नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 12

9 ऋचः

ऋषिः: असितः काश्यपो देवलो वा देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.12 - सम्पूर्णम्

1 / 9
ऋक्: 9.12.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (9)
9.12.1
सोमा᳚ असृग्र॒मिन्द᳚वः सु॒ता ऋ॒तस्य॒ साद᳚ने ।
इन्द्रा᳚य॒ मधु᳚मत्तमाः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सोमाः᳚ । अ॒सृ॒ग्र॒म् । इन्द᳚वः । सु॒ताः । ऋ॒तस्य᳚ । सद᳚ने ।
इन्द्रा᳚य । मधु᳚मत्॑तमाः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सुताः अभिषुताः महुमत्तमाः अतिशयेन मधुमन्तः इन्दवः सोमाः ऋतस्य यज्ञस्य सादने सदने इन्द्रायेन्द्रार्थं असृग्रं सृज्यन्ते ॥ १ ॥

9.12.2
अ॒भि विप्रा᳚ अनूषत॒ गावो᳚ व॒त्सं न मा॒तरः᳚ ।
इन्द्रं॒ सोम᳚स्य पी॒तये᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒भि । विप्राः᳚ । अ॒नू॒ष॒त॒ । गावः᳚ । व॒त्सम् । न । मा॒तरः᳚ ।
इन्द्र᳚म् । सोम᳚स्य । पी॒तये᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

विप्राः मेधाविनः सोमस्य पीतये पानाय इन्द्रं मातरोजनयित्र्योगावो वत्संन यथा वत्सं प्रति तद्वदभ्यनूषत अभिशब्दयन्ति ॥ २ ॥

9.12.3
म॒द॒च्युत्क्षे᳚ति॒ साद᳚ने॒ सिन्धो᳚रू॒र्मा वि᳚प॒श्चित् ।
सोमो᳚ गौ॒री अधि᳚ श्रि॒तः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
म॒द॒॑च्युत् । क्षे॒ति॒ । सद᳚ने । सिन्धोः᳚ । ऊ॒र्मा । वि॒पः॒॑चित् ।
सोमः᳚ । गौ॒री इति᳚ । अधि᳚ । श्रि॒तः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

मदच्युत् मदकरस्य रसस्य च्यावयिता सोमः सादने सदने । संहितायां दीर्घश्छान्दसः स्थाने क्षेति निवसति । एतदेवविवृणोति-सिन्धोर्नद्याः ऊर्मा ऊर्मौ तरंगे वसतीवरीष्वित्यर्थः । विपश्चित् विद्वान् सोमोगौरीअधि गौर्यामधि । अधीति सप्तम्यर्थानुवादः । माध्यमिकायांवाचि । गौरी गांधर्वीति वाङ्गामसुपाठात् । श्रितोमिश्रयति ॥ ३ ॥

9.12.4
दि॒वो नाभा᳚ विचक्ष॒णो॑व्यो॒ वारे᳚ महीयते ।
सोमो॒ यः सु॒क्रतु᳚ः क॒विः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
दि॒वः । नाभा᳚ । वि॒॑च॒क्ष॒णः । अव्यः᳚ । वारे᳚ । म॒ही॒य॒ते॒ ।
सोमः᳚ । यः । सु॒॑क्रतुः᳚ । क॒विः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यः सुक्ततुः सुप्रज्ञः कविः क्रान्तकर्मा विचक्षणोविद्रष्टा ससोमोदिवोन्तरिक्षस्य नाभा नाभा नाभिभूते अव्यः अवेः वारे वाले महीयते पूज्यते पूयमानः स्तूयतइत्यर्थः ॥ ४ ॥

9.12.5
यः सोमः᳚ क॒लशे॒ष्वा{4} अ॒न्तः प॒वित्र॒ आहि᳚तः ।
तमिन्दु॒ः परि᳚ षस्वजे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यः । सोमः᳚ । क॒लशे᳚षु । आ । अ॒न्तरिति᳚ । प॒वित्रे᳚ । आ॑हि᳚तः ।
तम् । इन्दुः᳚ । परि᳚ । स॒स्व॒जे॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यः सोमः कलशेषु कुंभेषु आस्ते यश्च पवित्रे पवित्रस्यान्तर्मध्ये आहितः निहितस्तं स्वांशभूतं सोममिन्दुः सोमोदेवः परिषस्वजे प्रविशति ॥ ५ ॥

