नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 38

6 ऋचः

ऋषिः: रहूगणः देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.38 - सम्पूर्णम्

1 / 6
ऋक्: 9.38.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (6)
9.38.1
ए॒ष उ॒ स्य वृषा॒ रथो॑व्यो॒ वारे᳚भिरर्षति ।
गच्छ॒न्वाजं᳚ सह॒स्रिण᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒षः । ऊं॒ इति᳚ । स्यः । वृषा᳚ । रथः᳚ । अव्यः᳚ । वारे᳚भिः । अ॒र्ष॒ति॒ ।
गच्छ᳚न् । वाज᳚म् । स॒ह॒स्रिण᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

स्यः सप्रसिद्धः एषोभिषुतः सोमोवृषा वर्षितारथोरंहणस्वभावः अव्योवारेभिः अवेर्वालैः दशापवित्रेणार्षति गच्छति कलशम् । वाजमन्नं सहस्रिणं सहस्रसंख्याकं यजमानाय प्रदातुं गच्छन् द्रोणकलशं प्रविशन्नर्षतीत्यर्थः उपूरणः ॥ १ ॥

9.38.2
ए॒तं त्रि॒तस्य॒ योष᳚णो॒ हरिं᳚ हिन्व॒न्त्यद्रि᳚भिः ।
इन्दु॒मिन्द्रा᳚य पी॒तये᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒तम् । त्रि॒तस्य᳚ । योष᳚णः । हरि᳚म् । हि॒न्व॒न्ति॒ । अद्रि᳚॑भिः ।
इन्दु᳚म् । इन्द्रा᳚य । पी॒तये᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एतमिन्दुं क्लिद्यमानं हरिं हरितवर्णं सोमं त्रितस्य ऋषेर्योषणोंगुलयोद्रिभिः हिन्वन्ति इन्द्रायेन्द्रस्य पीतये पानाय ॥ २ ॥

9.38.3
ए॒तं त्यं ह॒रितो॒ दश᳚ मर्मृ॒ज्यन्ते᳚ अप॒स्युवः᳚ ।
याभि॒र्मदा᳚य॒ शुम्भ᳚ते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒तम् । त्यम् । ह॒रितः᳚ । दश᳚ । म॒र्मृ॒ज्यन्ते᳚ । अ॒प॒स्युवः᳚ ।
याभिः᳚ । मदा᳚य । शुम्भ᳚ते ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एतं त्यं तं सोममध्वर्योर्दश हरितो हरणस्वभावा अंगुलयः अपस्युवः कर्मेच्छवः सत्योमर्मृज्यन्ते शोधयन्ति याभिरन्द्रस्य मदाय शुंभते दीप्यते शोध्यतइत्यर्थः तं एतमिति संबन्धः ॥ ३ ॥

9.38.4
ए॒ष स्य मानु᳚षी॒ष्वा श्ये॒नो न वि॒क्षु सी᳚दति ।
गच्छ᳚ञ्जा॒रो न यो॒षित᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒षः । स्यः । मानु᳚षीषु । आ । श्ये॒नः । न । वि॒क्षु । सी॒द॒ति॒ ।
गच्छ᳚न् । जा॒रः । न । यो॒षित᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

स्यः सएषसोमो मानुषीषु विक्षु प्रजासु यजमानरूपासु अनुग्रहेण आसीदति श्येनोन श्येनइव । पुनः कइव योषितं गच्छन् अभिगच्छन् जारोन जारइव सयथा संकेतितः तस्याः कामपूरणाय गूढोगच्छति तद्वदित्यर्थः ॥ ४ ॥

9.38.5
ए॒ष स्य मद्यो॒ रसो॑व᳚ चष्टे दि॒वः शिशु᳚ः ।
य इन्दु॒र्वार॒मावि᳚शत् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒षः । स्यः । मद्यः᳚ । रसः᳚ । अव᳚ । च॒ष्टे॒ । दि॒वः । शिशुः᳚ ।
यः । इन्दुः᳚ । वार᳚म् । आ । अवि᳚शत् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

स्यः सएषः मद्योमदनिमित्तोरसोवचष्टे सर्वमवपश्यति दिवः शिशुः द्युपुत्रः । तत्रोत्पत्तेः पुत्रत्वमस्य । यइन्दुर्दीप्तः सोमो वारं दशापवित्रमाविश- दाविशति सएषइति ॥ ५ ॥

9.38.6
ए॒ष स्य पी॒तये᳚ सु॒तो हरि᳚रर्षति धर्ण॒सिः ।
क्रन्द॒न्योनि᳚म॒भि प्रि॒यम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒षः । स्यः । पी॒तये᳚ । सु॒तः । हरिः᳚ । अ॒र्ष॒ति॒ । ध॒र्ण॒सिः ।
क्रन्द᳚न् । योनि᳚म् । अ॒भि । प्रि॒यम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एषस्यः ससोमः पीतये पानाय सुतोभिषुतो हरिर्हरितवर्णो धर्णसिर्धारकः प्रियं स्वप्रियभूतं योनिंस्थानं द्रोणकलशं कंदन् शब्दयन् अभ्यर्षति गच्छति ॥ ६ ॥

आशुरर्षेति षळृचं पंचदशं सूक्तं आंगिरसस्य बृहन्मतेरार्षं गायत्रं पवमानसोमदेवताकम् । आशुरर्षबृहन्मतिरित्यनुक्रान्तम् । गतोविनियोगः ।