नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 47

5 ऋचः

ऋषिः: कविर्भार्गवः देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.47 - सम्पूर्णम्

1 / 5
ऋक्: 9.47.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (5)
9.47.1
अ॒या सोमः᳚ सुकृ॒त्यया᳚ म॒हश्चि᳚द॒भ्य᳚वर्धत ।
म॒न्दा॒न उद्वृ᳚षायते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒या । सोमः᳚ । सु॒॑कृ॒त्यया᳚ । म॒हः । चि॒त् । अ॒भि । अ॒व॒र्ध॒त॒ ।
म॒न्दा॒नः । उत् । वृ॒ष॒॑य॒ते॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सोमः अया अनया सुकृत्यया शोभनया अभिषवादिलक्षणया क्रियया महश्चित् महतोदेवान् प्रत्यभ्यवर्धत् प्रवृद्धोभूत् मन्दानोमोदमानः उद्वृषायते वृषवदाचरति । यथा मोदमानोवृषभः शब्दं करोति तथाभिषववेलायामुपरवेषु शब्दंकरोतीत्यर्थः ॥ १ ॥

9.47.2
कृ॒तानीद᳚स्य॒ कर्त्वा॒ चेत᳚न्ते दस्यु॒तर्ह᳚णा ।
ऋ॒णा च᳚ धृ॒ष्णुश्च᳚यते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
कृ॒तानि᳚ । इत् । अ॒स्य॒ । कर्त्वा᳚ । चेत᳚न्ते । द॒स्यु॒॑तर्ह᳚णा ।
ऋ॒णा । च॒ । धृ॒ष्णुः । च॒य॒ते॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

अस्य यस्यैतस्य सोमस्य दस्युतर्हणा दस्यूनामसुराणां तर्हणानि नाशकानि कर्त्वा कर्माणि कृतानीत् अस्माभिरेव कृतानि सोयं धृष्णुर्धृष्टःसोमो यजमानानामृणाच ऋणान्यपि चयते कामप्रदानेन चातयति ॥ २ ॥

9.47.3
आत्सोम᳚ इन्द्रि॒यो रसो॒ वज्र᳚ः सहस्र॒सा भु᳚वत् ।
उ॒क्थं यद᳚स्य॒ जाय᳚ते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आत् । सोमः᳚ । इ॒न्द्रि॒यः । रसः᳚ । वज्रः᳚ । स॒ह॒स्र॒॑साः । भु॒व॒त् ।
उ॒क्थम् । यत् । अ॒स्य॒ । जाय᳚ते ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यद्यदास्येन्द्रस्योक्थं शस्त्रं जायते प्रादुर्भवति तदा आदनन्तरमेवेन्द्रियः इन्द्रस्य प्रियकरोर सोबलवान् वज्रोवज्रसदृशःकेनाप्यहिंस्यः सोमः सहस्रसा अस्मभ्यं अपरिमितस्य धनस्य दाता भवति ॥ ३ ॥

9.47.4
स्व॒यं क॒विर्वि᳚ध॒र्तरि॒ विप्रा᳚य॒ रत्न᳚मिच्छति ।
यदी᳚ मर्मृ॒ज्यते॒ धियः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
स्व॒यम् । क॒विः । वि॒॑ध॒र्तरि᳚ । विप्रा᳚य । रत्न᳚म् । इ॒च्छ॒ति॒ ।
यदि᳚ । म॒र्मृ॒ज्यते᳚ । धियः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यदि कविः क्रान्तकर्मायं सोमो धियोधीभिः विभक्तिव्यत्ययः धीभिरंगुलीभिरित्यर्थः । मर्मृज्यते शोध्यते तर्हि स्वयं स्वयमेव विप्राय मेधाविने विधर्तरि कामानां विधातरीन्द्रे रत्नं रमणीयं धनमिच्छति । इन्द्रेण धनं दापयितुमिच्छतीत्यर्थः ॥ ४ ॥

9.47.5
सि॒षा॒सतू᳚ रयी॒णां वाजे॒ष्वर्व᳚तामिव ।
भरे᳚षु जि॒ग्युषा᳚मसि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सि॒सा॒सतुः᳚ । र॒यी॒णाम् । वाजे᳚षु । अर्व᳚ताम्॑इव ।
भरे᳚षु । जि॒ग्युषा᳚म् । अ॒सि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम त्वं भरेषु संग्रामेषु जिग्युषां शत्रुं जयतां रयीणां धनानां सिषासतुः संभक्तुमिच्छुर सि भवसि शत्रून् जयद्भ्योधनानि प्रयच्छसि इत्यर्थः । तत्रदृष्टान्तः—वाजेषु संग्रामेष्वर्वतामिव अश्वानामिव यथा संग्रामं प्रविशद्भ्योश्वेभ्योघासं प्रयच्छन्ति तद्वदित्यर्थः ॥ ५ ॥

तंत्वेति पंचर्चं चतुर्विंशं सूक्तं ऋष्याद्याः पूर्ववत् । तंत्वेत्यनुक्रान्तम् । गतोविनियोगः ।