नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 2

10 ऋचः

ऋषिः: मेधातिथिः देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.2 - सम्पूर्णम्

1 / 10
ऋक्: 9.2.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (10)
9.2.1
पव᳚स्व देव॒वीरति᳚ प॒वित्रं᳚ सोम॒ रंह्या᳚ ।
इन्द्र᳚मिन्दो॒ वृषा वि᳚श ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पव᳚स्व । दे॒व॒॑वीः । अति᳚ । प॒वित्र᳚म् । सो॒म॒ । रंह्या᳚ ।
इन्द्र᳚म् । इ॒न्दो॒ इति᳚ । वृषा᳚ । आ । वि॒श॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

ह सोम देववीः देवकामस्त्वं रंह्या वेगेन पवित्रं यथा भवति तथा अतिपवस्व अतिक्षर । किंच हे इन्दो वृषा सेचकस्त्वं इन्द्रमाविश प्रविश ॥ १ ॥

9.2.2
आ व᳚च्यस्व॒ महि॒ प्सरो॒ वृषे᳚न्दो द्यु॒म्नव᳚त्तमः ।
आ योनिं᳚ धर्ण॒सिः स᳚दः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ । व॒च्य॒स्व॒ । महि᳚ । प्सरः᳚ । वृषा᳚ । इ॒न्दो॒ इति᳚ । द्यु॒म्नव᳚त्॑तमः ।
आ । योनि᳚म् । ध॒र्ण॒सिः । स॒दः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्दो सोम महि महान् वृषा कामानां वर्षको द्युम्रवत्तमो यशस्वितमो धर्णसिर्धर्तात्वं प्यरः पानीयं महु आवच्यस्व अस्मान् प्रत्यागमय । योनिं स्वकीयं स्थानमासदः आसीद च ॥ २ ॥

9.2.3
अधु᳚क्षत प्रि॒यं मधु॒ धारा᳚ सु॒तस्य᳚ वे॒धसः᳚ ।
अ॒पो व᳚सिष्ट सु॒क्रतु᳚ः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अधु᳚क्षत । प्रि॒यम् । मधु᳚ । धारा᳚ । सु॒तस्य᳚ । वे॒धसः᳚ ।
अ॒पः । व॒सि॒ष्ट॒ । सु॒॑क्रतुः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सुतस्याभिषुतस्य वेधसोभिलषितस्य विधातुर्यस्य सोमस्य धारा प्रियं प्रीतिकरं मधु अमृतं अधुक्षत दुग्धे सुक्रतुः शोभनकर्मा सोमः अपोव- सतीवरीर्वसिष्ट आच्छादयति ॥ ३ ॥

9.2.4
म॒हान्तं᳚ त्वा म॒हीरन्वापो᳚ अर्षन्ति॒ सिन्ध᳚वः ।
यद्गोभि᳚र्वासयि॒ष्यसे᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
म॒हान्त᳚म् । त्वा॒ । म॒हीः । अनु᳚ । आपः᳚ । अ॒र्ष॒न्ति॒ । सिन्ध᳚वः ।
यत् । गोभिः᳚ । वा॒स॒यि॒ष्यसे᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम त्वं यद्यदा यज्ञे गोभिः गोविकारैः पयोभिः वासयिष्यसे आच्छादयिष्यसे तत्तदा महान्तं त्वा त्वामनु प्रति सिन्धवः स्यन्दमानाः महीर्महत्यः आपःअर्षन्ति गच्छन्ति ॥ ४ ॥

9.2.5
स॒मु॒द्रो अ॒प्सु मा᳚मृजे विष्ट॒म्भो ध॒रुणो᳚ दि॒वः ।
सोमः᳚ प॒वित्रे᳚ अस्म॒युः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
स॒मु॒द्रः । अ॒प्॑सु । म॒मृ॒जे॒ । वि॒ष्ट॒म्भः । ध॒रुणः᳚ । दि॒वः ।
सोमः᳚ । प॒वित्रे᳚ । अ॒स्म॒॑युः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

समुद्रः समुद्द्रवन्त्यस्माद्र्साइति समुद्रः विष्टंभोदिवः स्वर्गस्य धरुणोधारकश्च अस्मयुरस्मत्कामः सोमोप्सूदकेषु ममृजे मृज्यते पवित्रे अभिषिच्यतइत्यर्थः ॥ ५ ॥

