श्रवणम्

3.33.7
प्र॒वाच्यं᳚ शश्व॒धा वी॒र्यं१॒᳚ तदिन्द्र᳚स्य॒ कर्म॒ यदहिं᳚ विवृ॒श्चत् ।
वि वज्रे᳚ण परि॒षदो᳚ जघा॒नाय॒न्नापो॑य᳚नमि॒च्छमा᳚नाः ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
प्र॒॑वाच्य᳚म् । श॒श्व॒धा । वी॒र्य᳚म् । तत् । इन्द्र᳚स्य । कर्म᳚ । यत् । अहि᳚म् । वि॒॑वृ॒श्चत् ।
वि । वज्रे᳚ण । प॒रि॒॑सदः᳚ । ज॒घा॒न॒ । आय᳚न् । आपः᳚ । अय᳚नम् । इ॒च्छमा᳚नाः ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

योयमिन्द्रोऽहिं मेघं विवृश्चत् उदकप्रेरणार्थं जघानेति यत्कर्मछेदनरूपं तदिदं तस्येन्द्रस्य वीर्यं सामर्थ्यं शश्वधा सर्वदा प्रवाच्यम् । प्रकर्षेण वचनीयम् । तथा स इन्द्रः परिषदः परितः सीदत आसीनान् प्रतिबन्धकारिणोऽसुरान् वज्रेण वि जघान । अथायनं स्थानमिच्छमाना इच्छन्त्य आप आयन् । यान्ति ॥ प्रावाच्यम् । वच परिभाषण इत्यस्मादृहलोर्ण्यदिति । ण्यत् णित्त्वादुपधावृद्धिः । वचोऽशब्द संज्ञायाम् । पा.७-३-६७ । इति कुत्वाभावः । व्यत्ययेनाद्युदात्तत्वम् । यद्वा वाचयतेरचो यत् । यतोऽनाव इति स्वरः । शश्वधा । शश्वच्छब्धात्स्वार्थे धा प्रत्ययस्तकारलोपश्च द्रष्टव्यः । विवृश्चत् । ओव्रश्चू छेदने । तुदादिः । लङि ग्रहिज्यावयीत्यादिना सम्प्रसारणम् । सह सुपेत्यत्र सहेति योगविभागात्समासः । समासस्वरः । परिषदः । क्विप् । संहितायां सदेरप्रतेरिति षत्वम् । जघान । हन्तेर्लिटि णलि रूपम् । निघातः । आयन् । अय गतावित्यस्य लङि रूपम् । पादादित्वादनिघातः । इच्छमानाः । इषु इच्छायामित्यस्माद्व्यत्ययेन शानच् । तस्य लसार्वधातुकस्वरे कृते प्रत्ययस्वरः ॥ ७ ॥