पृ॒क्षे ता विश्वा॒ भुव᳚ना ववक्षिरे मि॒त्राय᳚ वा॒ सद॒मा जी॒रदा᳚नवः ।
पृष᳚दश्वासो अनव॒भ्ररा᳚धस ऋजि॒प्यासो॒ न व॒युने᳚षु धू॒र्षदः᳚ ॥
पृष᳚दश्वासो अनव॒भ्ररा᳚धस ऋजि॒प्यासो॒ न व॒युने᳚षु धू॒र्षदः᳚ ॥
पदपाठः (Word-by-word)
पृ॒क्षे । ता । विश्वा᳚ । भुव᳚ना । व॒व॒क्षि॒रे॒ । मि॒त्राय᳚ । वा॒ । सद᳚म् । आ । जी॒र॑दा᳚नवः ।
पृष᳚त्॑अश्वासः । अ॒न॒व॒भ्र॑रा᳚धसः । ऋ॒जि॒प्यासः᳚ । न । व॒युने᳚षु । धूः॒॑सदः᳚ ॥
पृष᳚त्॑अश्वासः । अ॒न॒व॒भ्र॑रा᳚धसः । ऋ॒जि॒प्यासः᳚ । न । व॒युने᳚षु । धूः॒॑सदः᳚ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
पृक्षे प्रुक्षवते हविर्लक्षणान्नयुक्ताययजमानायतातानिविश्वासर्वाणिभुवनाभुवनान्युदकानिमित्राय वाशब्दउपमार्थः मित्रायेवसदंसदाआववक्षिरे मरुतआवहन्ति यद्वा वाशब्दोवधारणे मित्रभूताययज- मानायैव पृक्षेन्नेनिमित्तभूतेसतिवृष्ट्युदकान्यावहंति कीदृशामरुतः जीरदानवः क्षिप्रदानाः पृषदश्वा- सः पृषद्भिःश्वेतबिंदुभिर्युक्ताअश्वायेषांतेतथोक्ताः अनवभ्रराधसः भृशुभ्रंशुअधःपतने अवभ्रंशनमवभ्रः डोन्यत्रापिदृश्यतइतिडप्रत्ययः नास्त्यवभ्रोयस्येतिबहुव्रीहौनञ्सुभ्यामित्युत्तरपदान्तोदात्तत्वं अनव- भ्रंभ्रंशनरहितंराधोधनंयेषांते बहुव्रीहौपूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वं ऋजिप्यासोन ऋजुअकुटिलंप्राप्नुवन्तोग- च्छन्तोश्वाइववयुनेषुगन्तृषुमध्ये धूर्षदः धुरि मेघस्यवहनेसीदन्तोनिषण्णाइत्यर्थः ॥ ४ ॥