चतुर्थं मण्डलम् - सूक्तम् 31

कया न इति पञ्चदशर्चं दशमं सूक्तं वामदेवस्यार्षमैन्द्रं गायत्रम् । अभी षु ण इत्येषा पादनिचृन्नाम गायत्री त्रयः सप्तकाः पादनिचृदिति तल्लक्षणयुक्तत्वात् । तथा चानुक्रमणिका । कया पञ्चोनाभी षु पादनिचृदिति ॥ सूक्तविनियोगो लैङ्गिकः । अग्निष्टोमे चातुर्विंशिकेऽहनि च माध्यन्दिने सवने मैत्रावरुणस्य कया न इत्याद्यस्तृचः स्तोत्रियः । सूत्रितं च । होत्रकाणां कया नश्चित्र आ भुवत् । आ. ७-४ । इति । वरुण प्रघासेषु कायस्य हविषोऽनुवाक्या कयान इत्येषा । तथा च सूत्रितम् । कया नश्चित्र आ भुवद्धिरण्यगर्भः समवर्तताग्रे ॥ आ. २-१७ । इति ॥

सदावृधः सदा वर्थमानश्चित्रश्चायनीयः पूजनीयः सखा मित्रभूत इन्द्रः कयोती ऊत्या तर्पणेन नोऽस्माना भुवत् । अभिमुख्येन भवेत् । शचिष्थया प्रज्ञावत्तमया प्रज्ञासहितमनुष्ठीयमानेन कया वृता केन वर्तनेन कर्मणा चाभिमुखो भवेत् ॥ १ ॥

मंहिष्ठः पूजनीयः सत्यः सत्यभूतो मदानां मादयितॄणां मध्ये को मदकरोऽन्धसः सोमस्य रसो दृळ्हा चित् दृढान्यपि वसु वसूनि शत्रूणां धननन्यारुज आ समन्ताद्भंक्तुं हे इन्द्र त्वा त्वां मत्सत् । मादयेत् ॥ २ ॥

हे इन्द्र त्वं सखीनां समानख्यातीनां जरितॄणां स्तोतॄणामिविता रक्षिता त्वं शतं शतेन बह्वीभिरूतिभी रक्षाभिः सह नोऽस्माकं सु सुष्ठ्वभि भवासि । अभिमुखो भव ॥ ३ ॥

हे इन्द्र त्वं वृत्तम् चक्रं न वर्तमानं चक्रमिवार्वत उपगंतॄन्नोऽस्मान् चर्षणीनामस्मदीयानां मनुष्यानां नियुद्भिः स्तुतिभिरभ्या ववृत्स्व । अभ्यावर्तस्व ॥ ४ ॥

हे इन्द्र त्वं क्रतूनां कर्मणां यजमानानां सम्बन्धिनः प्रवता प्रवतः प्रवणान्देशान्पदेव पदानि स्वकीयानि स्थानानीवा गच्छसि हि । आगतो भवसि खलु । हेति पूरणः । हे इन्द्र त्वामहं सूर्ये सूर्येण सचा सहाभक्षि । भजे ॥ ५ ॥

हे इन्द्र ते त्वदर्थं मन्यवः स्तुतयो यद्यदा सं दधन्विरे । अस्माभिरनुमन्यन्ते । चक्राणि चंक्रमणानि कर्माणि च सं दधन्विरे अध तदानीं ताः स्तुतयस्तानि कर्माणि च त्वे त्वयि भवन्ति । अध तदनन्तरं सूर्ये च भवन्ति ॥ ६ ॥

हे शचीपते कर्मपालकेन्द्र उतापि च मघवानं धनवन्तं दातारं स्तोतृभ्योऽभीष्टप्रदं त्वा त्वामविदीधयुम् । विदीधयुरदीप्यमानः । न विदीधयुरविदीधयुः । तं दीप्यमानमाहुः स्म । प्रवदन्ति खलु । हीदिति द्वयं पूरणार्थं ॥ ७ ॥

उतापि च हे इन्द्र त्वं सद्य इत्सद्य एव शशमानाय स्तुतिं कुर्वते । शशमानः शंसमानः । नि. ६-८ । इति यास्केनोक्तत्वात् । सुन्वते सोमाभिषवं कुर्वते यजमानाय पुरु चित्पुरूणि बहून्यपि वसु वसूनि धनानि परि परितो मंहसे स्म । प्रयच्छसि खलु ॥ ८ ॥

हे इन्द्र आमुरो भादका राक्शसादयस्ते त्वदीयं शतं चन शतपरिमितमपि राधो धनं नहि वरन्ति स्म । न वारयन्ति खलु । किञ्च शत्रूणां हिंसनं करिष्यतस्तवच्यौत्नानि बलानि न वारयन्ति ॥ ९ ॥

हे इन्द्र ते त्वदीयाः शतं शतसंख्याका ऊतयो रक्षा अस्मानवन्तु । रक्षण्तु । सहस्रं सहस्रसंख्याकास्त्वदीया रक्षा अस्मानवन्तु । विश्वाः सर्वाण्यभिष्टयस्त्वदीयान्यभिगमनान्यस्मानवन्तु ॥ १० ॥

हे इन्द्र त्वमिहास्मिन्यज्ञेऽस्मान्यजमानान् सख्याय सखिभावाय स्वस्तयेऽविनाशाय च महो महते दिवित्मते दीप्तिमते राये धनाय च वृणीष्व । सम्भजस्व ॥ ११ ॥

हे इन्द्र त्वं विश्वहा सर्वेष्वहःसु परीणसा महता राया धनेनास्मान्यजमानानविड्ढि । रक्ष । किञ्च विश्वाभिः सर्वाभिरूतिभी रक्शाभिरस्मानविड्ढी ॥ १२ ॥

हे इन्द्र त्वं नवाभिनूतनाभिरूतिभी रक्षाभिरस्तेव क्षेप्ता शूर इव गोमतो गोभिर्युक्तान् तान् प्रसिद्धान्रजान् गोनिवासानस्मभ्यमपा वृधि । उद्घाटय ॥ १३ ॥

हे इन्द्र धृष्णुया धृष्णुः शत्रूणां धर्षको द्युमान्दीप्तिमाननपच्युतो विनाशरहितो गव्युर्गोमानश्वयुरश्ववानस्माकमस्मत्सम्बन्धी रथ ईयते । सर्वत्र गच्छतु । तेन रथेनास्मान्रक्शेत्यर्थः ॥ १४ ॥

अस्माकमुत्तमं कृधीत्यनयादित्यं दृष्ट्वा रथादवरोहेत् । तथा च सूत्रितम् । अस्माकमत्तमं कृधीत्यादित्यमीक्षमाणो जपित्वावरोहेत् । आ. गृ. २-६-१२ । इति

हे सूर्य सर्वस्य प्रेरकेन्द्र हे आदित्य वा त्वं देवेषु द्योतमानेषु वह्न्यादिषु मध्येऽस्माकमस्मत्सम्बन्धि श्रवो यश उत्तममुत्कृष्टं कृधि । कुरु । तत्र दृष्टान्तः । वर्षिष्थमतिशयेन प्रवृद्धं सेचनसमर्थं वा द्यामिव द्युलोकं यथा सर्वेषां लोकानामुपरि स्थितमुत्कृष्टमकरोस्तद्वत् ॥ १५ ॥