच्छ त्वां प्रति चरामसि वयं चरामः । दिवेदिवे प्रतिदिनं अस्माकं तदित् तदेव तत्परिचरणमेवार्थं कार्यं नान्यत्कारणमस्ति । नोस्माकं आशसः आशंसनान्यपि त्वे त्वय्येव । नान्यत्र ॥ ५ ॥
हे सोम ते तव परिस्रुतं क्षरन्तं सोमं सोमरसं सूर्यस्य दुहिता श्रद्धादेवी वारेण बलेन शश्वता शश्वतेन तना विस्तृतेन पुनाति । तथाच वाजसनेयिनआमनन्ति-श्रद्धावैसूर्यस्यदुहिता श्रद्धाह्येनंपुनातीति ॥ ६ ॥
समर्ये समनुष्ये यज्ञे पार्ये दिवि सौत्येहनि योषणः स्त्रियः स्वसारः स्वयंसरन्त्यो दशसंख्याकाः अण्वीः अण्व्योंगुलयः । अग्रुवः अण्व्यइत्यंगुलिनाम- सुपाठात् । तमीं तमेनं सोमं आगृभ्णन्ति आगृह्णन्ति ॥ ७ ॥
तमीं एनं सोमं अग्रुवोंगुलयोहिन्वन्ति अभिषवदेशं प्रति प्रेरयन्ति । प्रेरयित्वाच बाकुरं भासमानं दृतिं दृतिसदृशांशुमेनं सोमं धमन्ति अभिषु- ण्वन्तिच । युद्यपि धमतिरभिषवणकर्मा नभवति तथाप्यौचित्यादत्राभिषवपरोभविष्यति । तदेतत्सोमात्मकं मधु वस्तु त्रिधातु त्रिस्थानम् । द्रोणकलशः आधवनीयः पूतभृदिति त्रिधातवः । वारणं शत्रूणां वारकंच भवति ॥ ८ ॥
उतापिच इममेनं शिशुं बालं सोमं अघ्न्याः अहन्तव्या धेनवोगावः इन्द्राय पातवे पातुमभिश्रीणन्ति स्वकीयेन पयसा संस्कुर्वन्तीत्यर्थः ॥ ९ ॥
शूरो वीरइन्द्रः अस्येत् अस्य सोमस्यैव मदेषु विश्वा विश्वानि वृत्राणि शत्रून् आजिघ्रते आहन्ति । मघा मघानि धनानिच मंहते यजमानेभ्यः प्रयच्छति ॥ १० ॥
पवस्वेति दशर्चं द्वितीयं सूक्तं काण्वस्य मेधातिथेरार्षं गायत्रं पवमानसोमदेवताकम् । तथाचानुक्रान्तं-पवस्वमेध्यातिथिरिति । उक्तोविनियोगः ।