नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 78

5 ऋचः

ऋषिः: कविः देवता: पवमानः सोमः छन्दः: जगती

सूक्तम् 9.78 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 9.78.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
9.78.1 समानपद
प्र राजा॒ वाचं᳚ ज॒नय᳚न्नसिष्यदद॒पो वसा᳚नो अ॒भि गा इ᳚यक्षति ।
गृ॒भ्णाति᳚ रि॒प्रमवि᳚रस्य॒ तान्वा᳚ शु॒द्धो दे॒वाना॒मुप᳚ याति निष्कृ॒तम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । राजा᳚ । वाच᳚म् । ज॒नय᳚न् । अ॒सि॒स्य॒द॒त् । अ॒पः । वसा᳚नः । अ॒भि । गाः । इ॒य॒क्ष॒ति॒ ।
गृ॒भ्णाति᳚ । रि॒प्रम् । अविः᳚ । अ॒स्य॒ । तान्वा᳚ । शु॒द्धः । दे॒वाना᳚म् । उप᳚ । या॒ति॒ । निः॒॑कृ॒तम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

राजा राजमानोयं सोमोभिषूयमाणः सन् वाचं शब्दं जनयन् उत्पादयन् असिष्यदत्प्र स्यन्दते । तथा अपोवसतीवरीर्वसानः आच्छादयन् गाः स्तुतीः अभि इयक्षति अभिग्च्छति इयक्षतिर्गतिकर्मसुपठितः अस्यसोमस्य रिप्रं अनुपादेयत्वेन पापरूपं अभिषुतवल्लीशकला- दिरूपं अविरविरोमनिर्मितं दशापवित्रं तान्वा स्वीयेन वस्त्रेण गृभ्णाति गृह्णाति शोधन- समये पश्चात् शुद्धोदेवानां निष्कृतं संस्कृतंस्थानं उपयाति उपगच्छति ॥ १ ॥

9.78.2 समानपद
इन्द्रा᳚य सोम॒ परि᳚ षिच्यसे॒ नृभि᳚र्नृ॒चक्षा᳚ ऊ॒र्मिः क॒विर᳚ज्यसे॒ वने᳚ ।
पू॒र्वीर्हि ते᳚ स्रु॒तय॒ः सन्ति॒ यात᳚वे स॒हस्र॒मश्वा॒ हर᳚यश्चमू॒षदः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
इन्द्रा᳚य । सो॒म॒ । परि᳚ । सि॒च्य॒से॒ । नृ॑भिः᳚ । नृ॒॑चक्षाः᳚ । ऊ॒र्मिः । क॒विः । अ॒ज्य॒से॒ । वने᳚ ।
पू॒र्वीः । हि । ते॒ । स्रु॒तयः᳚ । सन्ति᳚ । यात᳚वे । स॒हस्र᳚म् । अश्वाः᳚ । हर᳚यः । च॒मू॒॑सदः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम त्वमिन्द्रायेन्द्रार्थं नृभिर्नेतृभिरृत्विग्भिः परिषिच्यते अभिषूयसे । तथा हेसोम नृचक्षाःनृणां यष्टृणामनुग्रहेण द्रष्टा ऊर्मिः प्रेर्यमाणःप्रवृद्धोवा कविर्मेधावी च त्वं वनेउदके अज्यसे प्रेर्यसे पूर्वीर्बद्भ्योहि तेस्त्रुतयोमार्गाः छिद्राणिसन्ति यातवे यातुम् । अल्पस्यसोमस्या- परिमितस्तुतिगमनासंभवात्तस्यबाहुल्यमाह चमूषदः अभिषवणफलकयोः सीदतः सहस्रं अपरिमिता अश्वा व्याप्ता हरयोहरितवर्णाः अंशवःसन्ति अथचेन्द्राय परिषिच्यसइत्युक्त- त्वादिन्द्रप्राप्तौमार्गसाधनयोः सद्भाव उत्तरार्धेनप्रतिपादितः । तेपुरातन्यः सरण्यः सन्तीन्द्रं प्रतियातुम् । तथा सहस्त्रसंख्याकाहरितवर्णाः अश्वाश्च सन्ति अथचेन्द्राय चमूषदस्तवेति ॥ २ ॥

9.78.3
स॒मु॒द्रिया᳚ अप्स॒रसो᳚ मनी॒षिण॒मासी᳚ना अ॒न्तर॒भि सोम᳚मक्षरन् ।
ता ईं᳚ हिन्वन्ति ह॒र्म्यस्य᳚ स॒क्षणिं॒ याच᳚न्ते सु॒म्नं पव᳚मान॒मक्षि᳚तम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
स॒मु॒द्रियाः᳚ । अ॒प्स॒रसः᳚ । म॒नी॒षिण᳚म् । आसी᳚नाः । अ॒न्तः । अ॒भि । सोम᳚म् । अ॒क्ष॒र॒न् ।
ताः । ई॒म् । हि॒न्व॒न्ति॒ । ह॒र्म्यस्य᳚ । स॒क्षणि᳚म् । याच᳚न्ते । सु॒म्नम् । पव᳚मानम् । अक्षि᳚तम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

