विश्वा॒न्यद्य॒ज्ञा{4} अ᳚भि॒पासि᳚ मानुष॒ तव॒ क्रत्वा᳚ यविष्ठ्य ॥
पदपाठः (Word-by-word)
विश्वा᳚न् । यत् । य॒ज्ञान् । अ॒भि॒॑पासि᳚ । मा॒नु॒ष॒ । तव᳚ । क्रत्वा᳚ । य॒वि॒ष्ठ्य॒ ॥
सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)
हे हव्यवाहन हव्यानां वोढर्हे अग्ने मर्ता मनुष्या अध्वर्युप्रभृतयस्तं तादृशमप्सु तिरोहितं त्वा त्वां देवेभ्यो यश्टव्यदेवतार्थमगृभ्णते । अगृह्णत । मनुष मनुष्याणां हितकारन्यविष्ठ्य युवतम हे अग्ने तव क्रत्वा तव कर्मणा महात्म्येन विश्वन्सर्वानस्माभिः क्रियमाणान्यज्ञान्यद्यस्मात्कारणादभिपासि । सर्वतः पालयसि तस्मात्त्वामगृभ्जतेति पुर्वत्रान्वयः । अगृभ्जत । ग्रह उपादाने क्र्यादित्वाच्छ्ना । ग्रहिज्यावयीति सम्प्रसारणम् । हृग्रहोर्भश्चन्दसीति हकारस्य भकारः । तिङ्ज तिङ् इति निघातः । हव्यवाहन । वह पापण इति धातोर्ञ्युडित्यनुवृत्तौ । हव्यहव्येऽनन्तः पादमिति त्र्युट् । उपधावृद्धिः । योरनादेशः । अपादादित्वादाष्टमिकमनुदात्तत्वम् । विश्वान् । विश प्रवेशन इत्यस्मादशिप्रुषिलटिकरणिकणिखटिविशिभ्यः क्वन्निति क्वन् । कित्त्वाद्गुणाभावः । नित्त्वादाद्युदात्तत्वम् । अभिपासि । पारक्ष्णे । अस्य धातो रक्षणार्थत्वान्न षिबादेशः । यच्छब्दयोगान्न निघातह् । धातुस्वरः । क्रत्वा । टा । जसादयश्चन्दसि विकल्प्यन्त इत्यत्र नादेशाभावह् । यणादेशः । प्रत्ययस्वरः । यविष्ठ्य । युवशब्दादतिशायने तमबिष्ठनावितीष्ठन् । स्थूलदूरयुवेति यणादि परं लुप्यते पुर्वस्य च गुणः । वस्वादित्वात्स्वार्थिको यप्रस्ययः ॥ ६ ॥