चतुर्थं मण्डलम् - सूक्तम् 20

आ न इन्द्र इत्येकादशर्चं दशमं सूक्तं वामदेवस्यार्षं त्रैष्टुभमैन्द्रम् । आ न इत्यनुक्रमणिका । पृष्थ्याभिप्लवषडहयोः प्रथमेऽहनि निश्केवल्य एतन्निविद्धानीयम् । सूत्रितं च । आ न इन्द्र इति निष्केवल्यम् । आ. ७-५ । इति । महाव्रतेऽप्येतत्संपातसूक्तम् । तथैव पञ्चमारण्यके सूत्रितं च । आ न इन्द्रो दूरादा न आसादिति सम्पातः ॥ ऐ. आ. ५-२-२- । इति ॥

अभिष्टिकृद्यजमानसंबन्धिनामभीष्टानाम् कर्तोग्रस्तेजस्वीन्द्रो नोऽस्माकमवसे रक्शणाय दूरादा यासत् । आयातु । आगच्छतु । अपि च आसादासन्नादन्तिकाच्चनोऽस्माकमवसे रक्शणाया यासत् । आयातु । कीदृशः । समत्सु सङ्ग्रामेशु सङ्गे शत्रुभिः संयोगे सति पृतन्यून् शत्रून् तुर्वणिर्हिंसन् वज्रबाहुर्वज्रहस्तो नृपतिर्वृष्तिद्वारा नृणां मनुष्याणां पालक ओजिश्थेभिरतिशयेन तेजस्विभिर्मरुद्भिर्युक्त इति शेशः ॥ १ ॥

अर्वाचीनोऽस्मदभिमुख इन्द्रोऽस्मदीयाय रक्शणाय राधसे च धनाय च नोऽच्छास्मानभि लक्षीकृत्य हरिभिरश्वैः सहा यातु । आगच्छतु । किञ्च वज्री वज्रवान्मघवा धनवान्विरप्शी महान् । विरप्शीति महन्नामसु पाठात् । अस्मदीयस्य कर्मणो द्वेष्टृभिरसुरादिभिः सह नोऽस्माकं वाजसातौ युद्धे प्राप्ते सतीममस्मदीयं यज्ञमनूद्दिश्य तिष्ठाति । तिष्ठतु ॥ २ ॥

हे इन्द्र त्वं नोऽस्मान्पुरो दधत् पुरस्कृतान् कुर्वन् अस्माकं क्रतुं क्रियमाणमिमं यज्ञं सनिष्यसि । सम्भजिश्यसि । अपि च श्वघ्नीव मृगयुर्मृगानिव हे वज्रिन् वज्रवन्निन्द्र त्वयार्योऽरयः स्तोतारो वयं धनानां पश्वादिधनानां सनये लाभायाजिं शत्रुसम्बन्धिनं सङ्ग्रामं जयेम । सञ्जीयास्म ॥ ३ ॥

अग्निष्टोमे माध्यन्दिनसवने मैत्रावरुणस्योशन्नु षु ण इति शस्त्रयाज्या । सूत्रितं च । उशन्नु षु णः सुमना उपाक इति याज्या । आ. ५-१६ ॥ इति ॥

हे स्वधावोऽन्नवन्निन्द्र सुमनाः शोभनमनस्कस्त्वमुपाके समीपे नोऽस्मानुशन्नु सु अत्यन्तं कामयमानः सन् सुषुतस्य सुष्ठ्वभिषुतं प्रतिभृतस्य संभृतं मध्वो मादकं सोमस्य सोमं नु क्षिप्रमेव पाः । पिब । पृष्ठ्येन । पृष्ठ्यशब्देन माध्यन्दिनसवन उद्गातृभिरुद्गीयमानं स्तोत्रमुच्यते । तत्संबन्धिनान्धसा पीतेन सोमेन सं ममदः । प्रहृष्टो भव ॥ ४ ॥

पक्वः पक्वफलो वृक्षो न वृक्ष इव । अत्र सृणिशब्दोऽङ्कुशवाची । तेनायुधमात्रं लक्ष्यते । सृण्य आयुधकुशलो जेता न शत्रुविजयी वीरपुरुष इव यो नवेघिर्नवैर्नूतनैरृषिभिर्वि ररफे । विविधं स्तूयते । स्तोताहं पुरुहुतं बहुभिराहुतं तमिन्द्रमच्छाभि लक्षीकृत्य विवक्मि । विशेषेण वच्मि । स्तौमि । तत्र दृष्टान्तः । अभि मन्यमानो मदीयेयं योषिदित्यभिजानन्मर्यो मर्त्यो योषां न स्त्रीमिव तद्वत् ॥ ५ ॥