9.12.6
प्र वाच॒मिन्दु᳚रिष्यति समु॒द्रस्याधि᳚ वि॒ष्टपि᳚ ।
जिन्व॒न्कोशं᳚ मधु॒श्चुत᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । वाच᳚म् । इन्दुः᳚ । इ॒ष्य॒ति॒ । स॒मु॒द्रस्य᳚ । अधि᳚ । वि॒ष्टपि᳚ ।
जिन्व᳚न् । कोश᳚म् । म॒धु॒॑श्चुत᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

इंदुः सोमः मधुश्चुतं मधुनश्चयावकं कोशं मेघम् । असुरः कोशइति मेघनामसुपाठात् । जिन्वन् प्रीणयन् समुद्रस्यान्तरिक्षस्याधि विष्टपि विष्टब्धे स्थाने वाचं प्रेष्यति प्रेरयति पवित्रे पूयमानः शब्दं करोतीत्यर्थः ॥ ६ ॥

9.12.7
नित्य᳚स्तोत्रो॒ वन॒स्पति᳚र्धी॒नाम॒न्तः स᳚ब॒र्दुघः᳚ ।
हि॒न्वा॒नो मानु᳚षा यु॒गा ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
नित्य᳚॑स्तोत्रः । वन॒स्पतिः᳚ । धी॒नाम् । अ॒न्तरिति᳚ । स॒बः॒॑दुघः᳚ ।
हि॒न्वा॒नः । मानु᳚षा । यु॒गा ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

नित्यस्तोत्रः सन्ततस्तोत्रः सबर्दुघः अमृतस्य दोग्धा वनस्पतिः वनानांपालयिता सोमो मानुषामानुषाणि युगा युगानि अहीनैकाहात्मकानि हिन्वानः प्रीणयन् धीनां कर्मणाम न्तर्मध्ये निवसतीत्यर्थः ॥ ७ ॥

9.12.8
अ॒भि प्रि॒या दि॒वस्प॒दा सोमो᳚ हिन्वा॒नो अ᳚र्षति ।
विप्र᳚स्य॒ धार᳚या क॒विः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒भि । प्रि॒या । दि॒वः । प॒दा । सोमः᳚ । हि॒न्वा॒नः । अ॒र्ष॒ति॒ ।
विप्र᳚स्य । धार᳚या । क॒विः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

कविः क्रान्तकर्मा सोमो दिवोन्तरिक्षात् हिन्वानः प्रेर्यमाणो विप्रस्य मेधाविनः स्वस्य धारया प्रिया प्रियाणि पदा पदानि स्थानान्यभ्यर्षति अभिगच्छति ॥ ८ ॥

9.12.9
आ प᳚वमान धारय र॒यिं स॒हस्र᳚वर्चसम् ।
अ॒स्मे इ᳚न्दो स्वा॒भुव᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । प॒व॒मा॒न॒ । धा॒र॒य॒ । र॒यिम् । स॒हस्र᳚॑वर्चसम् ।
अ॒स्मे इति᳚ । इ॒न्दो॒ इति᳚ । सु॒॑आ॒भुव᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे पवमान इन्दो सोम त्वं सहस्रवर्चसं बहुदीप्तं स्वाभुवं शोभनभवनं रयिं धनं अस्मे अस्मासु आधारय प्रक्षिपेत्यर्थः ॥ ९ ॥

वेदार्थस्यप्रकाशेन तमोहार्दंनिवाप्यन् । पुमर्थांश्चतुरोदेयाद्विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥ १ ॥

इतिश्रीमद्राजाधिराजपरमेश्वरवैदिकमार्गप्रवर्तकश्रीवीरबुक्कभूपालसाम्राज्यधुरंधरेण सायणाचार्येण विरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे ऋक्संहिताभाष्ये षष्ठाष्टके सप्तमोध्यायः ॥ ७ ॥