धाम᳚न्ते॒ विश्वं॒ भुव᳚न॒मधि᳚ श्रि॒तम॒न्तः स᳚मु॒द्रे हृ॒द्य१॒᳚न्तरायु᳚षि ।
अ॒पामनी᳚के समि॒थे य आभृ᳚त॒स्तम᳚श्याम॒ मधु᳚मन्तं त ऊ॒र्मिम् ॥
अ॒पामनी᳚के समि॒थे य आभृ᳚त॒स्तम᳚श्याम॒ मधु᳚मन्तं त ऊ॒र्मिम् ॥
पदपाठः (Word-by-word)
धाम᳚न् । ते॒ । विश्व᳚म् । भुव᳚नम् । अधि᳚ । श्रि॒तम् । अ॒न्तरिति᳚ । स॒मु॒द्रे । हृ॒दि । अ॒न्तः । आयु᳚षि ।
अ॒पाम् । अनी᳚के । स॒म्॑इ॒थे । यः । आ॑भृ᳚तः । तम् । अ॒श्या॒म॒ । मधु᳚॑मन्तम् । ते॒ । ऊ॒र्मिम् ॥
अ॒पाम् । अनी᳚के । स॒म्॑इ॒थे । यः । आ॑भृ᳚तः । तम् । अ॒श्या॒म॒ । मधु᳚॑मन्तम् । ते॒ । ऊ॒र्मिम् ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
धामन्त इत्येषोत्तरसूक्तस्याद्या चाध्यायोत्सर्जनोपाकरनयोर्विनियुक्ते । धामन्ते विश्वमिति प्रतीकमुक्त्वा तदन्ते द्वृचाः । आ. गृ. ३-५ । इति सूत्रितत्वात् ।
ते त्वदीये धामन्धामनि तेजः स्थाने विश्वं भुवनमधिश्रितम् । अन्तः समुद्रे वडवाग्नित्वेन ह्रुद्यन्तः सर्वप्राणिनां ह्रुदये वैश्वानरत्वेनायुष्यन्ने सर्वप्राण्याहारत्वेन । यद्वा । आयुशीत्येतद्धृद्विशेशणम् । जठराग्निना खल्वायुर्धार्यते । अपामनीक उदकसंस्त्याये वैद्युताग्नित्वेन समिथे सङ्ग्रामे च शौर्याग्निरूपेण । एवं सर्वेषु स्थानेषु वर्तमानं धाम । तस्मिन्धामनि य ऊर्मिर्घृतरूपो वा रस आभृतः स्थापितः ते त्वदीयं तं रसं मधुमन्तं माधुर्योपेतमश्याम । व्याप्नुयाम ॥ ११ ॥
वेदार्थस्य प्रकाशेन तमे हार्दं निवारयन् ।
पुमार्थांश्चतुरो देयाद्विद्यातीर्थमहेश्वरः ॥