नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 22

7 ऋचः

ऋषिः: असितः काश्यपो देवलो वा देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.22 - सम्पूर्णम्

1 / 7
ऋक्: 9.22.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (7)
9.22.1
ए॒ते सोमा᳚स आ॒शवो॒ रथा᳚ इव॒ प्र वा॒जिनः᳚ ।
सर्गा᳚ः सृ॒ष्टा अ᳚हेषत ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ते । सोमा᳚सः । आ॒शवः᳚ । रथाः᳚॑इव । प्र । वा॒जिनः᳚ ।
सर्गाः᳚ । सृ॒ष्टाः । अ॒हे॒ष॒त॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एते पूयमानाः सोमासः सोमाः सृष्टाः अध्वर्युणा आशवो दशापवित्रादधोगमने शीघ्राः प्राहेषत प्रहेषन्ते । शीघ्रगमने दृष्टान्तद्वयं-आजौ सृष्टाः शीघ्रा रथाइव तथा उक्तलक्षणसर्गा वाजिनइव वेजनवन्तोश्वाइव ॥ १ ॥

9.22.2
ए॒ते वाता᳚ इवो॒रवः᳚ प॒र्जन्य᳚स्येव वृ॒ष्टयः᳚ ।
अ॒ग्नेरि᳚व भ्र॒मा वृथा᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ते । वाताः᳚॑इव । उ॒रवः᳚ । प॒र्जन्य᳚स्य॑इव । वृ॒ष्टयः᳚ ।
अ॒ग्नेः॑इ᳚व । भ्र॒माः । वृथा᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एतेसोमा उरवो महान्तो वाताइव वायवइव वृथा अनायासेन व्यानशुरित्युत्तरत्र संबन्धनीयम् । अथवाध्याहारेण निःसरन्तीति योज्यम् । तथा पर्जन्यस्य वृष्टयइव वर्षा यथा त थैव । किंच अग्नेरिव भ्रमाः भ्रमणाः ज्वालासंचाराइव ॥ २ ॥

9.22.3
ए॒ते पू॒ता वि᳚प॒श्चित॒ः सोमा᳚सो॒ दध्या᳚शिरः ।
वि॒पा व्या᳚नशु॒र्धियः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ते । पू॒ताः । वि॒पः॒॑चितः᳚ । सोमा᳚सः । दधि᳚॑आशिरः ।
वि॒पा । वि । आ॒न॒शुः॒ । धियः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एते सोमासः सोमाः पूताः शुद्धाः विपश्चितः प्राज्ञाः दध्याशिरोदध्याश्रयणाः विपा प्रज्ञानेन धियोस्मदीयानि कर्माणि व्यानशुः व्याप्नुवन्ति ॥ ३ ॥

9.22.4
ए॒ते मृ॒ष्टा अम᳚र्त्याः ससृ॒वांसो॒ न श᳚श्रमुः ।
इय᳚क्षन्तः प॒थो रजः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ते । मृ॒ष्टाः । अम᳚र्त्याः । स॒सृ॒॑वांसः᳚ । न । श॒श्र॒मुः॒ ।
इय᳚क्षन्तः । प॒थः । रजः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एते सोमाः मृष्टाः दशापवित्रेण शोधिताः अमर्त्या अमरणधर्माणः ससृवांसो हविर्धानात्सरन्तः पथोमार्गान् रजोलोकांश्च इयक्षन्तो गन्तुमिच्छन्तो न शश्रमुः न शाम्यन्ति ॥ ४ ॥

9.22.5
ए॒ते पृ॒ष्ठानि॒ रोद᳚सोर्विप्र॒यन्तो॒ व्या᳚नशुः ।
उ॒तेदमु᳚त्त॒मं रजः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ए॒ते । पृ॒ष्ठानि᳚ । रोद᳚सोः । वि॒॑प्र॒यन्तः᳚ । वि । आ॒न॒शुः॒ ।
उ॒त । इ॒दम् । उ॒त्॑त॒मम् । रजः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

एते सोमाः रोदसोर्द्यावापृथिव्योः पृष्ठानि विप्रयन्तो विविधं गच्छन्तो व्यानशुः व्याप्नुवन्ति । उतापिच इदमुत्तमं रजोद्युलोकं व्यानशुः आहुति- द्वारेणेतिभावः । रोदसोरित्यत्रान्तरिक्षोभिप्रेतः ॥ ५ ॥

9.22.6
तन्तुं᳚ तन्वा॒नमु᳚त्त॒ममनु᳚ प्र॒वत᳚ आशत ।
उ॒तेदमु᳚त्त॒माय्य᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
तन्तु᳚म् । त॒न्वा॒नम् । उ॒त्॑त॒मम् । अनु᳚ । प्र॒॑वतः᳚ । आ॒श॒त॒ ।
उ॒त । इ॒दम् । उ॒त्त॒माय्य᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

तन्तुं यज्ञं तन्वानं उत्तमं उत्कृष्टं सोमं अन्वाशत । उतापिच इदं कर्म अनेन सोमेन उत्तमाय्यं उत्तमीकृतं अथवा तन्तुं तन्वानं सोमं प्रवतः अधःस्थि- ताः सर्वाअन्वाशत । उतेदमुत्तमाय्यं रजोद्युलोकइत्यर्थः सोप्यन्वश्नुते पृथिव्याचान्तरिक्षेण चोत्तमीकृतमुत्तमाय्यम् ॥ ६ ॥

9.22.7
त्वं सो᳚म प॒णिभ्य॒ आ वसु॒ गव्या᳚नि धारयः ।
त॒तं तन्तु᳚मचिक्रदः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
त्वम् । सो॒म॒ । प॒णि॑भ्यः᳚ । आ । वसु᳚ । गव्या᳚नि । धा॒र॒यः॒ ।
त॒तम् । तन्तु᳚म् । अ॒चि॒क्र॒दः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम वं पणिभ्योसुरेभ्योलुब्धकेभ्योवा सकाशात् गव्यानि गोर्हितानि वसु वसूनि गोयूथानि वसूनि चेतिवा आहृत्य धारयोधारयसि । तथा तन्तुं यज्ञं प्रति ततं विस्तृतं यथाभवति तथा अचिक्रदः शब्दमकार्षीः ॥ ७ ॥

सोमाअसग्रमिति सप्तर्चं त्रयोविंशं सूक्तम् । ऋष्याद्याः पुर्ववत् । सोमाअसृग्रमित्यनुक्रान्तम् । गतोविनियोगः ।