नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 10

9 ऋचः

ऋषिः: असितः काश्यपो देवलो वा देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.10 - सम्पूर्णम्

1 / 9
ऋक्: 9.10.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (9)
9.10.1
प्र स्वा॒नासो॒ रथा᳚ इ॒वार्व᳚न्तो॒ न श्र᳚व॒स्यवः᳚ ।
सोमा᳚सो रा॒ये अ᳚क्रमुः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र । स्वा॒नासः᳚ । रथाः᳚॑इव । अर्व᳚न्तः । न । श्र॒व॒स्यवः᳚ ।
सोमा᳚सः । रा॒ये । अ॒क्र॒मुः॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

प्रस्वानासोभिषववेलायां उपरवेषु शब्दंकुर्वन्तः सोमासः सोमाः रथाइव यथाशब्दं कुर्वन्तोरथाः अर्वन्तोन यथा शब्दंकुर्वन्तोश्वाः तथा श्रवस्यवः शत्रु भ्योन्नमिच्छन्तोराये यजमानानां धनाय अक्रमुः आगच्छन् ॥ १ ॥

9.10.2
हि॒न्वा॒नासो॒ रथा᳚ इव दधन्वि॒रे गभ᳚स्त्योः ।
भरा᳚सः का॒रिणा᳚मिव ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
हि॒न्वा॒नासः᳚ । रथाः᳚॑इव । द॒ध॒न्वि॒रे । गभ᳚स्त्योः ।
भरा᳚सः । का॒रिणा᳚म्॑इव ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सोमा रथाइव यथारथास्तथा हिन्वानासो हिन्वाना यागदेशंप्रति गच्छन्तोभरासोभराः कारिणामिव यथा भारवाहानां बाह्वोर्धीयन्ते तथा गभस्त्योः ऋत्विजां बाह्वोः । गभस्ती बाहूइति बाहुनामसुपाठात् । दधन्विरे धीयन्ते ॥ २ ॥

9.10.3
राजा᳚नो॒ न प्रश᳚स्तिभि॒ः सोमा᳚सो॒ गोभि᳚रञ्जते ।
य॒ज्ञो न स॒प्त धा॒तृभि᳚ः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
राजा᳚नः । न । प्रश᳚स्ति॑भिः । सोमा᳚सः । गोभिः᳚ । अ॒ञ्ज॒ते॒ ।
य॒ज्ञः । न । स॒प्त । धा॒तृ॑भिः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सोमासः सोमाः प्रशस्तिभिः प्रशस्ताभिः स्तुतिरूपाभिर्वाग्भिः राजानोन यथाराजानः सप्तधातृभिः सप्तहोत्राभिः यज्ञोन यथाच यज्ञस्तथा गोभिर्गोविकारैः पयोभिरंजते अंज्यन्ते संस्क्रियन्तइत्यर्थः ॥ ३ ॥

9.10.4
परि᳚ सुवा॒नास॒ इन्द᳚वो॒ मदा᳚य ब॒र्हणा᳚ गि॒रा ।
सु॒ता अ᳚र्षन्ति॒ धार᳚या ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
परि᳚ । सु॒वा॒नासः᳚ । इन्द᳚वः । मदा᳚य । ब॒र्हणा᳚ । गि॒रा ।
सु॒ताः । अ॒र्ष॒न्ति॒ । धार᳚या ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सुवानासः सुवानाः अभिषूयमाणाः इन्दवः सोमाः बर्हणा महत्या गिरा स्तुतिरूपया वाचा सुताअभिषुताः सन्तोमदाय मदार्थं धारया पर्यर्षन्ति परितोगच्छन्ति ॥ ४ ॥

9.10.5
आ॒पा॒नासो᳚ वि॒वस्व᳚तो॒ जन᳚न्त उ॒षसो॒ भग᳚म् ।
सूरा॒ अण्वं॒ वि त᳚न्वते ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
आ॒पा॒नासः᳚ । वि॒वस्व᳚तः । जन᳚न्तः । उ॒षसः᳚ । भग᳚म् ।
सूराः᳚ । अण्व᳚म् । वि । त॒न्व॒ते॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