गिरिर्न पर्वत इव स्वतवान् स्वयं प्रवृद्ध ऋष्वो महान् । ऋष्व इति महन्नाम महत् ब्रध्न ऋष्व इति तन्नामसु पाठात् । उग्र ओजस्वी य इन्द्रः सहसे शत्रोरभिभवाय सनादेव चिरादेव जात उत्पन्नो भीमः शत्रूणां भयङ्करः स इन्द्र उद्नेव कोशमुदकेन जलपत्रमिव वसुना तेजसा न्यृष्टं निगतं स्थविरं बृहद्वज्रं न वज्रं च । नेति चार्थे । आदर्ता । आदृतवानासीत् ॥ ६ ॥

हे इन्द्र यस्य तव कश्चिज्जनुषा जन्मना स्वत एव नु सत्यं वर्ता वारयिता नास्ति । राधसो यज्ञादिकर्माणां साधकस्य मघस्य त्वया दीयमानस्य धनस्यामरीत कश्चिदपि नाशयिता नास्ति हे तविषीवो बलवन्नुग्र तेजस्विन् हे पुरुहूत बहुभिराहूतेन्द्र उद्ववृषाणोऽभीष्धान् कामान्वर्षकस्त्वं रायः पश्वादिधनान्यस्मभ्यं स्तोतृभ्यो दद्धि । देहि ॥ ७ ॥

हे इन्द्र त्वं चर्षणीनां प्रजानां रायो धनस्य क्षयस्य गृहस्य चेक्षे । ईक्षसे । उतापि च गोनां गवां व्रजं समूहमपवर्तापवारकोऽसि । निरोधकेभ्योऽसुरेभ्यो गवां मोचयिता भवसीत्यर्थः । किञ्च हे इन्द्र शिक्षानरः शिक्षया नेता प्रज्ञानां शासकः समिथेषु युद्धेषु प्रहावान् प्रहरनवांस्त्वं भुरिं प्रभूतं वस्वो धनस्य राशिं समूहमभिनेतासि । प्रापयिता च भवसि ॥ ८ ॥

शचिष्ठोऽतिशयेन प्राज्ञः । तदिति लिङ्गव्यत्ययः । तत् स इन्द्रः कया शच्या कया प्रज्ञया । कचीति प्रज्ञानामैतत् । शृण्वे । श्रूयते । ऋष्टो महानिन्द्रो मुहु मुहुर्यया प्रज्ञया का चित् कानिचित्कर्माणि कृणोति । करोति । स इन्द्रो दाशुषे हविर्दत्तवते यजमानाय पुरु भूयिष्ठमंहः पापं विचयिष्ठोऽतिशयेन नाशको भवति । अथापि च जरित्रे स्तोत्रे द्रविणं पश्वादिधनं दधाति । ददाति ॥ ९ ॥

हे इन्द्र त्वं नोऽस्मान्मा मर्धीः । मा हिंसीः । किन्तु त्वमा भर । पोशको भव । हे इन्द्र ते त्वदीयं भूरि बह्वपि यद्धनं दाशुषे हविर्दत्तवते यजमानाय दातवे दातुम् । प्र भवतीति शेशः । नोऽस्मभ्यं तद्धनमाहृत्य दद्धि । देहि । हे इन्द्र त्वां स्तुवन्तो वयमस्मिन्नुक्थेऽस्मिन्निष्केवल्याख्यशस्त्रे ते त्वदर्थं नव्ये नूतने शस्ते प्रशस्ते देष्णे दातव्ये हविषि निमित्तभूते सति प्र ब्रवाम । प्रकर्षेण त्वां वदाम ॥ १० ॥

हे इन्द्र नु क्षिप्रं स्तुतः पूर्वैऋषिभिः संस्तुतो नु क्शिप्रं गृणानोऽस्माभिः स्तूयमानस्त्वमिषमन्नं जरित्रे स्तोत्रे मह्यं नद्यो नाद्भिर्नदीरिव पीपेः । प्यायय । प्रवृद्धं कुरु । हे हरिवो हरिसंज्ञकाश्वोपेतेन्द्र ते तुभ्यं नव्यं नवतरं ब्रह्म स्तोत्रमकारि । अस्माभिः क्रियते । रथ्यो रथवन्तो वयं धिया प्रज्ञारूईपया स्तुत्या सदासास्त्वां सर्वदा भजमानास्त्वदर्थं हवीरूपस्यान्नस्य दातारो वा स्याम । भूयास्म ॥ ११ ॥