नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 81

5 ऋचः

ऋषिः: वसुर्भारद्वाजः देवता: पवमानः सोमः छन्दः: जगती

सूक्तम् 9.81 - सम्पूर्णम्

1 / 5

ऋक्: 9.81.1

0:00 0:00

▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)

प्र सोम᳚स्य॒ पव᳚मानस्यो॒र्मय॒ इन्द्र᳚स्य यन्ति ज॒ठरं᳚ सु॒पेश᳚सः ।
द॒ध्ना यदी॒मुन्नी᳚ता य॒शसा॒ गवां᳚ दा॒नाय॒ शूर᳚मु॒दम᳚न्दिषुः सु॒ताः ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

प्र । सोम᳚स्य । पव᳚मानस्य । ऊ॒र्मयः᳚ । इन्द्र᳚स्य । य॒न्ति॒ । ज॒ठर᳚म् । सु॒॑पेश᳚सः ।
द॒ध्ना । यत् । ई॒म् । उत्॑नी᳚ताः । य॒शसा᳚ । गवा᳚म् । दा॒नाय᳚ । शूर᳚म् । उ॒त्॑अम᳚न्दिषुः । सु॒ताः ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सोमस्य पवमानस्य पूयमानस्य ऊर्मयोरसप्रवाहः इन्द्रस्य जठरं प्रयन्ति प्रगच्छन्ति सुपेशसः सुरूपाऊर्मयइतिसंबंधः यद्यदा ईमेतेसुताअभिषुताः सोमाः गवां यशसा बलभूतेन दध्नासदोन्नीताः सन्तोदानाय यजमानविषयाभिमतदानाय शूरं विक्रान्तमिन्द्रं उदमन्दिषुः उन्मादयन्ति तदा जठरंयन्ति ॥ १ ॥

9.81.2 समानपद

अच्छा॒ हि सोमः᳚ क॒लशा{4}॒ असि᳚ष्यद॒दत्यो॒ न वोळ्हा᳚ र॒घुव᳚र्तनि॒र्वृषा᳚ ।
अथा᳚ दे॒वाना᳚मु॒भय᳚स्य॒ जन्म᳚नो वि॒द्वा{4} अ᳚श्नोत्य॒मुत᳚ इ॒तश्च॒ यत् ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

अच्छ᳚ । हि । सोमः᳚ । क॒लशा᳚न् । असि᳚स्यदत् । अत्यः᳚ । न । वोळ्हा᳚ । र॒घु॑व᳚र्तनिः । वृषा᳚ ।
अथ᳚ । दे॒वाना᳚म् । उ॒भय᳚स्य । जन्म᳚नः । वि॒द्वान् । अ॒श्नो॒ति॒ । अ॒मुतः᳚ । इ॒तः । च॒ । यत् ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

असौसोमः कलशानच्छाभिमुखं असिस्यदत् स्यन्दते कइव अत्योनवोह्ळा रथस्यवा- हकःअश्वइव सयथा स्वगंतव्यमभिगच्छतितद्वत् । यद्वायमुत्तरत्रदृष्टान्तः—वोह्ळाश्वइव र- घुवर्तनिः लघुगमनः वृषावर्षकश्च । अथापिच देवानां सोमसजोषामुभयस्योभयविधं जन्म नोजातं विद्वान् जानन् असिष्यदत् कलशान् । किं तदुभयं जन्मेति उच्यते यद्देवजातं अमुतोद्युलोकात् इतश्चास्माद्भूलोकाद्वाश्नोतिव्याप्नोति यज्ञं तस्योभयस्यजातं विद्वानिति- संबन्धः ॥ २ ॥

आ नः᳚ सोम॒ पव᳚मानः किरा॒ वस्विन्दो॒ भव᳚ म॒घवा॒ राध᳚सो म॒हः ।
शिक्षा᳚ वयोधो॒ वस᳚वे॒ सु चे॒तुना॒ मा नो॒ गय᳚मा॒रे अ॒स्मत्परा᳚ सिचः ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

