येने॒मा विश्वा॒ च्यव᳚ना कृ॒तानि॒ यो दासं॒ वर्ण॒मध᳚रं॒ गुहाकः᳚ ।
श्व॒घ्नीव॒ यो जि᳚गी॒वा{4}ल्ल॒क्षमाद᳚द॒र्यः पु॒ष्टानि॒ स ज᳚नास॒ इन्द्र᳚ः ॥
श्व॒घ्नीव॒ यो जि᳚गी॒वा{4}ल्ल॒क्षमाद᳚द॒र्यः पु॒ष्टानि॒ स ज᳚नास॒ इन्द्र᳚ः ॥
पदपाठः (Word-by-word)
येन᳚ । इ॒मा । विश्वा᳚ । च्यव᳚ना । कृ॒तानि᳚ । यः । दास᳚म् । वर्ण᳚म् । अध᳚रम् । गुहा᳚ । अक॒रित्यकः᳚ ।
श्व॒घ्नी॑इ᳚व । यः । जि॒गी॒वान् । ल॒क्षम् । आद᳚त् । अ॒र्यः । पु॒ष्टानि᳚ । सः । ज॒ना॒सः॒ । इन्द्रः᳚ ॥
श्व॒घ्नी॑इ᳚व । यः । जि॒गी॒वान् । ल॒क्षम् । आद᳚त् । अ॒र्यः । पु॒ष्टानि᳚ । सः । ज॒ना॒सः॒ । इन्द्रः᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
येनेन्द्रेणइमा इमानिविश्वाच्यवना नश्वराणिभुवनानिकृतानि स्थिरीकृतानि यश्चदासंवर्णं शुद्रा- दिकं यद्वा दासमुपक्षपयितारंअधरंनिकृष्टमसुरंगुहागुहायांगूढस्थानेनरकेवाअकः अकार्षीत् करोतेर्लु- ङिमन्त्रेघसेत्यादिनाच्लेर्लुकिरूपं लक्षंलक्ष्यंजिगीवान जिजयेक्वसौ सन् लिटोर्जेरिति अभ्यासादुत्तर- पदस्यकुत्वम् दीर्घश्छान्दसः जितवान अर्यः अरेः षष्ठ्येकवचनेछान्दसोयणादेशः शत्रोः संबन्धीनि- पुष्टानिसमृद्धानिधनानिआदत् आदत्ते तत्रदृष्टान्तः—श्वघ्रीव श्वभिर्मृगान् हन्तीतिशघ्रीव्याधः यथा- व्याधोजिघृक्षितंमृगंपरिगृह्णातितद्वत् ॥ ४ ॥