समुद्रियाः समुद्रसाधनत्वात्समुद्रमन्तरिक्षं तत्संबन्धिन्यः अप्सरसः काश्चनअंतर्यज्ञमध्ये आसीनाः पात्रेषुवर्तमानाः वसतीवर्योमनीषिणं मेधाविनं सोममभ्यक्षरन् अभिषूयमाणं सोममभिक्षरन्ति ताईं एनं एवमानं हर्म्यस्य हर्म्यवत्सुखकरस्य यागगृहस्य सक्षणिं चेत- नशीलं हिन्वन्ति वर्धयन्ति पोषयन्ति तएते स्तोतारोवा पवमानं सोमं अक्षितमक्षिणं सुम्नं सुखं याचन्ते प्रार्थयन्ते तत्रायंभावः काश्चनाप्सरसः सोमंराजानं मनीषिणंकामय- माना देवानपिपरित्यज्य स्वर्गादागत्य राजः समीपेस्थित्वा तस्यरसानाददते स्वरसेनव- र्धयन्ति तंसुखं याचन्तइति ॥ ३ ॥

9.78.4 समानपद
गो॒जिन्न॒ः सोमो᳚ रथ॒जिद्धि᳚रण्य॒जित्स्व॒र्जिद॒ब्जित्प᳚वते सहस्र॒जित् ।
यं दे॒वास᳚श्चक्रि॒रे पी॒तये॒ मदं॒ स्वादि᳚ष्ठं द्र॒प्सम᳚रु॒णं म᳚यो॒भुव᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
गो॒॑जित् । नः॒ । सोमः᳚ । र॒थ॒॑जित् । हि॒र॒ण्य॒॑जित् । स्वः॒॑जित् । अ॒प्॑जित् । प॒व॒ते॒ । स॒ह॒स्र॒॑जित् ।
यम् । दे॒वासः᳚ । च॒क्रि॒रे । पी॒तये᳚ । मद᳚म् । स्वादि᳚ष्ठम् । द्र॒प्सम् । अ॒रु॒णम् । म॒यः॒॑भुव᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

नोस्माकं गोजित् गवांजेता तथा रथजित् रथस्यजेता हिरण्यजित् हिरण्यजेता तथा स्वर्जित् स्वर्गस्य सुखस्यजेता अज्बित् अपांजेता सहस्रजित् सहस्रसंख्याकस्य धनस्यजेता सोमः पवते पूयते यंदेवासोदेवाश्चक्रिरेकृतवन्तः । किमर्थं पीतये पानाय कीदृशं सोमं मदं मदकरं स्वादिष्ठं स्वादुतमं द्रप्सं रसात्मकं अरुणं अरुणवर्णं मयोभुवं सुखस्यभावयितारं ॥ ४ ॥

9.78.5
ए॒तानि᳚ सोम॒ पव᳚मानो अस्म॒युः स॒त्यानि᳚ कृ॒ण्वन्द्रवि᳚णान्यर्षसि ।
ज॒हि शत्रु᳚मन्ति॒के दू᳚र॒के च॒ य उ॒र्वीं गव्यू᳚ति॒मभ᳚यं च नस्कृधि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒तानि᳚ । सो॒म॒ । पव᳚मानः । अ॒स्म॒॑युः । स॒त्यानि᳚ । कृ॒ण्वन् । द्रवि᳚णानि । अ॒र्ष॒सि॒ ।
ज॒हि । शत्रु᳚म् । अ॒न्ति॒के । दू॒र॒के । च॒ । यः । उ॒र्वीम् । गव्यू᳚तिम् । अभ᳚यम् । च॒ । नः॒ । कृ॒धि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम एतानि पूर्वमंत्रोक्तानि गवादीनि द्रविणानि सन्यानि कृण्वन् कुर्वन् पवमा- नः पूयमानः अर्षसि पवसे जह्जिच शत्रुं योस्मच्छत्रुरंतिके समीपे दूरके अत्यंतदूरे देशेच वर्तते तं जहि । तथा उर्वीं गव्यूतिं विस्तीर्णं मार्गं अभयं नोस्माकं कृधि कुरु ॥ ५ ॥

अचोदसइति पंचर्चंद्वादशंसूक्तं ऋष्याद्याः पूर्ववत् । अचोदसइत्यनुक्रान्तम् । गतोविनि- योगः ।