नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 23

7 ऋचः

ऋषिः: असितः काश्यपो देवलो वा देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.23 - सम्पूर्णम्

1 / 7
ऋक्: 9.23.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (7)
9.23.1
सोमा᳚ असृग्रमा॒शवो॒ मधो॒र्मद᳚स्य॒ धार᳚या ।
अ॒भि विश्वा᳚नि॒ काव्या᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सोमाः᳚ । अ॒सृ॒ग्र॒म् । आ॒शवः᳚ । मधोः᳚ । मद᳚स्य । धार᳚या ।
अ॒भि । विश्वा᳚नि । काव्या᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

आशवः शीघ्राः सोमाः असृग्रं असृग्रन् सृज्यन्ते मधोर्मधुरस्य मदस्य मदकरस्य धारया असृग्रमितिसंबन्धः । किंप्रति उच्यते-अभिलक्षीकृत्य विश्वानि सर्वाणि काव्या काव्यानि स्तोत्राणि प्रतिस्तोत्रसमयइत्यर्थः ॥ १ ॥

9.23.2
अनु᳚ प्र॒त्नास᳚ आ॒यवः᳚ प॒दं नवी᳚यो अक्रमुः ।
रु॒चे ज᳚नन्त॒ सूर्य᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अनु᳚ । प्र॒त्नासः᳚ । आ॒यवः᳚ । प॒दम् । नवी᳚यः । अ॒क्र॒मुः॒ ।
रु॒चे । ज॒न॒न्त॒ । सूर्य᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

प्रत्नासः पुराणाः केचिदाशवः शीघ्रगमनाः अश्वाः नवीयो नवतरं पदमन्वक्रमः अनुक्रमन्ते । रूपकव्याहारेण सोमाःस्तूयन्ते रुचे दीप्त्यै सूर्यं जनन्त कुर्वन्ति दीप्तं कुर्वन्तीत्यर्थः । सोमाप्यायनेनहि चन्द्रोरोचते ॥ २ ॥

9.23.3
आ प᳚वमान नो भरा॒र्यो अदा᳚शुषो॒ गय᳚म् ।
कृ॒धि प्र॒जाव᳚ती॒रिषः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । प॒व॒मा॒न॒ । नः॒ । भ॒र॒ । अ॒र्यः । अदा᳚शुषः । गय᳚म् ।
कृ॒धि । प्र॒जा॑व᳚तीः । इषः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे पवमान सोम त्वं नोस्मभ्यं अर्यः अरेः अदाशुषः अप्रयच्छतो गयं गृहं गृहोपलक्षितं धनं आभर आहर । तथास्मभ्यं प्रजावतीरिषश्च कृधि कुरु ॥ ३ ॥

9.23.4
अ॒भि सोमा᳚स आ॒यव॒ः पव᳚न्ते॒ मद्यं॒ मद᳚म् ।
अ॒भि कोशं᳚ मधु॒श्चुत᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒भि । सोमा᳚सः । आ॒यवः᳚ । पव᳚न्ते । मद्य᳚म् । मद᳚म् ।
अ॒भि । कोश᳚म् । म॒धु॒॑श्चुत᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

आयवोगन्तारः सोमासः सोमाः मद्यं मदकरं मदं रसं अभिपवन्ते क्षरन्ति । तथा मधुश्चुतं मधुस्राविणं कोशम् । रसाधारेण कोशशब्देन तत्रामिश्रितो रसोलक्ष्यते । तं अभिपचन्त इतिशेषः ॥ ४ ॥

9.23.5
सोमो᳚ अर्षति धर्ण॒सिर्दधा᳚न इन्द्रि॒यं रस᳚म् ।
सु॒वीरो᳚ अभिशस्ति॒पाः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सोमः᳚ । अ॒र्ष॒ति॒ । ध॒र्ण॒सिः । दधा᳚नः । इ॒न्द्रि॒यम् । रस᳚म् ।
सु॒॑वीरः᳚ । अ॒भि॒श॒स्ति॒॑पाः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सोमोअर्षति गच्छति । कीदृशः सः धर्णसिः धारकः जगतां तथा इन्द्रियं इन्द्रियवर्धकं रसं दधानोधारयन् सुवीरः सुवीर्यः अभिशस्तिपाः अभिरास्तेः पाता अभितोहिंसा ततोरक्षकइत्यर्थः । सोमपानं ब्नह्महत्यादिनिन्दामनुमार्ष्टीति प्रसिद्धं ॥ ५ ॥

9.23.6
इन्द्रा᳚य सोम पवसे दे॒वेभ्य᳚ः सध॒माद्य᳚ः ।
इन्दो॒ वाजं᳚ सिषाससि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
इन्द्रा᳚य । सो॒म॒ । प॒व॒से॒ । दे॒वेभ्यः᳚ । स॒ध॒॑माद्यः᳚ ।
इन्दो॒ इति᳚ । वाज᳚म् । सि॒सा॒स॒सि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम सधमाद्यः सधमादोयज्ञः तदर्हस्त्वं इन्द्राय देवेभ्यश्चान्येभ्यः पवसे क्षरसे । हे तादृशेन्दो सोम अस्मभ्यं वाजमन्नं सिषाससि दातुमिच्छसि ॥ ६ ॥

9.23.7
अ॒स्य पी॒त्वा मदा᳚ना॒मिन्द्रो᳚ वृ॒त्राण्य᳚प्र॒ति ।
ज॒घान᳚ ज॒घन᳚च्च॒ नु ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒स्य । पी॒त्वा । मदा᳚नाम् । इन्द्रः᳚ । वृ॒त्राणि᳚ । अ॒प्र॒ति ।
ज॒घान᳚ । ज॒घन᳚त् । च॒ । नु ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

मदानां मदकराणां मध्ये अतिशयेन मदकरं अस्य अमुं सोमं पीत्वा वृत्राणि शत्रून् प्रतिगतः सन् इन्द्रोजघान हतवान् नु क्षिप्रं जघनच्च हन्तुंचेदा- नीमिति ॥ ७ ॥