नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 21

7 ऋचः

ऋषिः: असितः काश्यपो देवलो वा देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.21 - सम्पूर्णम्

1 / 7
ऋक्: 9.21.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (7)
9.21.1
ए॒ते धा᳚व॒न्तीन्द᳚व॒ः सोमा॒ इन्द्रा᳚य॒ घृष्व᳚यः ।
म॒त्स॒रासः᳚ स्व॒र्विदः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ते । धा॒व॒न्ति॒ । इन्द᳚वः । सोमाः᳚ । इन्द्रा᳚य । घृष्व᳚यः ।
म॒त्स॒रासः᳚ । स्वः॒॑विदः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एतेसोमा इन्द्राय धावन्ति गच्छन्ति । कीदृशाएते इन्दवः क्लेदयितारः दीप्तावा घृष्वयो घर्षणशीलाः मत्सरासो मादयितारः स्वर्विदः स्वर्लोकस्य लंभयितारः ॥ १ ॥

9.21.2
प्र॒वृ॒ण्वन्तो᳚ अभि॒युज॒ः सुष्व᳚ये वरिवो॒विदः᳚ ।
स्व॒यं स्तो॒त्रे व᳚य॒स्कृतः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र॒॑वृ॒ण्वन्तः᳚ । अ॒भि॒॑युजः᳚ । सुस्व᳚ये । व॒रि॒वः॒॑विदः᳚ ।
स्व॒यम् । स्तो॒त्रे । व॒यः॒॑कृतः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

प्रवृण्वन्तः सुवानं प्रकर्षेण संभजन्तः तथा अभियुजः अभियोजयितारः सुष्वये सुष्ठु अभिषवकर्त्रे वरिवोविदः वरिवइति धननाम तस्य लंभयितारः स्वयं स्तोत्रे वयस्कृतोन्नस्यकर्तारः एते धावन्तीति संबन्धः ॥ २ ॥

9.21.3
वृथा॒ क्रीळ᳚न्त॒ इन्द᳚वः स॒धस्थ᳚म॒भ्येक॒मित् ।
सिन्धो᳚रू॒र्मा व्य᳚क्षरन् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वृथा᳚ । क्रीळ᳚न्तः । इन्द᳚वः । स॒ध॑स्थ᳚म् । अ॒भि । एक᳚म् । इत् ।
सिन्धोः᳚ । ऊ॒र्मा । वि । अ॒क्ष॒र॒न् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वृथा अनायासेन क्रीळन्त इन्दवः सोमाः एकमित् एकमेव सधस्थं सहस्थानं द्रोणकलशंवा अभ्यक्षरन् इतिशेषः । सिन्धोरूर्मा वसतीवरीषु व्यक्षरन् ॥ ३ ॥

9.21.4
ए॒ते विश्वा᳚नि॒ वार्या॒ पव᳚मानास आशत ।
हि॒ता न सप्त᳚यो॒ रथे᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ते । विश्वा᳚नि । वार्या᳚ । पव᳚मानासः । आ॒श॒त॒ ।
हि॒ताः । न । सप्त᳚यः । रथे᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एते सोमाः पवमानासः पूयमानाः विश्वानि वार्या वार्याणि वरणीयानि धनानि आशत व्याप्नुवन् । रथे हिताः स्थापितानसप्तयः सप्तयोश्वाइव ते यथा रथमभिमतं देशं प्राप्नुवन्ति तद्धद्धनमस्माकं प्रायच्छन्नित्यर्थः ॥ ४ ॥

9.21.5
आस्मि᳚न्पि॒शङ्ग᳚मिन्दवो॒ दधा᳚ता वे॒नमा॒दिशे᳚ ।
यो अ॒स्मभ्य॒मरा᳚वा ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । अ॒स्मि॒न् । पि॒शङ्ग᳚म् । इ॒न्द॒वः॒ । दधा᳚त । वे॒नम् । आ॒॑दिशे᳚ ।
यः । अ॒स्मभ्य᳚म् । अरा᳚वा ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्दवः सोमाः अस्मिन्यजमाने पिशंगं बहुरूपं मणिमुक्ताहिरण्यादिभेदेन नानारूपं वेनं कामयन्तं बहुविधंकामं आदिशे अस्मभ्यमादेशनाय आदधात आयच्छत । योयजमानोस्मभ्यं अरावा अदातृशब्दरहितः संपन्नंसन् प्रयच्छति प्राप्तकामएवखलु ऋत्विग्भ्यः प्रयच्छति ॥ ५ ॥

9.21.6
ऋ॒भुर्न रथ्यं॒ नवं॒ दधा᳚ता॒ केत᳚मा॒दिशे᳚ ।
शु॒क्राः प᳚वध्व॒मर्ण᳚सा ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ऋ॒भुः । न । रथ्य᳚म् । नव᳚म् । दधा᳚त । केत᳚म् । आ॒॑दिशे᳚ ।
शु॒क्राः । प॒व॒ध्व॒म् । अर्ण᳚सा ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

ऋभुर्न ऋभुर्भासमानो रथस्वामीव सयथा रथ्यं रथस्य नेतारं नवं स्तुत्यं कुशलं सारथिनं अग्र आधत्ते तद्वदस्मदीयेस्मिन् आदिशे स्वामिनि केतं प्रज्ञानं दधात स्थापयत । हे सोमाः योस्मभ्यं प्रयच्छति तस्मिन्नित्यर्थः । हे सोमाः अर्णसा उदकेन शुक्राः दीप्ताः सन्तः पवध्वं क्षरध्वम् ॥ ६ ॥

9.21.7
ए॒त उ॒ त्ये अ᳚वीवश॒न्काष्ठां᳚ वा॒जिनो᳚ अक्रत ।
स॒तः प्रासा᳚विषुर्म॒तिम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ते । ऊं॒ इति᳚ । त्ये । अ॒वी॒व॒श॒न् । काष्ठा᳚म् । वा॒जिनः᳚ । अ॒क्र॒त॒ ।
स॒तः । प्र । अ॒सा॒वि॒षुः॒ । म॒तिम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

त्ये ते एतउ एतेएव सोमाः अवीवशन् कामयन्ते यज्ञम् । कांत्याच वाजिनो बलवन्तोन्नवन्तोवा सोमाः काष्ठां अक्रत निवासस्थानं अकुर्वन् द्रोण- कलशादुद्गताग्रहानित्यर्थः । सतोयजमानस्य स्तोतुर्वा मतिं बुद्धिं स्तुतिंवा प्रासाविषुः प्रैरयन् ॥ ७ ॥

एतेसोमासइति सप्तर्चं द्वाविंशं सूक्तं ऋष्याद्याः पूर्ववत् । एतेसोमासइत्यनुक्रान्तम् । गतोविनियोगः ।