चतुर्थं मण्डलम् - सूक्तम् 47

4 ऋचः

ऋषिः: वामदेवो गौतमः देवता: वायुः छन्दः: अनुष्टुप्

सूक्तम् 4.47 - सम्पूर्णम्

1 / 4
ऋक्: 4.47.1
0:00 0:00
▶ सर्वाणि ऋक्कानि (4)
4.47.1
वायो᳚ शु॒क्रो अ᳚यामि ते॒ मध्वो॒ अग्रं॒ दिवि᳚ष्टिषु ।
आ या᳚हि॒ सोम᳚पीतये स्पा॒र्हो दे᳚व नि॒युत्व᳚ता ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वायो॒ इति᳚ । शु॒क्रः । अ॒या॒मि॒ । ते॒ । मध्वः᳚ । अग्र᳚म् । दिवि᳚ष्टिषु ।
आ । या॒हि॒ । सोम᳚॑पीतये । स्पा॒र्हः । दे॒व॒ । नि॒युत्व᳚ता ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

वायो शुक्र इति चतुऋचं द्वितीयं सूक्तमानुष्टुभं वामदेवस्यार्षमैन्द्रवायवम् । आद्या केवलवायव्या । अत्रानुक्रमणिका । वायो चतुष्कमाद्या वायव्यानुष्तुभं त्विति । सूक्तविनियोगो लैङ्गिकः । आद्या दशरात्रे चतुर्थेऽहनि प्रौगशस्त्रे वायव्यतृचे प्रथमा । वायो शुक्रो अयामि ते विहि होत्रा अवीताः । आ. ७-११ । इति सूत्रितम् ॥

हे वायो ते तुभ्यं शुक्रो व्रतचर्यादिना दीप्तोऽहं मध्वो मधुरं सोमरसम् । कर्मणि षष्ठी । अग्रमितरेभ्यः पूर्वमयामि । अययामि । अयतिरन्तर्भावितण्यर्थः । किमर्थम् । दिविषिषु दिवो द्युलोकस्यैषणेषु सत्सु हे देव वायो स्पार्हः स्पृहणीयस्त्वं नियुत्वता । नियुद्वायोः प्रतिनियुतोऽश्वः । तेन साधनेना याहि सोमपीतये सोमपानाय ॥ १ ॥

4.47.2
इन्द्र᳚श्च वायवेषां॒ सोमा᳚नां पी॒तिम᳚र्हथः ।
यु॒वां हि यन्तीन्द᳚वो नि॒म्नमापो॒ न स॒ध्र्य᳚क् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
इन्द्रः᳚ । च॒ । वा॒यो॒ इति᳚ । ए॒षा॒म् । सोमा᳚नाम् । पी॒तिम् । अ॒र्ह॒थः॒ ।
यु॒वाम् । हि । यन्ति᳚ । इन्द᳚वः । नि॒म्नम् । आपः᳚ । न । स॒ध्र्य᳚क् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

इन्द्रश्चेत्यादि स्तृचो दशरात्रे चतुर्थेऽहन्यैन्द्रवायवो द्वितीयः । सूत्रितं च । इन्द्रश्च वायवेषां सोमानामा चिकितान सुक्रतू । आ. ७-११ । इति ॥

हे वायो त्वमिन्द्रश्चैषां ग्रुहितानाम् सोमानां पीतिं पानमर्हथः । युवां हि खल्विन्दवः सोमा यन्ति । प्राप्नुवन्ति । निम्नं खातप्रदेशमापो न सध्र्यक् उदकानि यथा सहैव गच्छन्ति तद्वत्सर्वे सोमा युवां यि यन्ति ॥ २ ॥

4.47.3
वाय॒विन्द्र᳚श्च शु॒ष्मिणा᳚ स॒रथं᳚ शवसस्पती ।
नि॒युत्व᳚न्ता न ऊ॒तय॒ आ या᳚तं॒ सोम᳚पीतये ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
वायो॒ इति᳚ । इन्द्रः᳚ । च॒ । शु॒ष्मिणा᳚ । स॒॑रथ᳚म् । श॒व॒सः॒ । प॒ती॒ इति᳚ ।
नि॒युत्व᳚न्ता । नः॒ । ऊ॒तये᳚ । आ । या॒त॒म् । सोम᳚॑पीतये ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे वायो त्वमिन्द्रश्च हे शवसस्पती बलस्य पती शुष्मिणा बलवन्तौ नियुत्वन्ता नियुत्सञ्ज्ञिकाश्ववन्तौ युवां सरथं समानमेव रथमारुह्येति शेषः । न ऊतये रक्षणाय सोमपितये सोमपानायात्रा यातम् । आगच्छतम् । यद्वा । सरथमधितिष्ठतमारुह्य चायातमिति च वाक्यद्वयं ॥ ३ ॥

4.47.4
या वां॒ सन्ति᳚ पुरु॒स्पृहो᳚ नि॒युतो᳚ दा॒शुषे᳚ नरा ।
अ॒स्मे ता य᳚ज्ञवाह॒सेन्द्र᳚वायू॒ नि य᳚च्छतम् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
याः । वा॒म् । सन्ति᳚ । पु॒रु॒॑स्पृहः᳚ । नि॒॑युतः᳚ । दा॒शुषे᳚ । न॒रा॒ ।
अ॒स्मे इति᳚ । ताः । य॒ज्ञ॒॑वा॒ह॒सा॒ । इन्द्र᳚वायू॒ इति᳚ । नि । य॒च्छ॒त॒म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

हे नरा नेतारौ हे यज्ञवाहसा यज्ञवाहकाविन्द्रवायू याः पुरुस्पृहो बहुभिः स्पृहणीया नियुतः सन्ति अस्मे अस्मभ्यं दाशुषे हविर्दत्तवते यजमानाय मदर्थं ता नियुतो नि यच्छतं ॥ ४ ॥