चतुर्थं मण्डलम् - सूक्तम् 9

अग्ने मृळेत्यष्टर्चं नवमं सूक्तं वामदेवस्यार्षं गायत्रीछन्दस्कमग्निदेवताकम् । अनुक्रान्तं च । अग्ने मृळेति । द्वितीये छन्दोम इदं सूक्तं जातवेदस्यनिविद्धानीयम् । सूत्रितं च । क्रीळं वः शर्धोऽग्ने मृळेत्याग्निमारुतम् । आ. ८-१० । इति ॥

हे अग्ग्ने मृळ । अस्मान् सुखय । सत्वं महानसि । प्रभुतो भवसि । यस्त्वमीमिमं देवयुं देवानां कामयितारं जनं यजमानं बर्हिर्दर्भमासदं यज्ञ आसत्तुमा इयेथ । आगच्छसि ॥ १ ॥

दूळभो दुर्दभो राक्षसादिना दुर्हिंसो मानुषीषु मनुसम्बन्धिनीषु विक्षु प्रजासु प्रावीः प्रकर्षेण गन्तामर्त्योऽमरणधर्मा सोऽग्निर्विश्वेषां सर्वेषां देवानां दूतो भुवत् । भवतु ॥ २ ॥

सोऽग्निः सद्म यज्ञगृहं परि णीयते । ऋत्विग्भिः परितो नीयते । नीयमानः सन् दिविष्टिषु यागेषु मन्द्रो मदनीयः स्तुत्यः सोऽग्निर्होता च भवति । उतापि च पोता सन्नि षीदति । यज्ञगृह उपविशति ॥ ३ ॥

उतापि चाग्निरध्वरे यागे ग्ना देवपत्नीर्यजति । यष्टा भवतीत्यर्थः । यद्वा । ग्ना गच्छन्नध्वर्युर्भवति । उतो अपि च सोऽग्निर्दमे यज्ञगृहे गृहपतिर्यजमानश्च भवति । उतापि च ब्रह्मा ब्राह्मणाच्छन् सी सन्नि षीदति । उपविशति ॥ ४ ॥

अध्वरीयतां यज्ञमिच्छतां मानुषानां मनुसम्बन्धिनां जनानां हव्या च हव्यानि हवींषि हे अग्ने वेषि हि । कामयसे खलु । उपवक्ताध्वर्युप्रभृतीनां सर्वेषां कर्मणामनुज्ञार्थं मां प्रनयेत्यादिरूपस्य वाक्यस्य वक्ता सन् ब्रह्मा चासि । ब्रह्मा त्वो वदति जातविद्याम् । ऋग्वे. १०-७१-११ । इति श्रुतेः । उपवक्ता सर्वेषां कर्मणामवैकल्यार्थमुपद्रष्टा वा सदस्योऽसि । स हि सप्तदशः कर्मणामुपद्रष्टा भवतीत्यापस्तम्बेनोक्तत्वात् ॥ ५ ॥

हे अग्ने त्वं मर्तस्य मनुष्यस्य यस्य यजमानस्याध्वरं यागं हव्यं हविर्वोळ्हवे वोढुम् । वहेर्धातोस्तुमर्थे सेसेनस इति तवेन्प्रत्ययः । ञ्नत्यादिर्नित्यमित्याद्युदात्तत्वम् । जुजोषः सेवेथाः । जुषी प्रीतिसेवनयोः । लेट् । बहुलं छन्दसीति शपः श्लुर्द्विर्भावश्च । लेटोऽडाटावित्यडागमः । अस्य यजमानस्य दूत्यं दूतकर्म वेषीदु । कामयस एव ॥ ६ ॥

हे अङ्गिरोऽग्ने त्वमस्माकमध्वरमस्मदीयं यागं जोषि । जुषस्व । सेवस्व । अस्माकमस्मदीयं यज्ञं यजनसाधनं हविश्च जुषस्व । अस्माकमस्मदीयं हवमाह्वानरूपं स्तोत्रं च शृणुधि । शृणु । शृणोतेर्लोण्मध्यमैकवचने सिप् । तस्य हिरादेशे श्रुवः शृचेति धातोः श्नुप्रत्ययः शृभावश्च । श्रुशृणोपॄकृवृभ्यश्छन्दसीति हेर्धिरादेशः ॥ ७ ॥

हे अग्ने त्वं येन रथेन विश्वतो विश्वासु सर्वासु दिक्षु गच्छन् दाशुषो हविष्प्रदातॄन्यजमानान्रक्षसि । विघ्नेभ्यः पालयसि । त्वदीयो दूळभो दुर्दभो दुर्हिंसः स रथोऽस्मान्यजमानान् परि परितः सर्वतोऽश्नोतु । व्याप्नोतु । अश्नोतेर्व्यत्ययेन परस्मैपदं ॥ ८ ॥