विवस्वत इन्द्रस्य आपानासः आपानभूता उषसोभगं जनन्तो जनयन्तः सूराः सरन्तः सोमाः अण्वं वितन्वते अभिषववेलायामुपरवेषु शब्दं कुर्वन्ति ॥ ५ ॥

9.10.6
अप॒ द्वारा᳚ मती॒नां प्र॒त्ना ऋ᳚ण्वन्ति का॒रवः᳚ ।
वृष्णो॒ हर᳚स आ॒यवः᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अप᳚ । द्वारा᳚ । म॒ती॒नाम् । प्र॒त्नाः । ऋ॒ण्व॒न्ति॒ । का॒रवः᳚ ।
वृष्णः᳚ । हर᳚से । आ॒यवः᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

मतीनां स्तुतीनां कारवः कर्तारः ऋत्विजः प्रत्नाः पुराणाः वृष्णः सेचकस्य सोमस्य हरये हरसः आहर्तारश्च आयवोमनुष्याः द्वारा यज्ञस्य द्वाराणि अपऋण्वंति ॥ ६ ॥

9.10.7
स॒मी॒ची॒नास᳚ आसते॒ होता᳚रः स॒प्तजा᳚मयः ।
प॒दमेक᳚स्य॒ पिप्र᳚तः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
स॒मी॒ची॒नासः᳚ । आ॒स॒ते॒ । होता᳚रः । स॒प्त॑जा᳚मयः ।
प॒दम् । एक᳚स्य । पिप्र᳚तः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

समीचीनासः समीचीनाः जामयो जामिसदृशाः एकस्य सोमस्य पदं स्थानं पिप्रतः पूरयन्तः सप्तहोतारः सप्तहोत्रकाः आसते यज्ञे उपविशन्ति ॥ ७ ॥

9.10.8
नाभा॒ नाभिं᳚ न॒ आ द᳚दे॒ चक्षु᳚श्चि॒त्सूर्ये॒ सचा᳚ ।
क॒वेरप᳚त्य॒मा दु᳚हे ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
नाभा᳚ । नाभि᳚म् । नः॒ । आ । द॒दे॒ । चक्षुः᳚ । चि॒त् । सूर्ये᳚ । सचा᳚ ।
क॒वेः । अप᳚त्यम् । आ । दु॒हे॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

नाभिं यज्ञस्य नाभिभूतं सोमं नोस्माकं नाभा नाभौ अहमाददे पिबामीत्यर्थः । पीतसोमानां अस्माकं चक्षुश्चित् चक्षुरपि सूर्ये सचा संगतं भवति । किंच कवेः क्रान्तकर्मणः सोमस्य अपत्यं अंशुं आदुहे आपूरयामि ॥ ८ ॥

9.10.9
अ॒भि प्रि॒या दि॒वस्प॒दम᳚ध्व॒र्युभि॒र्गुहा᳚ हि॒तम् ।
सूरः᳚ पश्यति॒ चक्ष᳚सा ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
अ॒भि । प्रि॒या । दि॒वः । प॒दम् । अ॒ध्व॒र्यु॑भिः᳚ । गुहा᳚ । हि॒तम् ।
सूरः᳚ । प॒श्य॒ति॒ । चक्ष᳚सा ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

सूरः सुवीर्यइन्द्रः चक्षसा चक्षुषा दिवोदीप्तस्यात्मनः प्रिया प्रियं पदं अध्वर्युभिः गुहा गुहायां हृदये हितं निहितं पीतं सोममभि पश्यति ॥ ९ ॥

उपास्माइति नवर्चं एकादशं सूक्तं ऋष्याद्याः पूर्ववत् । उपास्माइत्यनुक्रान्तम् । उक्तः सूक्तविनियोगः । अभिष्टवे घर्मदुघोवत्सोपवनीयमाने नमसेदुपेत्येषा । सूत्रितंच-नमसेदुपसीदतसंजानाना उपसीदन्नभिज्ञ्विति ।