आ । नः॒ । सो॒म॒ । पव᳚मानः । कि॒र॒ । वसु᳚ । इन्दो॒ इति᳚ । भव᳚ । म॒घ॑वा᳚ । राध᳚सः । म॒हः ।
शिक्ष᳚ । व॒यः॒॑धः॒ । वस᳚वे । सु । चे॒तुना᳚ । मा । नः॒ । गय᳚म् । आ॒रे । अ॒स्मत् । परा᳚ । सि॒चः॒ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

आकिर सर्वतोविक्षिप नोस्मभ्यम् । हे सोम पवमानः पूयमानस्त्वम् । किंच वसुवासकंधनं गवादिरूपम् । किंच हे इन्दो दीप्तसोम मघवा धनवांस्त्वं महोमहतो राधसोधनस्यभव । दातेतिशेषः । तथा हे वयोधाः अन्नस्यधातः सोम वसवे वासकाय परिचरतेमह्यं चेतुना कष्टेन प्रज्ञानेन सु सुखं कल्याणं शिक्ष देहि । नोस्मभ्यं प्रदेयं गयं धनं अस्मदारे अस्मत्तो दूरं मापरासिचः माप्रेरय ॥ ३ ॥

आ नः᳚ पू॒षा पव᳚मानः सुरा॒तयो᳚ मि॒त्रो ग᳚च्छन्तु॒ वरु᳚णः स॒जोष᳚सः ।
बृह॒स्पति᳚र्म॒रुतो᳚ वा॒युर॒श्विना॒ त्वष्टा᳚ सवि॒ता सु॒यमा॒ सर᳚स्वती ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

आ । नः॒ । पू॒षा । पव᳚मानः । सु॒॑रा॒तयः᳚ । मि॒त्रः । ग॒च्छ॒न्तु॒ । वरु᳚णः । स॒॑जोष᳚सः ।
बृह॒स्पतिः᳚ । म॒रुतः᳚ । वा॒युः । अ॒श्विना᳚ । त्वष्टा᳚ । स॒वि॒ता । सु॒॑यमा᳚ । सर᳚स्वती ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सुरातयः सुदानाः सजोषसः संगताः पूषादयोदेवा आगच्छन्तु नोस्मानस्माकंयज्ञंवा । तथा सुयमा यम्यते नियम्यतइति यमोविग्रहः सुविग्रहा सरस्वती चागच्छतु ॥ ४ ॥

उ॒भे द्यावा᳚पृथि॒वी वि᳚श्वमि॒न्वे अ᳚र्य॒मा दे॒वो अदि᳚तिर्विधा॒ता ।
भगो॒ नृशंस᳚ उ॒र्व१॒᳚न्तरि᳚क्षं॒ विश्वे᳚ दे॒वाः पव᳚मानं जुषन्त ॥

▶ पदपाठः (Word-by-word)

उ॒भे इति᳚ । द्यावा᳚पृथि॒वी इति᳚ । वि॒श्व॒मि॒न्वे इति᳚ वि॒श्व॒म्॑इ॒न्वे । अ॒र्य॒मा । दे॒वः । अदि᳚तिः । वि॒॑धा॒ता ।
भगः᳚ । नृ॑शंसः᳚ । उ॒रु । अ॒न्तरि᳚क्षम् । विश्वे᳚ । दे॒वाः । पव᳚मानम् । जु॒ष॒न्त॒ ॥

▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

विश्वमिन्वे । इन्वतिर्व्याप्तिकर्मा । सर्वव्यापिन्यावुभेद्यावापृथिवी द्यावापृथिव्यौ अर्यमा- दयस्त्रयश्च भगश्च नृशंसोनृभिः शंसनीयः उर्वन्तरिक्षंच विश्वेदेवाश्च पवमानं पूयमानं सोमं जुषन्त सेवन्ते ॥ ५ ॥

असावीतिपंचर्चं पंचदशंसूक्तं ऋष्याद्याः पूर्ववत् । अस्यानुक्रमणिका—असावीतित्रिष्टु- बन्तइति । अनेनद्विवचनेन प्रकृतयोः प्रसोमस्येत्यादिकयोर्द्वयोरपि त्रिष्टुन्तता प्रतिपादिता । गतोविनियोगः ।