श्रवणम्

3.36.8
ह्र॒दा इ᳚व कु॒क्षयः᳚ सोम॒धाना॒ः समी᳚ विव्याच॒ सव᳚ना पु॒रूणि᳚ ।
अन्ना॒ यदिन्द्र᳚ः प्रथ॒मा व्याश᳚ वृ॒त्रं ज᳚घ॒न्वा{4} अ᳚वृणीत॒ सोम᳚म् ॥
▶ पदपाठः (Word-by-word)
ह्र॒दाः॑इ᳚व । कु॒क्षयः᳚ । सो॒म॒॑धानाः᳚ । सम् । ई॒मिति᳚ । वि॒व्या॒च॒ । सव᳚ना । पु॒रूणि᳚ ।
अन्ना᳚ । यत् । इन्द्रः᳚ । प्र॒थ॒मा । वि । आश᳚ । वृ॒त्रम् । ज॒घ॒न्वान् । अ॒वृ॒णी॒त॒ । सोम᳚म् ॥
▶ सायणभाष्यम् (Sayana Commentary)

इन्द्रस्य कुक्षय उदराणि सोमधानाः । सोमो निधीयते येष्विति सोमधानाः । तत्र दृष्ताण्तः । ह्रदा इव । यथा ह्रदा जलाधारा भवन्ति तद्वत् । ईं सोऽयमिन्द्रः पुरूणि सवना त्रीणि सवनानि सं विव्याच । सम्यक् व्याप्नोति । इन्द्रः प्रथमा प्रथमान्यन्ना भक्षणीयानि सोमादीन्यनानि यद्यस्माद्व्याश विशेषेण जघास ततो वृत्रं जघन्वान्वृत्रस्य हन्तेन्द्रः सोमं माध्यन्दिन सवने देवेभ्योऽव्णीत । समभजत । कुक्शयः । कुष निश्क्र्षे । प्लुशिकुषिशुषिभ्यः क्सिः । उ. ३-१५५ । कुष्यत इति कुक्षिः । प्रत्ययस्वरः । सोमधानाः । दधातेरधिकरणे ल्युट् । लित्स्वरः । विव्याच । व्यचेर्लिटि रूपम् । अन्नाः । अद भक्षणे । अद्यत इत्यन्नम् । आश । अश भोजन इत्यस्य लिटि णलि रूपम् । अत आदेरित्यभ्यासस्य दीर्घः । यद्योगादनिघातः । लित्स्वरः । वैत्रम् । न लोकाव्ययेति षष्ठीप्रतिषेधः । जघन्वान् । हन्तेः क्वसाविडभावे रूपम् । प्रत्ययस्वरः । अवृणीत । वृङ् सम्भक्तावित्यस्य लङि रूपं ॥ ८ ॥