9.2.6
अचि᳚क्रद॒द्वृषा॒ हरि᳚र्म॒हान्मि॒त्रो न द᳚र्श॒तः ।
सं सूर्ये᳚ण रोचते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अचि᳚क्रदत् । वृषा᳚ । हरिः᳚ । म॒हान् । मि॒त्रः । न । द॒र्श॒तः ।
सम् । सूर्ये᳚ण । रो॒च॒ते॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वृषा कामानां वर्षको हरिर्हरितवर्णो महान् सर्वोत्तमो मित्रोन यथासखा तद्वत् दर्शतो दर्शनीयो योयंसोमः अचिक्रदत् शब्दंकरोति सोयंसोमः सूर्येणसह संरोचते दिवि प्रकाशते ॥ ६ ॥

9.2.7
गिर᳚स्त इन्द॒ ओज᳚सा मर्मृ॒ज्यन्ते᳚ अप॒स्युवः᳚ ।
याभि॒र्मदा᳚य॒ शुम्भ᳚से ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
गिरः᳚ । ते॒ । इ॒न्दो॒ इति᳚ । ओज᳚सा । म॒र्मृ॒ज्यन्ते᳚ । अ॒प॒स्युवः᳚ ।
याभिः᳚ । मदा᳚य । शुम्भ᳚से ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्दो ते तव ओजसा बलन अपस्युवः कर्मे च्छासंबन्धिन्यः तागिरः स्तुतयोमर्मृज्यन्ते शोध्यन्ते । याभिर्गीर्भिस्त्वं मदाय क्षरन् शुंभसे अलंक्रियसे ॥ ७ ॥

9.2.8
तं त्वा॒ मदा᳚य॒ घृष्व᳚य उ लोककृ॒त्नुमी᳚महे ।
तव॒ प्रश᳚स्तयो म॒हीः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
तम् । त्वा॒ । मदा᳚य । घृष्व᳚ये । ऊं॒ इति᳚ । लो॒क॒॑कृ॒त्नुम् । ई॒म॒हे॒ ।
तव᳚ । प्र॑श᳚स्तयः । म॒हीः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम यस्य तव प्रशस्तयः प्रशंसाः महीर्महत्यः घृष्वये उ त्वत् प्रसादात् शत्रूणां धर्षणशीलाय यजमानायैव लोककृत्नुं उत्तमस्य लोकस्य कर्तारं तं त्वां सोमं मदाय ईमहे वयं याचामहे ॥ ८ ॥

9.2.9
अ॒स्मभ्य᳚मिन्दविन्द्र॒युर्मध्व᳚ः पवस्व॒ धार᳚या ।
प॒र्जन्यो᳚ वृष्टि॒मा{4} इ᳚व ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒स्मभ्य᳚म् । इ॒न्दो॒ इति᳚ । इ॒न्द्र॒॑युः । मध्वः᳚ । प॒व॒स्व॒ । धार᳚या ।
प॒र्जन्यः᳚ । वृ॒ष्टि॒मान्॑इ᳚व ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्दो सोम इन्द्रयुः इन्द्रकामस्त्वं मध्वोमदकरस्यामृतस्य धारया पर्जन्योवृष्टिमान् इवयथा वर्षवान् पर्जन्योमेघः तथास्मभ्यं मेधातिथिभ्यः पवस्व क्षर ॥ ९ ॥

9.2.10
गो॒षा इ᳚न्दो नृ॒षा अ᳚स्यश्व॒सा वा᳚ज॒सा उ॒त ।
आ॒त्मा य॒ज्ञस्य᳚ पू॒र्व्यः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
गो॒॑साः । इ॒न्दो॒ इति᳚ । नृ॒॑साः । अ॒सि॒ । अ॒श्व॒॑साः । वा॒ज॒॑साः । उ॒त ।
आ॒त्मा । य॒ज्ञस्य᳚ । पू॒र्व्यः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे इन्दो यज्ञस्य पूर्व्यः प्रत्नः आत्मा आत्मभूतस्त्वं गोषाः अस्मभ्यं गवां दातासि भवसि । नृषाः पुत्राणां दाताचासि । अश्वसाः अश्वानां दाताचासि । उतापिच वाजसाः अन्नानां दाताचासि ॥ १० ॥