नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 49

5 ऋचः

ऋषिः: कविर्भार्गवः देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.49 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 9.49.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
9.49.1
पव᳚स्व वृ॒ष्टिमा सु नो॒॑पामू॒र्मिं दि॒वस्परि᳚ ।
अ॒य॒क्ष्मा बृ᳚ह॒तीरिषः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पव᳚स्व । वृ॒ष्टिम् । आ । सु । नः॒ । अ॒पाम् । ऊ॒र्मिम् । दि॒वः । परि᳚ ।
अ॒य॒क्ष्माः । बृ॒ह॒तीः । इषः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम त्वं दिवोद्युलोकात् वृष्टिं नोस्माकमापवस्व समन्तात्कुरु । एतदेव दर्शयति—अपा मुदकानामूर्मिं तरंगं दिवः पर्यापवस्व । अपिचायक्ष्माः यक्ष्मरहितानि अनामयानि बृहतीर्महां ति इषोन्नानि आपवस्व ॥ १ ॥

9.49.2
तया᳚ पवस्व॒ धार᳚या॒ यया॒ गाव᳚ इ॒हागम᳚न् ।
जन्या᳚स॒ उप᳚ नो गृ॒हम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
तया᳚ । प॒व॒स्व॒ । धार᳚या । यया᳚ । गावः᳚ । इ॒ह । आ॒॑गम᳚न् ।
जन्या᳚सः । उप᳚ । नः॒ । गृ॒हम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम त्वं तया तादृश्या धारया पवस्व क्षर । कीदृश्येत्यत्राह—यया यादृश्या त्वदीयया धारया जन्यासोजन्याः शत्रुजनपदभवागावः इहास्मिन्लोके नोस्माकं संबन्धिगृहमुपागमन्नु- पागच्छन्ति ॥ २ ॥

9.49.3
घृ॒तं प᳚वस्व॒ धार᳚या य॒ज्ञेषु᳚ देव॒वीत᳚मः ।
अ॒स्मभ्यं᳚ वृ॒ष्टिमा प᳚व ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
घृ॒तम् । प॒व॒स्व॒ । धार᳚या । य॒ज्ञेषु᳚ । दे॒व॒॑वीत᳚मः ।
अ॒स्मभ्य᳚म् । वृ॒ष्टिम् । आ । प॒व॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम यज्ञेषु देववीतमोत्यन्तं देवकामस्त्वं अस्मभ्यं भार्गवेभ्यः कविभ्योघृतमुदकम् । वनं घृतमित्युदकनामसु पाठात् । धारया संपातेन पवस्व क्षर । वृष्टिं वर्षं वा आपवापवस्व ॥ ३ ॥

9.49.4
स न᳚ ऊ॒र्जे व्य१॒᳚व्ययं᳚ प॒वित्रं᳚ धाव॒ धार᳚या ।
दे॒वासः᳚ शृ॒णव॒न्हि क᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सः । नः॒ । ऊ॒र्जे । वि । अ॒व्यय᳚म् । प॒वित्र᳚म् । धा॒व॒ । धार᳚या ।
दे॒वासः᳚ । शृ॒णव᳚न् । हि । क॒म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम सत्वं नोस्माकमूर्जे अन्नायाव्ययमविमयं पवित्रं धारया संपातेन विधाव प्राप्नुहि । देवासोदेवाः अपि हि कं श्रृणवत् गमनवेलायामुत्पन्नं तव शब्दं श्रृण्वद्न्तु ॥ ४ ॥

9.49.5
पव᳚मानो असिष्यद॒द्रक्षां᳚स्यप॒जङ्घ᳚नत् ।
प्र॒त्न॒वद्रो॒चय॒न्रुचः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पव᳚मानः । अ॒सि॒स्य॒द॒त् । रक्षां᳚सि । अ॒प॒॑जङ्घ᳚नत् ।
प्र॒त्न॒॑वत् । रो॒चय᳚न् । रुचः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

रक्षांसि राक्षसानपजंघनदपघ्नन् रुचः आत्मीयादीप्तीः प्रत्नवत् पुराणवत् रोचयन् दीपयन् पवमानः सोमोसिस्यदत् स्यन्दते ॥ ५ ॥

उत्तइति पंचर्चं षड्विंशं सूक्तं आंगिरसस्योचथ्यस्यार्षं गायत्रं पवमानसोमदेवताकं तथा चानुक्रान्तं—उत्तेशुष्मासउचथ्यइति । उक्तोविनियोगः ।