श्रवणम्

2.40.3
सोमा᳚पूषणा॒ रज᳚सो वि॒मानं᳚ स॒प्तच᳚क्रं॒ रथ॒मवि᳚श्वमिन्वम् ।
वि॒षू॒वृतं॒ मन᳚सा यु॒ज्यमा᳚नं॒ तं जि᳚न्वथो वृषणा॒ पञ्च᳚रश्मिम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
सोमा᳚पूषणा । रज᳚सः । वि॒॑मान᳚म् । स॒प्त॑च᳚क्रम् । रथ᳚म् । अवि᳚श्व॑मिन्वम् ।
वि॒षु॒॑वृत᳚म् । मन᳚सा । यु॒ज्यमा᳚नम् । तम् । जि॒न्व॒थः॒ । वृ॒ष॒णा॒ । पञ्च᳚॑रश्मिम् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वृषणा वृषणौ कामानांवर्षितारौ सोमापूषणा हेसोमापूषणौ रजसोलोकस्य लोकारजांस्यु च्यन्तइतियास्कः । विमानंपरिच्छेदकंसर्वमानमित्यर्थः सप्तचक्रं सप्तर्तुचक्रं त्रयोदशोमासः सप्त- मऋतुः अस्तित्रयोदशोमासइतिश्रुतेः । अविश्वमिन्वं विश्वस्यापरिच्छेद्यं विषुवृतं विष्वक् सर्वत्र परिवर्तमानं पञ्चरश्मिंपञ्चर्तुरश्मिं हेमन्तशिशिरयोः समासेनर्तवःपञ्च तथाचश्रूयते—द्वादशवैमा- साःपञ्चर्तवोहेमन्तशिशिरयोःसमासेनेति । मनसायुज्यमानं मनोमात्रेणयुज्यमानंतंप्रसिद्धंरथं जि- न्वथः अस्मान्प्रतिप्रेरयथः ॥ ३ ॥