नवमं मण्डलम् - सूक्तम् 43

6 ऋचः

ऋषिः: मेध्यातिथिः देवता: पवमानः सोमः छन्दः: गायत्री

सूक्तम् 9.43 - सम्पूर्णम्

1 / 6
ऋक्: 9.43.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (6)
9.43.1
यो अत्य᳚ इव मृ॒ज्यते॒ गोभि॒र्मदा᳚य हर्य॒तः ।
तं गी॒र्भिर्वा᳚सयामसि ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
यः । अत्यः᳚॑इव । मृ॒ज्यते᳚ । गोभिः᳚ । मदा᳚य । ह॒र्य॒तः ।
तम् । गीः॒॑भिः । वा॒स॒या॒म॒सि॒ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यः सोमः अत्यइव अतनशीलोश्वइव गोभिर्वस्तीवरीभिराद्भिर्गोविकारैः पयाआदिभिर्वा मृज्यते मिश्र्यते किमर्थं मदाय देवानाम् । कीदृशोयः हर्यतः कान्तः तं सोमं गीर्भिः स्तुतिभिर्वासयामसि वासयामः ॥ १ ॥

9.43.2
तं नो॒ विश्वा᳚ अव॒स्युवो॒ गिरः᳚ शुम्भन्ति पू॒र्वथा᳚ ।
इन्दु॒मिन्द्रा᳚य पी॒तये᳚ ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
तम् । नः॒ । विश्वाः᳚ । अ॒व॒स्युवः᳚ । गिरः᳚ । शु॒म्भ॒न्ति॒ । पू॒र्व॑था᳚ ।
इन्दु᳚म् । इन्द्रा᳚य । पी॒तये᳚ ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

तमिन्दुं सोमं नोस्माकं विश्वाः सर्वाअवस्युवः अवोरक्षणं तदिच्छंत्योगिरः स्तुतयः पूर्वथा पूर्वमिव पूर्वं यथा तथैवेदानीमपि शुंभन्ति दीपयंति किमर्थमिन्द्रायेन्द्रस्य पीतये पानाय ॥ २ ॥

9.43.3
पु॒ना॒नो या᳚ति हर्य॒तः सोमो᳚ गी॒र्भिः परि᳚ष्कृतः ।
विप्र᳚स्य॒ मेध्या᳚तिथेः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पु॒ना॒नः । या॒ति॒ । ह॒र्य॒तः । सोमः᳚ । गीः॒॑भिः । परि᳚॑कृतः ।
विप्र᳚स्य । मेध्य᳚॑अतिथेः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

पुनानः पूयमानोहर्यतः कमनीयः सोमोगीर्भिः परिष्कृतः स्तुतिभिरलंकृतोयाति कलशंप्रति । किमर्थं विप्रस्य मेधाविनो मेध्यातिथेर्ममयागार्थं यद्वा ममगीर्भिरिति संबंधः ॥ ३ ॥

9.43.4
पव᳚मान वि॒दा र॒यिम॒स्मभ्यं᳚ सोम सु॒श्रिय᳚म् ।
इन्दो᳚ स॒हस्र᳚वर्चसम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पव᳚मान । वि॒दाः । र॒यिम् । अ॒स्मभ्य᳚म् । सो॒म॒ । सु॒॑श्रिय᳚म् ।
इन्दो॒ इति᳚ । स॒हस्र᳚॑वर्चसम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे पवमानसोम इन्दोस्मभ्यं सुश्रियं शोभनया श्रिया युक्तं सहस्रवर्चसं बहुदीप्तिं रयिं धनं विदाः देहीत्यर्थः ॥ ४ ॥

9.43.5
इन्दु॒रत्यो॒ न वा᳚ज॒सृत्कनि᳚क्रन्ति प॒वित्र॒ आ ।
यदक्षा॒रति᳚ देव॒युः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
इन्दुः᳚ । अत्यः᳚ । न । वा॒ज॒॑सृत् । कनि᳚क्रन्ति । प॒वित्रे᳚ । आ ।
यत् । अक्षाः᳚ । अति᳚ । दे॒व॒॑युः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

यः इन्द्रुः वाजसृत् संग्रामसरणः अत्योन अश्वइव पवित्र आ पवित्रे कनिक्रन्ति शब्दं करोति यद्यदा अक्षाः क्षरति । क्षरसंचलने इत्यस्माच्छान्दसे लुङि तिपि सिच् बहुलंछन्दसीतीडभावः इडभावश्च रात्सस्येतिसलोपः । देवयुर्देवकामः सन् तदा अतिशब्दं करोति ॥ ५ ॥

9.43.6
पव᳚स्व॒ वाज᳚सातये॒ विप्र᳚स्य गृण॒तो वृ॒धे ।
सोम॒ रास्व᳚ सु॒वीर्य᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
पव᳚स्व । वाज᳚॑सातये । विप्र᳚स्य । गृ॒ण॒तः । वृ॒धे ।
सोम᳚ । रास्व᳚ । सु॒॑वीर्य᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे सोम पवस्व क्षर । किमर्थं वाजसातयेन्नस्य लाभाय । तथा गृणतः स्तुवतो विप्रस्य मम मेध्यातिथेर्वृधे वर्धनायच हे सोम सुवीर्यं शोभनवीर्यो- पेतं पुत्रंच रास्व देहीति ॥ ६ ॥

वेदार्थस्यप्रकाशेन तमोहार्दंनिवारयन् । पुमर्थांश्चतुरोदेयाद्विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥ १ ॥

इतिश्रीमद्राजाधिराजपरमेश्वरवैदिकमार्गप्रवर्तकश्रीवीरबुक्कभूपालसाम्राज्यधुरंधरेण सायणाचार्येण विरचिते माधवीये वेदार्थप्रकाशे ऋक् संहिताभाष्ये षष्ठाष्टकेष्टमोध्यायः ॥ ८ ॥

॥ इतिषष्ठोष्टकः समाप्तः ॥ ६ ॥